N (simbolo). 5294.

1. En alfabeto N estas litero, ordinare situanta inter konsonanto M kaj vokalo O.

2. En kemio N (majuskle) estas simbolo de Nitrogeno.

3. En matematiko n signas al nedifinita nombro. Ekzemple, n kvanto da individuoj.

En algebro, ekzemple, levi nombron al n-a kvanto da potenco (tio estas, levi al ia ajn elektebla potenco).

4. En logiko N povas signifi negativa elemento en propozicio.

5. En gramatiko litero n estas fleksebla rimedo ofte uzata.

En internacia lingvo Esperanto la finaëo -n estas karakterizo de kazo akuzativo kaj direkto de movo.

E. Pauli.

NACIO, -A, ECO (*). 5295.

A: nation; nationality. F: nation; nationalité. G: Nation; Nationalitaet. H: nación; nacionalidad. I: nazione; nazionalità. P: nação; nacionalidade. R:

1. Etimologie, nacio devenas el la latina nacio, siavice el nasci (= naskiøi).

Substantiva radiko. Vortformoj: nacio, nacia, nacia1/4o, naciano, nacieco, naciigi, naciigado, naciismo (= nacionalismo) (vd 5297), nacilingva, nacisocialismo (vd 5300), internacia, internacio (vd), internaciismo (vd), internaciisto, internaciulo, malinternaciigi, samnaciano, sennacia, sennaciigi, sennaciismo (vd), sennaciisto, supernacia.

2. Nacio estas popolo kun komunaj trajtoj, precipe lingva kaj politika memkonscieco, vivanta iamaniere kune.

Nuance, etno (vd 2006) emfazas la rasan aspekton de homaj grupoj, kaj enhavas erudician aspekton, dum nacio avertas pli vaste pri sociaj aspektoj. Ekzemple, judoj estas etno, dum brazilanoj estas nacio.

Koncerne al popolo (vd), øi ne bezonas esti, nek etno, nek nacio. Sed tamen, popolo enhavas ion, per kiu øi kolektive povas esti nomata. Tiusence, etno estas popolo, sed ankaý nacio estas popolo. Sed pli vaste, popolo estas ankaý æiuj ligitaj per la Ïtato, sendepende de etno kaj de nacio. Jen la senco de brazila popolo.

Nacieco estas tio, per kio grupo estas nacio. Do, nacieco estas nacio rigardata abstrakte.

Al la individuo de la nacio grupo, - tio estas al la nacianoj, - apartenas la nacieco. Tiusence, nacieco estas la kvalito per kiu la naciano havas iun naciecon. Ekzemple, la germana nacieco de Hegel, la franca nacieco de Voltaire.

3. Sociologie, nacio, aý etno, havas bonajn kondiæojn por organiziøi kiel Ïtato (vd), kaýze de la komunaj trajtoj de tiuj grupo.

Sed, por ke okazu Ïtato, ne estas necese, ke la homoj havu la karakteron de nacio, aý aparta etno. Esence Ïtato estas jura organiza1/4o de pluraj homoj unuiøintaj per konstitucio (vd).

Do, ne necese æiu nacio, aý etno, fariøas Ïtato, æar la organizo kiel politika regno estas aparta jura afero pri kiu la menciita nacio aldone decidas.

Post kiam kreiøas la jura Ïtato, restas ankoraý la distingo inter nacio kaj Ïtato; oni povas priskribe difini la nacion kiel socian korpon kontraste kun la Ïtato.

La jura aspekto de la nacio alvenas precipe de la Ïtata organizo. Pro tiu politika organiza1/4o la individuoj devigas sin jure rilate la nacian grupon.

Îar la esenco mem de la Ïtato ne dependas de la nacia karaktero, diferencoj de nacieco kaj de raso ne malhelpas, ke en øi estu civitanoj de alia tipo. Pro tio, restas æiam la diferenco inter nacio kaj Ïtato, eæ kiam æiuj civitanoj strikte apartenas al unu sola nacio.

4. Malapero de la naciaj diferencoj. La kaýzoj pro kio okazis la diferencoj de la nacioj estis eventualaj, sed dum kelka tempo ne eviteblaj. La rasa diferenco okazis antaý longa tempo, kiam malfacilis la interrilatoj de homoj loøantaj malproksime.

Tamen modernepoke, iom post iom, kreskis la tendenco ao remiksiøoj de la etnoj, æefe en Ameriko, kun la sekva mildiøo de la diferencoj.

La malsameco de lingvoj povas esti malhelpataj per elekto de dua lingvo; tiusence, Esperanto (vd 1946) estas nova rimedo de interkompreno de homoj dividitaj per la nacilingvaj baroj.

La novaj facilecoj de la internacia komunikado pere de la elektronikaj rimedoj, precipe ekde la lastaj dekoj de 20-a jarcento, metis la novajn generaciojn en facila kontakto.

Sekve, la naciaj diferencoj fariøas malpligravaj kaj la nacioj iom post iom diferenciøas æefe nur administracie kaj jure. La troeco de la naciaj diferencoj jam ne estos baroj, sed nur riæeco de la kreiveco.

E. Pauli.

NACIONALISMO (NACIISMO). 5297.

A: nationalism. F: nationalisme. G: Nationalismus. H: nacionalismo. I: P: nacionalismo. R:

1. Kiel vorto, nacionalismo devenas el la latina natio, -onis (= nacio) kaj du sinsekvaj sufiksoj al- (signifanta en la latina la kvaliton havi, kiel en nationala) kaj -ismo (= ano).

Substantiva radiko. Vortformoj: nacionalismo, nacionalisma. Proksima samfamilia radiko: nacio, kies vortformo koresponda al nacionalismo estas naciismo.

2. Nacionalismo, estas politika doktrino elstariganta la naciajn interesojn, precipe ekonomiajn kaj kulturajn, - foje kun radikaleco en tradicioj kaj rasa deveno - kontraý eksterlandanoj. Ekvivalenta nacionalismo al naciismo, vortformita rekte el nacio.

Nuance, jakobenismo (vd) rilatas al difinita populara agadgrupo, kontraý la influa de alilandanoj, dum nacionalismo diriøas pli vaste.

3. Historie, nacionalismo estis la sinteno de la pasinteco. Æiu popolo havis eæ naciajn diojn, kaj æiu tendencis diri, ke la alilandaj dioj estis falsaj.

Ekde kiam prosperis modernepoke la internacian komercon kaj internacian juron, kaj ekde kiam aperis internaciajn movadojn, aperis la inversan movadon, nomata naciismo.

La unuaj nacionalismaj movadoj manifestiøis je la dua parte de la 18-a jarcento, kiam favore verkis Rousseau (1712-1778). Tiam okazis la Franca Revolucio, 1789, kun la agado de la la nacionalismo de jakobenoj kaj tuj poste de la nacionalismo de Napoleono. Ankaý tiam elstaris en Germanio la nacionalisma reago de Fichte (1762-1814).

Opiniis nacionalisme Rousseau:

"Estas la naciaj institucioj kiu formas la genion, la karakteron, la gustojn kaj morojn de popolo, kiuj faras esti tiu kaj ne alia, kiuj inspiras la ardan amon je la patrio, fundamentata sur la moroj ne eblaj esti elradikataj, kiuj faras lin morti per la tedo æe aliaj popoloj, meze de plezuroj pri kiuj li estas senigata en sia lando" (Considér. Sur le gouvernement de Pologne, III).

Vaste prosperis naciismon dum la unua parto de 20-a jarcento, kies rezulto estis du mondaj militoj (1914-1918, kaj 1939-1945), krom pluraj aliaj regionaj militoj.

Tiutempe oftis la politikaj partioj nomataj nacionalistoj, kun aparta elstaro de naziismo (vd 5333), en Germanio, kaj de faïismo (vd 2132), en Italio.

3. Takse, nacionalismo, aý naciismo, estas malekvilibro rilate la homarajn pli altajn sentojn.

Ordinare, nacionalismo enhavas parte bonan celon, tiun de la propra nacio; sed tiu nacia celo ne povas rigardi la aliajn nacianojn nur kiel aro de banditoj.

Tamen, en malfacilaj okazaëoj, nacionalismo kunfandiøas kun patriotismo (vd), en la senco ke øi centriøas korekte pri la savo de la nacia komunumo.

Do, apartaj motivoj pravigas la naciismajn idealojn, se ekzemple okazas mankoj al kiuj estas avertitaj la civitanoj pri sia propra Ïtato.

E. Pauli.

NACISOCIALISMO. 5298.

1. Nacisocialismo estas kombino de la nacionalismaj idealoj kun la socialisma organizado de la ekonomio. Per la vorto naci- estas elstarigata la kontrasto kun internaciismo, ordinare la komunisma internaciismo; per socialismo, la kontrasto kun liberala kapitalismo.

Nuance, naziismo (vd 5333) estas radikala nacionalismo, kombine kun radikala socialismo, dum nacisocialismo povas esti konceptata ankaý per demokratiaj formoj.

2. Takse, nacisocialismo tendencas al radikalismo en du flankoj, en la nacia, per rasismo, kaj en la ekonomia, per la ïtata entrepreno.

Tro da nacionalismo forgesas la humanisman karakteron de la homaro; estas necese elpensi al la homaj grupoj, ne kiel etnoj aý rasoj, sed antaý æio kiel homoj.

Tro da socialismo forgesas, ke la produktado estas antaý æio tasko de la individuoj, ne de la Ïtato (vd). La efektiva celo de la Ïtato estas zorgi pri la sekureco kaj progreso de la civitanoj, kaj ties iniciatoj.

Cetere, kiam la Ïtato estas nacionalisma, øi tendencas kunordigi la ekonomian sistemon al servo de la nacio, kiel celo en si mem. La Ïtato ne havas en si mem la celon, kvazý øi estus Dio, sed estas precipe servo, kies fina celo estas la individuaj civitanoj.

E. Pauli.

NAIVA, -ECO (*). 5301.

L: ingenuitas, -tis.

A: naivety. F: naifnaiveté. G: naiv; Naivitaet. H: ingenuidad. I: ingenuità. P: ingenuidade. R: (naívnyj).

1. Etimologie, naiva devenas el la latina nativus (= laýnatura, denaska), siavice el natus (= naskita).

Adjektiva radiko. Vortformoj: naiva, naiveco, naivega, naivulo.

2. Naiva estas sensperta kaj kredema pensmaniero, kaj kiu facile eraras en tre simplaj aferoj.

Karakterize infana, la naiveco okazas ankaý en adoltoj.

Principe, la natura logikeco (vd) de la homa penso disvolviøas iom post iom, per plibonigado de la analizo kaj de la sintezo.

Kono komenciøas per konstato de fenomeno, pri kiu okazas la rekta atento. Poste progresas la kono per la analizo; jen kiam ne æiu kapablas antaýeniri, æar unuj restas en simpla kompreno, kun eraroj, dum aliaj plibone perceptas diferencojn, korekte identigas implica1/4ojn.

Fine, per rezonaj deduktoj, - kiuj jam estas sintezaj, - evoluintaj mensoj atingas korektajn konkludojn, kaj la malevoluintaj nur povas naive konkludi.

3. Pliboniøas la logikeco per eduko de la mensaj operacioj. Eduko povas esti praktika kaj teoria.

La praktika edukado de la mensa logikeco fariøas per la praktikado mem de la penso, - kiu multe pensas, aý studas, tiu per la praktikado plibonigas sian kapablon logike pensi.

La teoria edukado de la mensa logikeco fariøas per la esploro de la logiko mem, kiu instruas pri la leøoj de la mensaj operacio, tio estas pri la koncepto, juøo, rezono, - jen la teoria eduko pri la rekta pensado.

Ambaý formoj grade progresigas la logikecon, kaj grade malgrandigas la homan naivecon.

3. Naiva realismo estas esprimo uzata en gnozeologio, kontraste al kritika realismo, por nomi la spontanean sintenon de la mensa atento, konsideri realajn la objektojn prezentatajn en la konoj.

La kritika realismo (vd) esploras la valoron de la konaj enhavoj. Facile montriøas, ke kelkaj sensa1/4oj ne estas efektive realaj, sed nur psika reago. Tia estas la doloro kaj plaæo, la gustoj, la odoroj. Sed oni jam ne tiel facile estas avertataj pri la subjektiva karaktero de la sonoreco kaj de la koloroj.

Pri la mensaj operaciaj objektoj, - koncepto, juøo, rezono, - la kritika esploro de unuj, ekzemple fenomenistoj kaj ideistoj, - same asertas, ke ili ne estas realaj, sed nur internaj al la menso.

La kritika realismo strebas montri ke almenaý io estas reala en sensoj kaj en pensoj, sed tamen ne tiel multe ol kredas la naiva realismo.

4. Naiva kulturo kaj folkloro (vd 2254) estas rezultoj de la plej simplaj eraroj de la malevoluinta penso. Sed la penso influas la agon kaj la faron. Sekve, la naiva kulturo kaj folkloro troviøas en tri kampoj, - penso, arto kaj tekniko. Sed la naiveco mem okazas unue en la penso.

En la kampo de la penso elstaras la malmulta kapablo de la homoj sufiæe bone analize interpreti al kelkaj psikaj fenomenoj, - vizioj (vd), duobligo de personeco (vd), ekstazo (vd 1607), mistikismo.

El tiu supra1/4a psikanaliza interpreto fare de naivuloj rezultis miregaj mitaj rakontoj kaj senbazaj religiaj kredoj.

5. En estetiko kaj arto la naivaj temoj estis esplorataj kiel prefera stilo de certa arto, ekde la 18-a jarcento.

Pri la naiveco de la esprimo avertis Kant (1724-1804:

"Naiveco estas la esprimo de la origina natura sincereco de la homaro, kontraý la arto afekti, kiu fariøis dua naturo" (Kant, Kritik der Urteil, § 54).

Schiller (1759-1805):

"Naiveco estas la esprimo de nia perdita infaneco, kiu restas por ni kiel la plej estima, kaj ke pro tio plenumas nin el certa tristeco, kaj estas samtempe la plej alta perfekta idealo, kiu pro tio ekcitas subliman emocion" (Schiller, Pri la naiva kaj sentimentala poezio, en Werke, ed. Karpeles, XII, p. 108).

Pluraj artistoj elektis naivajn temojn, kaj faris el øi preferan øenron kaj stilon (vd).

E. Pauli.

NAJBARO. 5302.

A: neighbour. F: voisin, prochain. G: Nachbar, Naeschste. H: vecino, próximo. I: vicino, pr=ssimo. P: vizinho, próximo. R:

1. Etimologie, najbaro devenas el la germana Nachbar, ...

Substantiva radiko. Vortformoj: najbaro, najbara, najbare, najbare de, najbara o, najbareco, najbarino.

2. Najbaro estas tiu, kiu loøas apude, kaj ke, pro tio, aparte socie rilatas al la alia.

Nuance, proksimulo (vd) estas homo, kiu rilatas al alia kiel homo, dum najbaro rilatas æefe per fizika proksimeco.

3. En konkreta situacio, najbaro estas ordinare nia efektiva proksimulo. Tamen, per la kapablo de movo, æiu trovas surstrate aliajn homojn, kaj do aliajn proksimulojn.

Per la prospero de la teknikoj de komunikado kreskis la nombro de proksimulojn.

Sed neniam malaperas la efektiva fizika najbareco.

4. Per la fizika najbareco okazas la unua socio-geografia cirklo.

Malproksime okazas, aliaj similaj socio-geografiaj cirkloj.

Kune, la socio-geografiaj cirkloj formas la urbon, aý municipon. Jen kiam tiuj cirkloj, - rigardataj rilate al tiu ekstera pli granda cirklo, - estas rigardataj kiel kvartaloj.

Jam pli vasta estas la provincio. La urboj, kiam rigardataj enkadre de tiu provinco, estas rigardataj kiel municipoj.

Siavice, kolekto de provincoj estas lando. Tiurilate, provincoj estas administraj unua1/4oj de federacio.

Fine, okzas la tuta1/4o de la surteraj landoj.

Surbaze de la homa socio okazas, do, io fizika. Aldone eblas ankaý la jura unueco, per kiu fariøas la Ïtato.

La fizika situacio de najbareco ne ïanøiøas laý la homa volo. Nur la jura organizado restas en dependo de la homoj, kaj pro tio okazas tiom da malsameco inter la Ïtatoj.

E. Pauli.

NAMUS. (Ar: 5303).

Araba (mezepoka) esprimo, namus ekvivalentas al leøo.

E. Pauli.

NARCISO, - ISMO. 5304.

A: Narcisus; narcissism. F: Narcisse; narcissisme. G: Narzisse. H: Narciso; narcisismo. I: Narciso; narcisismo. P: Narciso; narcisismo. R: (Narciss).

Substantiva radiko. Vortformoj: Narciso, narcisismo. Proksimaj samfamiliaj radikoj: narkolepsio, narkoti, narkotiko, narkotino, narkozo.

2. Narciso, - laý la greka legendo, - estis bela junulo, kiu tiel multe enamiøis pri sia mema bildo spegulita de la akvo, ke li dronigis sin por atingi øin kaj fine fariøis floro, nome Narciso (*) (Ov. M., 3, 333).

Jen legendo, kies sugestoj, plurmaniere estis esplorata.

2. Narcisismo estas troa disvolviøo de la natura memamo kaj memadmiro, øis la malsaneca memadoro.

Sed tiu natura inklino disvolviøas ne samgrade en la subkonscio de la individuoj. Foje øi fariøas tre forta, øis la memadoro priskribita de la mito.

Pri la fenomeno okupiøis la Renesanco kaj la germana romantismo. Denove vaste atentis la fenomenon la psikanalizo ekde de Freud (1856-1939).

3. Specoj. Laýforme, narcisismo povas esti milda, - jen ofta vanteco de æiuj homoj, precipe de tiuj restantaj foje kaj foje antaý spegulo. Sed ordinare narcisismo estas nomata nur tiu forte manifestiøanta.

Kelkaj formoj de narcisismo povas okazigi nevrozojn kaj aliajn fenomenojn de personeco, pri kiuj psikanalize pritraktis Freud, per la nomo de komplekso de Narciso. Jen grava temo, pri kiu enkadre de la eksperimenta psikologio, detale zorgis pluraj aliaj psikanalistoj.

Laýmaterie, okazas narcizismoj rilate apartajn homajn valorojn kaj kapablojn, precipe kiam ili estas sukcesaj. Jam asertis Schlegel, de la romantikisma periodo:

"Æiuj artistoj estas Narcisoj".

Same, eblas ke sanktuloj estu Narcisoj je sia virto, kardinalo je siaj vestoj, junuloj je siaj blondaj haroj, politiko je sia retoriko, civitanoj je sia patrio.

3. Takse, memamo, aý memestimo, helpas al la personeco. Pro tio, narciza memamo kultiveblas almenaý modere, øis kie tolerema de aliaj de la sama medio..

Cetere, narcizismo estas plezura, kaj æiu prezuro estas en si mem honesta.

Nur ekde certa grado memestimo estas nenormala, kaj ekde tiam la memadoro fariøas eventuale malhelpa al la øenerala ekvilibro de la interna sinteno kaj ekstera toleremo de aliaj.

E. Pauli.

NARKOTI, - AŽO, -ISMO (+). 5305.

A: narcotize; narcotic; narcotism. F: narcotiser; narcotique; narcotisme. G: narkotisieren; Narkotikum; arkotismus. H: narcotizar; narcótico; narcotismo. I: narcotizzare; narcòtico; narcotismo. P: narcotizar; narcótico; narcotismo. R: (narkotizirovat).

Verba radiko. Vortformoj: narkoti (tr), narkota, narkota1/4o, narkoteco, narkotiøo, narkotismo, narkotisto. Proksimaj radikoj: Narcizo (vd 5304), narkotiko (= narkota1/4o), narkotino, narkozo.

2. Narkoti estas operacio metanta en øeneralan staton de anestezio (vd), pere de drogo (vd), kapabla malpliigi unu aý plurajn funkciajn aktivecojn.

Estas ekzemple substancoj kapablaj narkoti, kloroformo kaj dietiletero, utiligeblaj por anestezii okaze de gravaj operacioj.

3. Takse, narkotiøo en si mesm ne estas malmorala. Sed pro la eblaj malbonaj efikoj, nur uzeblas akorde kun proporciaj motivoj aý celoj.

Kelkaj doloroj postulas konstantan uzon de narkotoj, kiuj tamen estu uzataj tiamaniere ke ili ne okazigu nekontroleblajn perturbojn kaj dependecon.

4. Narkotismo, kiel perturbo kaýze de kutima uzado de nartkota1/4oj, estu adekvate zorgata per aparta reeduko.

Cetere, narkotoj restu sub kontrolo de la Ïtato, en tiu flanko ke ili estas dependa de pluraj, - ekde la produktado kaj komercado, øis la fina vendado en drogejoj kaj uzo en publikaj lokoj.

E. Pauli.

NARRATIO, -ONIS. (L: 5306).

A: narration. F: narration. G: Erzaehlung. H: narración. I: narrazzione. P: narração. R:

1. Latina esprimo, narratio ekvivalentas al rakonto, etimologie el narrare (= rakonti), tra gnarrare.

Oni avertu, ke narrare paralele evoluis kiel noscere (= komenci koni) pere de gnosci). Ambaý devenas el la hindeýropa radiko gen- (= koni).

2. Narratio en la senco de rakonto (vd) estas arta øenro (vd), kiu do havas kiel temon la sinsekvo de agoj.

E. Pauli.

NASKI, -O (*). 5307.

L: nasci.

A: give birth to. F: naitre. G: geboren werden. H: nacer. I: nascere. P: nascer. R:

1. Etimologie, naski devenas el la latina nasci, pere de gnasci, siavice el la hindeýropa radiko gen-, gne-, kun la fundamenta signifo naski.

Verba radiko. Pluras la vortformoj: naski (tr), naska, nasko, naskanto, naskantino, naskema, naskigi, naskiøi, naskiøo, naskiøa, naskita, naskito, naskitaro, naskokvanto, naskolando, naskoloko, naskotago, naski urbo, naskolimigo, naskoregulado (vd), denaska, denaskiøa, dunaskito, kunnaskita, misnaski (ntr), postnaska1/4o, renaskiøi, unuenaska, frunaskito, mortnaskito, novnaskito, ovovivonaska, vivonaska.

2. Naski estas eligi novan vivulon.

Nuance, krei (vd) diriøas pri æiu speca eligo de nova esta1/4o, dum nasko limiøas al kreo de vivulo.

3. La fenomeno de nasko ne klaras, rilate al tio, kio efektive okazas. Pluras la vivantoj, kaj ankaý ties manieroj de naskado tre varias. Kelkaj sugestas pli klare, kio efektive okazas.

Pluraj plantoj naskas aliajn per la simpla fortranæo de branæo. Jen sugesto, ke ne okazis nova nasko, sed nur antaýenkresko de ekzistanta vivo. Sekve, tiu vivo jam ekzistas ekde miljonoj da jaroj.

Plibona atento perceptas, ke la samo okazas en æiuj aliaj vivantaj esta1/4oj. Efektive semo (vd), spermatozooj (vd), ovoloj (vd) aperas per divido kaj kunmeto de antaýaja ekzistantaj vivantoj.

Eble, æio estas vivanta, eæ kiam la vivo ne manifestiøas ekstere. Se tiu estos la kunteksto, oni supozas ke, okaze de certaj aranøoj, la vivo aperas kiel emerøo (vd 1740).

E. Pauli.

NASKOREGULADO. 5308.

1. Naskoregulado estas la intenca kontrolo de la naskontoj laý la øusta kapablo de la familiaj rimedoj kaj sociaj eblecoj.

2. La morala taksado de la naskoregulado estas en si mem indiferenta afero, - en la senco ke øi povas esti, aý ne esti farata, - kondiæe ke la uzataj rimedoj estu ankaý morale akcepteblaj.

Sed la naskoregulado, fare per la iniciato de la individuoj mem, povas esti deviga, se mankas la rimedoj de la familio kaj la konveneco de la socio. Jen la tezo de malthusianismo (vd).

Æar tiu problemo de naskoregulado estas afero inter plurajindividuoj, ankaý la Ïtato zorgas tiun celon per apartaj leøoj.

E. Pauli.

NATIVA, -ISMO, -ULO (N). 5310.

L: nativus.

A: native; nativism. F: native; nativisme. G: eingeboren; Nativismus. H: nativa; nativismo. I: nativa; nativismo. P: nativo; nativismo. R:

1. Etimologie, nativa devenas el la latina nativus, siavice el nasci (= naskiøi).

Adjektiva radiko. Vortformoj: nativa, nativo, nativismo, nativulo. Samfamilia radiko, kun la koncernaj vortformoj: naski, naskiøi, denaskiøismo, ktp.

2. Nativa estas karakterizo de iu, pro la fakto esti naskiøinta en la regiono rilate al kiu havas la nativecon. Tiusence, nativaj estas plantoj, animaloj, homoj ekzistantaj en iu regiono, kie ili jam ekzistas ekde kelkaj generacioj.

Nuance, indiøeno (substantiva radiko) diriøas nur pri homo, ne pri plantoj kaj bestoj. Simile nur signifas homo aborigeno kaj aýtoktono.

Siavice, naturo (vd) signifas pli amplekse ol nativa.

3. Nativismo, en socia kunteksto, estas formo de naciismo (vd 5298) favore de la originaj loøantoj rilate al postvenintaj enmigrintoj, aý de postkonkerantoj.

Nuance, denaskiøismo (vd) estas doktrino pri ideoj kaj psikaj karakteroj konsiderataj kiel havataj de la individuoj ekde la naskiøo, dum nativismo rilatas nur historie al individuoj de certa lando kontraste al postalvenintaj. (Tiusence, Lalande:nativismo).

4. Nativuloj, kiam ili estas homaj loøantoj de aparta lando, rajtas pri sia landa poseda1/4o, sed ne laý absoluta ekskluziveco.

Principe, æiu homo havas la fundamentan rajton iri kaj reveni (vd) al iu ajn loko de la terglobo. Tamen, tiu rajto de iro kaj reveno fariøu per ordo, kaj do per apartaj formoj de akordo. Alidire, neniu povas simple konkeri la landon de alia, same kiel la alia ne povas simple nei la eniron de la najbaroj.

Enkadre de la eldirataj principoj oni juøu la alvenon de eýropanoj al Ameriko, ekde la malkovro de la nova kontinento. En pluraj kazoj ili ne sufiæe bone pritraktis la nativulojn, nek aliflanke la nativuloj povis simple malpermesi la alvenon de la aliaj homoj.

Per la samaj fundamentaj principoj devas esti solvataj problemoj restantaj sur la terglobo, kie etnoj (vd 2006) konfliktas, æiu celanta la absolutan ekskluzivecon je la posedo de la teritorio.

E. Pauli.