KABALO. 3576.

A: cabala. F: cabale, kabale. G: Kabbala. H: cábala. I: cabala. P: cabala. R:

1. Etimologie, kabalo devenas, tra la mezepoka latino cabbala, siavice tra la araba qabbalah, el la samsignifa hebrea kabalah (= tradicio, ricevo, akcepto). siavice el la verbo qibb l (= ricevi).

Substantiva radiko. Vortformoj: kabalo, kabalema (malica intriganto), kabalisto.

2. Kabalo estas mistera kaj mistika saøo pri la nekonato surbaze de la hebreaj tradicioj kaj orientaj influoj.

Oni distingu inter historiaj aspektoj kaj doktrinaj.

3. Historie, oni distingu, denove, inter la definitiva kabalo de la 12-a. jc, mistika, antiracionalisma, kaj la kabalo en formado ekde la profetoj de la ekzilo en Babilonio kaj la helena Aleksandrio.

Krom tiu efektiva historio, kabalistoj kredis je pli frua kabalo, atribuata al Moseo, al kiu øi estis trandonata de Dio, samtempe ke la bibliaTorao.

4. Origine estis nomata kabalo îiu doktrino ekster la Biblio; inkluzive estis dirataj kabalo la doktrinoj de profetoj, tiuj æi karakterizataj kiel ekstaziuloj kaj viziuloj. Efektive, la unuaj signoj de kabalo situas en la alegorioj kaj simboloj de la profetoj, el kiuj øi poste evoluis.

Je la fondo de kristanismo kabalo jem estis prospera, precipe en Aleksandrio kaj Babilonio, kie la judoj estis en kontakto kun la neopitagorisma kaj neoplatonisma filozofioj, kaj kun la alegoriaj interpretoj de la paganaj mitoj fare lastatempe de la helenoj. Tiuj doktrinoj influis la judan penson. Koncerne al alegoriaj interpretoj de la mitoj, ili sugestis al judoj kaj kristanoj la samon pri la bibliaj rakontoj.

Filon el Aleksandrio (æ. 25 a. K. - æ. 50 p. K.), krom esti juda neoplatonisma filozofo, atribuis al la biblia Genezo sekretajn signifojn.

Jen mistikismo, kiu ankaý influis la esenojn kaj la gnostikajn doktrinojn, kiuj nun esploris la kontraýajn elementojn de lumo kaj mallumo. Kiel sciate, kelkaj kristanaj doktrinoj rilatas al tiuj ideoj.

Tiutempa estas fama verko, en la hebrea, de nekonata aýtoro, - Sefer Ietzirah (= Libro de la kreo).

5. Plena kaj definitiva formado de kabalo fariøis en Mezepoko kiel mistikisma ekflorado, precipe en Francio kaj norta Hispanio.

Elstaris la kabalo de Isaako la Blindulo, el Nimes (+ 1210), kiu reagis kontraý la racionalisma aristotelisma filozofio de Majmonido.

La plenumo de la Mezepoka kabalo estis atingata je la fino de la 13-a jarcento, kiam aperis la libro Zoharo (= Brilo), verkita haramee, kaj disvastigita de Moše-ben-Šemtob el León (1250-1305), kaj kiu reellaboris antaýajn tradiciojn. Tiu libro Zoharo fariøis la Biblio de Kabalo.

6. Doktrino. Kabalo prezentas apartajn doktrinojn pri Dio, pri animo, pri ritaj praktikoj, kaj propran ekzegezo pri la bibliaj tekstoj.

Dio, aý la n s f (= la infinito) estas la origino de îio. Inter Dio kaj la kreitaëoj situas dek sefirah (= numeroj), kiuj estis origine konceptataj kiel partoj de la dieco, sed poste kreskeme ekstere, kiel speco de organoj de la dia agado.

Koncerne al numeroj, jen klara neopitagorisma kaj neoplatonisma influo.

7. La animo antaýekzistas al korpo kaj vagadas, laý la metempsikoza doktrino. Jen denove la sama neopitagorisma kaj neoplatonisma influo.

8. Kabalo kredas je ritoj, per inkluzivo de magio, kiromancio, astrologio.

9. En la kampo de la biblia ekzegezo, Kabalo kultivis la gematrion (vd 2398), tio estas, la interpreton per ïanûo de literoj kaj aranûo de numeroj, tiutempe skribataj per literoj, per divido kaj multobligo de la numeroj, per simileco de la figuro de la literoj.

La ïanøo de literoj fariûis, foje per meto de la sekvanta de la alfabeta ordo (skribmaniero alef-beth), foje per la 8-a. aý la 12-a. (skribmaniero albam); foje per meto de la antaýa litero; aý per legado de la lasta litero anstataý de la unua (skribmaniero atbaš). En tiu lasta kazo, ekzemple, Babel estas legata Šešak. Inter alie, oni ankaý prenis la unuan literon de îiu vorto de la sama frazo, por krei apartan novan vorton.

La mistikismaj procezoj de Kabalo fariûis tiel komplika embaraso, krom esti kultura kuriozaëo, ke la tuta esploro fariûis temo de katedro en la Hebrea Universitato de Jerusalemo.

10. Takse, kabalo estas en dependo de la efiko atribuata al simboloj (vd). Jen tezo ne facile akceptebla.

E. Pauli.

KADAVRO. 3578.

L: cadaver, -veris.

A: cadaver. F: cadavre. G: Leichnam, Kadaver (de besto). H: cadáver. I: cadavere. P: cadáver. R: (trup).

1. Etimologie, cadavro devenas el la latina cadaver, el cadere (= fali).

Substantiva radiko. Vortformoj: kadavro, kadavra, kadvra o, kadavrejo, kadavrigi, kadavriøi, kadavrino (diaminopentano), kadavroplena, kadvrofloro (stapelio), kadavrogrifo (neofrono).

2. Kadavro estas korpo de mortinta estažo.

La kadavriøo okazas per partoj, per la morto de unu æelo post alia. Eblas elpensi la homan vivan korpon kiel kolekto de pluraj sendependaj vivoj kunordigatataj, kies efiko emerøas el la øenerala kontrolo, en kiu okazas iu æefa individuo.

Antikvuloj metis tiun æefon en la koro, aý en la sango, kiu estis pro tio konsiderata io dia kaj decidema pri la raso. La religiaj ritoj elstarigis la oferon de la sango de la viktimoj foroferataj al Dio. Jen aspekto pri kio okazas restažoj ankoraý hodiaý en tradiciaj religioj.

Moderna scienco jam plibone scias, ke la centro de homa vivo estas en la cerbo, kaj ke pro tio la morto komenciøas per la cerba disfalo, kies disastro iom post iom estas la disastro de la aliaj organoj, kaj fine de æiuj æeloj.

3. La sinteno je kadavro estas forte influata de la homaj interrilatoj de familio kaj de ideologia interpreto pri la vivo mem.

Evidentas ke la familiaj interrilatoj estas signifaj je la kadavroj de parencoj, kaj pro tio fariøas la solemna entombigado.

Same, pro la homarecaj sentoj, æiu homoj respektas iun ajn homan kadavron.

4. Varias la ideologiaj interpretoj pri la mortintaj kadavroj, kaj æiu atentu al la koncernaj argumentoj.

En la monisma interpreto de la vivo, æio restas en la kadavro mem. Tie daýras la imanenta vivo, kvankam sen ekstera manifestiøo. La espero estas ke iutage øi denove emerøu (vd).

En dualisma interpreto, kadavro estas nur restažo de spirito foriranta, aý simple ankaý mortinta. Pluras la kredoj je metempsikozo kaj je foriro al alia loko, al æielo. Aldone, estas tiuj dualismaj kredoj, je iutaga reviviøo de tiu korpo okaze de fantasta mondfino.

5. Kremacio (vd) de kadavro estas praktika maniero doni destinon al mortinto. Almenaý 90 pro cent iras al spaco, kiel vaporigita akvo kaj karbono. La cindroj estas tio, kio ne estis fundamenta en la vivo, sed tame estas respektenda restažo.

4. Dissekciado (vd) de kadavro estas praktikata cele al medicinista lernado, kaj farenda kun respektemo.

Pro kulturaj komprenoj kaj religiaj ideologiaj motivoj, dissekciado estis longatempe malpermesata de antikva medicino kaj de pluraj religioj.

Transplantado (vd) de organoj fariøis ofta modernepoke, kaj restis ïanco de pli longa vivo de tiuj partoj de la kadavro dumtempe ankoraý ne mortintaj.

E. Pauli.

KADENCO. 3580.

A: cadence. F: cadence. G: Kadenz. H: cadencia. I: cadenza. P: cadência. R:

1. Etimologie, kadenco devenas el la latina cadens, -entis (= falanta).

Substantiva radiko. Vortformoj: kadenco, kadenci (tr).

2. Kadenco estas sekvo de elementoj, kun intertempa diferenco signantan finon de sekcio.

Nuance, rimto estas regula alterno de elementoj, æiu kun sia valoro, unuj fortaj, aliaj malfortaj, dum kadenco, kvankam simila alternado, avertas precipe pri la diferenco de sekcio.

En arto, kadenco, kiel ritmo, esploras estikajn efektojn. Sed la efektoj esplorataj de kadenco ne estas la samajn de ritmo.

3. Specoj. Laforme, pluras la specoj de kadenco, kun elstaro de kelkaj:

Kadenco perfekta (plenfina) ...

Kadenco plagala (amena) ...

Kadenco dominanta (duonfina) ...

Kadenco interrompita (surpriza) ...

4. Laýmaterie, kadenco varias per la elementoj en sekvo:

Kadenco de danco ...

Kadenco de voæoj ...

Kadenco de versoj ...

Kadenco de païoj ...

Kadenco de produktado ...

E. Pauli.

KADRO (metonomie). 3582.

A: cadre, frame. F: cadre. G: Rahmen. H: cuadro. I: quadro. P: Quadro. R:

1. Etimologie, kadro devenas, tra la franca cadre, el la latina quadrus, siavice el quatuor (= kvar).

Substantiva radiko. Vortformoj: kadro, kadrado, kadražo, kadreto, kadrumo, enkadrigi, senkadra, brodkadro, kopikadro.

2. Kadro estas la ordinare kvadrata borderažo æirkaýanta per arta formo alian aranøon, ofte ebena kaj kun aspekto de bildo.

Kutime kadro havas estetikan celon.

3. Metonomie, kadro povas signifi la aferon enkadrigitan. Kiam kadro estas framo de pentražo, oni simple nomas per kadro la enkadrigitan tutažon. Same, direblas kadro de la vivo, prezentata en foto, en kino, en teatro, en verkita teksto.

Principe, metonomio (vd) estas figuro de esprimo kiu prezentas koncepton pere de alia koncepto, sed kiu estas rilatigita kun tiu alia pere de sufiæe konstanta rilato, aý de kazo kaj efiko, aý de parto al tutažo, aý de entenanto kaj entenato.

4. Didaktike, pedagogie, instrue, en arto esprimo, en žurnalismo, en televido, en teatro, en kino, gravas la efiko de kadro en metonomia senco.

Per adekvata elektado de kadro elstariøas iu bona filozofio pri la vivo.

Kadro de mortantaj infanoj en regiono de malsato pro malhelpoj de la klimato povas ekveki la solidarecon de aliaj landoj.

Pozitivaj kadroj povas ekveki idealojn la plej diversajn, per kiuj la homoj ekvekiøas por la morala perfekteco kaj por la elstaro de la beleco.

Bonaj ekzemploj, jen kadroj kiuj ordinare helpas al æirkaýantoj.

Faru la bonon, kaj vi konstatos ke aliaj aprobos vin, kaj tendencos fari la samon. En via vivo, estu vi kiel kadro bone elektata.

E. Pauli.

KAHOSO (= äaoso) (*) (vd 2846). 3584.

Gr: P V T H , - L: chaos (ne deklinaciebla).

A: chaos. F: chaos. G: Chaos. H: caos. I: caos. P: caos. R:

1. Kahoso estas la primitiva senorda miksiøo de æio, laý la greka mitologio imagis la staton de la mondo je la komenco.

Figure, kahoso estas estas iu ajn konsiderinda konfuzo. Ekzemple, kahoso de la financoj.

2. En la historia progreso de la scienco, la ideo de kaoso aperis kiam okazis kiam okazis certa progreso en la teoria interpreto de la naturo.

Simplaj homoj tendencas je la magia interpreto, per kiu la aferoj estas rekte produktataj per voæo de la magiisto.

La primitiva ideo de kahoso estis tamen miksita kun iom da mitologio. Nur je la sesa jarcento a. K. aperis pli racia interpreto de la naturo, okaze de la unuaj grekaj filozofoj.

Tiuj klare proponis la hipotezon de fundamentaj unuaj elementoj, el kiuj, per kunmeto, disvolviøis la naturo.

E. Pauli.

KAIRÓS. (Gr: 3585).

Greka esprimo, 6 " 4 D ` H , -@ Ø ekvivalentas al bonïanca tempo, oportuno, okasaëo, kaj tiel jam estas uzata en Iliado (IV, 185; VIII, 84; 326; XI, 439).

En filozofio, 6 " 4 D ` H estis uzata en etikaj temoj, kaj similaj, de la klasikaj tekstoj de pitagoranoj, Platono (Leøoj, IV, 709 b), Aristotelo (Metaf. I, 5. 985b 30; I, 8. 990^a 23;13, 4.1078b 22).

E. Pauli.

KALM. (Ar: 3585).

Araba (mezepoka) esprimo, kalm ekvivalentas al parolo, propozicio, diskurso.

Jen vorto uzata de la islama filozofio en pruvoj de religiaj doktrinoj. Estis nomataj mutakalim la praktikantoj de tiu skolastika teologio.

E. Pauli.

KALEJDOSKOPO, A- KARAKTERO. 3586.

A: kaleidoscope. F: caleidoscope; caractère kaléidoscopique. G: Kaleidoskop. H: calidoscópio; carácter calidoscópico. I: caleidoscòpio. P: caledioscópio; caráter caleidoscópico. R: (kalejdoskop).

1. Kiel vorto, kalejdoskopo estas rudicia kunmeto el la grekaj 6 " 8 ` H (= bela) kaj la presenco de la verbo F 6 @ B X T (= rigardi de malproksimo, aý ekde la supro). Siavice la esperimo kalejdoskopa karaktero estis enkondukita en uzon, ïajne fare de Eimer (Orthogenesis der Schmetterlinge, p. 24), citita poste de H. Bergson (Évolution créatrice, 1907, p. 80).

Substantiva radiko. Vortformoj: kalejdoskopo, kalejdoskopa, kalejdoskopi (tr).

2. Kalejdoskopo estas optika aparato, inventita de la skota fizikisto David Brewster (1781-1868), konsistanta el speguloj adekvate enmetitaj en tubo, per kiu fariøas ïanøeblaj la grando kaj la formo de la imagoj.

3. Kalejdoskopa karaktero estas fenomeno de ïanøebleco okazanta en certaj animaloj, ekzemple papilio, analalogie al tiuj fareblaj en bildoj interne de la teknika aparato de kalejdoskopo.

Pli atenta rigardo avertas, ke la kalejdoskopa karaktero de la animaloj estas universala, æar la sama individuo ne nur kreskas, sed ankaý ïanøiøas. Gameto estas simpla haplojda formo de vivo. Kreskeme aliaj estas speermatozoo, ovolo, ovo, zigoto, feto kaj similaj.

Por difini esence la vivon estas necese atenti al æiuj eblecoj de la kalejdoskopaj formoj de vivo, por ke oni ne difinu øin laý unu el la tiuj formoj.

Kutime homoj pensas ke la vivo komenciøas en la momendo de koncipo, per kunmeto de spermatozoo kaj ovolo. Jen tiam okazas nur kalejdoskopa ïanøo de unu somata viva formo en alian.

Eble la vivo nur komenciøas okaze de la asimilado (vd) de nutražoj, per emerøo (vd) el unu stato, tiu de la nutražo, en alian, la vivantan.

E. Pauli.

KALKULI, -O. 3590.

L: calculus, -i.

A. calculus. F: calcul. G: Berechnung. H: cálculo. I: càlcolo. P: cálculo. R:

1. Etimologie, kalkuli devenas el la latina calculus, kiu origine signifis ïtoneto, æar helpe de ïtonetoj oni faris kalkulojn. Tiel naskiøis la kalkulilon, nome abako (vd), kaj la kristanan kalkulilon de diritaj preøoj, nome rozario, primitive nur sekvo de ïtonetoj uzataj de la asketoj en la dezerto.

Verba radiko. Vortformoj: kalkuli (ntr), kalkulo, kalkula, kalkulado, kalkulatoro, kalkulema, kalkuli i, kalkulo, kalkulisto, kalkulmentro, alkalkuli (tr), anta kalkuli (tr), dekalkuli (tr), elkalkuli (tr), enkalkuli (tr), kunkalkuli (tr), miskalkuli (ntr), nekalkulebla, prikalkuli (tr), rekalkuli (tr), retrokalkuli (tr), glitkalkulilo, globkalkulilo, tempokalkulo.

2. Kalkulo estas operacio de determino de rilatoj, sendepende de la enhavoj rilatigitaj. Ekzemple, kalkulo de kiom da libroj, kiom da ovoj, kiom da kilometroj de distanco, ne dependas en si mem de la libroj, ovoj, distanco.

Nuance, komputi estas simple mezuri kiom da elementoj individuaj elementoj okazas, dum kalkulo estas racia operacio per demonstro. Tamen, laý la kunteksto, foje kalkulo estas uzata simple kiel komputi. Sed komputi en si mem ne signifas tiel vaste kiel kalkuli.

4. Estas kalkulo formala nocio, æar øi estas operaciita kiel fluo de elementoj, sendepende de la enhavo.

Tamen, kelkaj operacioj estas pure raciaj, kaj pro tio filozofiaj, dum aliaj okazas enkadre de la empria sperto, kaj pro tio situas enkadre de la empiriaj sciencoj.

Estas ekzemple filozofia la kalkuloj enkadrer de la logiko, estas empiria scienco la kalkulo enkadre de la matematiko. Sed la kompleta kompreno de tiuj diferencoj estas en dependo de la akceptataj dividoj, pri kiuj oni temu en la sekvo.

3. Specoj de kalkulo. Laýforme, pluras la manieroj de kalkulo.

Enkadre la logiko estas formoj de reza kalkulo, - la analiza, nomata indukto, - la sinteza, nomata dedukto.

Enkadre de la matematiko estas formoj de kalkulo, la aritmetikaj operacioj de sumo, divido, multobligo. Estas ankaý laýformaj specoj, la diferenciala kalkulo kaj la integrala kalkulo.

4. Laýmaterie, la rilatoj kalkulendaj varias laýenhave. La plej fundamentaj estas la øeneralaj entaj interrilatoj, pri kiuj temas la logiko. La aliaj estas la interrilatoj enkadre de la entaj kategorioj . Jen la kampo de matematiko.

La diferenco inter logikaj kaj matematikaj kalkuloj estas, do, en tio, ke en logiko la interrilatoj estas de iu ajn speco, æar ili estas farataj sub la vidpunkto de la enteco, dum la rilatoj de matematika kvanto estas rilatoj de aparta kategorio de ento, precipe de kvanto,

5. Koncerne al øeneralaj entaj interrilatoj pri kiuj temas la logiko, oni avertu ke la fundamenta objekto de la menso estas la ento, kies internaj elementoj rilatiøas inter si per aparta maniero, kutime nomata analogieco de la ento. Krom tio, la entecaj rilatoj estas pritrakteblaj sinteze kaj analize.

La operacio de koncepto simple bildigas entece la objekton; koncepto aperas do kiel ento, laý la verbo esti. Povas okzazi samtempa empiria konstato. Sed fundamente, koncepto ne estas la empirio eventuala okazanta.

La operacio de juøo asertas aý neas entece la interrilatojn inter predikato kaj subjekto. La verbo esti elstaras tre klare en juøo. Denove povas okazi samtempa æeesto de la empirio, sed la juøo estas esence la io enteca.

Fine, la rezono kalkulas entece rezultojn, kies aserto fariøas per la verbo esti. Tiu rezona kalkulo povas okazi per sintezo; tiam la konkludo estas kalkulata kiel resti sub entecaj interrilatoj de la premisoj. Kiam la konkludo fariøas per analizo, la entecaj interrilato de la individuaj specoj kun la øenerala naturo, ebligas la kalkulon pri tiu øenerala naturo, kiu do estas asertata.

Konklude, la øeneralaj entaj interrilatoj estas entecaj, kaj sub tiu vidpunkto ili estas temo de la logiko, kaj kiu ne operacias empirie.

6. Koncerne al la aliaj interrilatoj, enkadre de la kategorioj (vd) de la ento, pri kiuj temas la matematiko, oni avertu ke tiuj interrilatoj estas univokaj enkadre nur de la kategorio en kies kadro ili okazas.

Kelkaj povas esti pure raciaj, kiel la interrilatoj de substanco kaj akcidenco, de kaýzo kaj efiko. Sed aliaj estas interrilatoj atingeblaj de la empirio. Jen kie situas matematiko, precipe pri la kvanto.

7. Kiam oni ne avertiøas sufiæe pri la diferenco inter tiuj du modoj de interrilato, - en kampo de la ento kaj de la entaj kategorioj, - restas malfacile distingi logikon kaj matematikon.

Eblas uzi la samajn vortojn en logiko kaj en matematiko, sed esti avertataj pri la diferencoj de tiuj nocioj en unu kaj en alia kampo.

Sed kiu ne faras tiun diferencon inter la rilatoj de enteco kaj rilatoj enkadre de la entaj kategorioj, tiu simple komprenigas la logikajn operaciojn same kiel la matematikajn.

8. Thomas Hobbes, pro ties empiriismo, interpretis la racion kiel kalkulon:

"La racio ne estas io alia ol kalkulo, tio estas, adicio aý subraho de la konsekvencoj de la øeneralaj nomoj arigitaj por difini aý esprimi niajn pensojn" (Leviatano, I, 5).

Leibniz, enkadre de la racionalisma filozofio, nomis per filozofia kalkulo al la universala scienco, aý al Universala karakteristiko (vd). Tiu kalkulo estus la instrumento de invento de la koncepto (Opus., ed. Erdmann, p. 82).

Rudolf Carnap (1891-1970), germano ligita al Cirklo de Vieno kaj poste en Usono, vaste disvolvis la nomenklaturon de logiko kaj de matematiko øenerale, kun aparta zorgo pri kalkulo (Foundation of logic and mathematics, 1939; Introduction to semantics, 1932).

E. Pauli.

KALOKAGATIA. (Gr: 3597).

Greka esprimo, 6 " 8 @ 6 " ( " 2 \ " ekvivalentas al perfekta honesteco, kunmeto el . 6 " 4 ` H (= bela), 6 "  (= kaj) • ( " 2 ` H (= bona, bona kvalito, perfekta). Pri homo bela kaj bona direbla do 6 " 4 ` H 6 "  • ( " 2 ` H , aý pli simple 6 " 8 @ 6 " ( " 2 ` H .

Kalosgatia estas la greka idealo de perfekteco de la homa personeco., kiu estas la kombino de belo kaj virto.

E. Pauli.

KALVINISMO. 3598.

1. Vortformado el Kalvino (1509-1564), franca filozofo kaj teologo, naskiøinta en Noyon (Pikardio), kaj rifuøinta en Svislando, pro religiaj motivoj.

2. Kalvinismo estas protestanta kristana branæo, kies karakterizo estas la malkresko de dogmoj.

Sakramentoj estas nur du: bapto kaj sankta manøo. Sed en la pano de la sankta manøo Jesuo æeestas nur simbole, kaj do ne reale. La sanktaj skriba¼oj estas la ununura fonto de kredo, kaj do sen la tradicio.

La antaýdestino, per efiko de la dia graco, antaýdifinas la estontecon de la homoj. Jen alproksimiøoj al Sankta Aýgusteno.

La religia socio elektas la pastorojn. Jen unu el la fundamentaj konceptoj de la kalvinisma koncepto pri eklezio, malsama ol la hierarkia sinsekvo de la anglikana kaj romkatolika.

La æefa verko de Kalvino estis la vasta Institucio de la kristana religio (Christianae religionis institutio, 1536).

Precipe la francaj kaj anglaj protestantaj branæoj estas influataj de Kalvinismo.

E. Pauli.

KAMBOÛO. Filozofio en... 3600.

Ûeneralaëoj (vd 3500-000).

Filozofoj de Kamboøo (vd 3600-002).

Resumo de filozofio en Kamboøo (vd 3500-005).

KAMERO, - ISMO (*). 3602.

L: camara, aý camera, -ae.

A: Camera. F: caméra. Gr: Kammer. H cámara. I: camera. P: camara. R: (kamera).

1. Etimologie, kamero devenas el la latina camera (= speco de ïipo, volbo, arkažo).

Substantiva radiko. Vortformoj: kamero, kameristo (= nobelo, oficisto komisiita pri sekretaj aferoj), kamerismo...Samfamiliaj vortradikoj: kamerao, kamerlingo, æamberlano, æambro.

2. Kamero estas ejo senfenestra uzata kiel tenejo protektata. Ekzemple, kamero de fotoaparato.

Nuance, æambro, skatolo, kesto signifas pli varie, dum kamero pli teknike.

3. Kamerismo, per analogia senco, estas sociaj, politikaj, ekonomiaj strukturaj formoj de la socio, certamaniere fermitaj unuj rilate al aliaj. Jen la kunteksto de kamerismo kiam oni uzas la vorton por paroli pri la germana kunteksto de la 18-a jc. (Bobbio, Dizionàrio di politica).

E. Pauli.

KAMERUNIO. Filozofio en... 3604.

Ûeneralaëoj (vd 3604-000).

Filozofoj de Kamerunio (3604-002).

Resumo de filozofio en Kamerunio (vd 3504-005).

KAMPO (*). 3606.

L: campus, -i.

A: field. F: champ. G: Feld. H: campo. I: campo. P: campo. R:

1. Etimologie, kampo devenas el la latina campus (= ebenažo).

Substantiva radiko. Vortformoj: kampo, kampa, kampado, kampadejo, kampisto, kampulo, kampintenso elektra, kampintenso magneta, nuliga kampointenso, pafkampo, vidkampo.

2. Kampo estas ebena terspaco, sed rilatigita al io, kio tie okazas. Estas kampo tiu ebenažo kie oni praktikas la agrikulturado, aý kie oni bredas bovojn.

3. Figurasence, pro la spacaj interrilatoj de la aferoj situantaj sur la kampo, okazas la figuraj sencoj signifantaj aliajn aferojn, sed ankaý kun spacaj interrilatoj. Ekzemple:

- kampo de la konscio (vd 3608),

- kampo de la materio, aý de fizikaj fortoj (vd 3610),

- kampo de logikaj rilatoj de la konceptoj (vd 3612),

- kampo de la transcendaj konceptoj (vd 3614),

- kampo de batalo.

- psikologia kampo.

- vida kampo..

Tiusence, kampo konsistas el la ensemblo de la spacaj kondiæoj kiu ebligas tiujn apartajn fenomenojn.

E. Pauli.

KAMPO DE LA KONSCIO. 3608.

A: field of konsciousness; area of consciousness. F: champ de la conscience. G: Umfang des Bewustseins. H: campo de la consciencia. I: campo della coscienca. P: campo da consciência. R:

1. Kampo de la konscio estas la kolektivo de fenomenoj de la konscio, kontraste kun la subkonsciaj. Ekzemple, dum oni esplore rezonas estas pluraj samtempaj informoj, kaj ankaý fenomenoj kiuj spontanee tuj alvenas la la intereso de la individuo; tiu aro de fenomenoj estas la kampo de la konscio.

Eblas distingi inter tute aktuala kampo (momente tute konscia) kaj virtuala kampo (al dispono, kiel la scienco memorigita). Ne apartenas al kampo de la konscio la aferoj de la profunda subkonscio, kiuj nur revenas al konscio pere de eksteordinaraj rimedoj.

2. Ne okazas konstanta kampo de konscio, kiu do estas ïanøebla. La kapablo de atento foje estas pli granda, foje malpli granda.

Nek estas difinita limo inter la diversaj kampoj de la subkonscio. Kiu dormas konservas minimuman kampon de konscio, kiu siavice havas gradojn, per kiuj distingiøas nivelojn de dormo.

Malsanoj influas la limojn de la kampo de konscio, foje per malgrandigo, foje per intenseco, foje per grandigo.

Histerio agas per reduktado de la kampo de konscio, kun abrupta apero de simptomoj, same subite malaperintaj.

Ekstazo estas aparta formo de la kampo de konscio.

3. Kampo de konscio estas en dependo de somataj kondiæoj. Okaze de la malapero de la somataj kondiæoj, kelkaj diras ke la konscio simple mortis, aý ke forflugis. Sed tiu aserto estas ne pruvata hipotezo, æar la æeso povas esti nur halto de la konscio, kies baza principo restas por ekvekiøi okaze de alia ïanco.

Eble, kiam denove revenas la somataj kondiæoj, la kampo de konscio ankaý emerøas kaj iom post iom rekreskas kiel ekspasiiva kampo.

Eblas imagi monisme, ke la tuta naturo enhavas la kapablon de konscio; en tiu alia hipotezo, foje emerøas la konscio, kaj etendiøas al la plej diversaj gradoj de sia kampo. Nur okazus, foje kresko de la kampo de konscio, foje reveno al la minimuna grado, kiam malaperas la somataj kondiæoj.

E. Pauli.

1. La materio, kiam rigardata tutaže, aspektas kiel agado de partikloj en determinata kampo.

Por plibone kompreni la tutan aferon pri la materio, necesas atenti øis kie partiklo estas efektive nur partiklo, kaj øis kie ekzistas reala kampo.

Efektive, povas esti pli da realo en tiu kampo. La partiklo povas esti nur iluzia maniero rigardi la fundamenton.

En inversa kazo, kiel eble ïajnis al Kartezio (1596-1650), ne ekzistas vakua spaco, sed nur atomoj sen spaco inter ili. Sed tiu maniero koncepti la korpojn malfaciligas la paroladon pri la kampo.

Aý la æefa estas la kampo, kaj la partiklo estas nur la ondoj de la maro. Aý la cefa estas la partiklo, aý kun vakua kampo, aý sen vakua kampo.

2. Por la atomisma teorio, la fundamento estas la partiklo. Se ekzistas vakuo, tiu restas nur kiel vakua spaco, aý vakua kampo, en kiun certamaniere nur merøas la aferoj.

Kelkaj imagis la spacon kiel specon de vakua realo, do kiel efektiva kampo, - aý atmosfero kie avidas la atomojn, aý maro kie ili naøas preskaý kiel fiïoj, aý (laý Newton) io tute aparta nomata etero.

3. La eksperimentoj de la fiziko konstatas ke okazas fortoj agantaj el unu atomo al alia. Pli vaste, la astronomio konstatas la gravitecon inter la astroj.

Tiu interagado en la distanco, inter la atomoj kaj inter la pli grandaj korpoj, precipe la astronomiaj, avertas ke la materio estas efektive kampo de; fizikaj fortoj, postulanta adekvatan lingvažon por esprimi tion, æar jam ne eblas koncepti æion simplisme per la atomisma teorio.

En tiu kampo de la materiaj fortoj, kelkaj temoj apartenas al la fiziko, por determini kiam la materia aspektas esti partikla, kaj kiam øi aspektas agado en kampo de fortoj.

La moderna teorio pri atomoj kaj subatomaj partikloj estas grava malkovro pri la materio. Sed la temo pri la kampoj de fortoj iras antaýen, kaj atingas teoriojn.

La kvanta fiziko (de Dirac, Eisenberg, Pauli) esploris pri la kvanto de kampo apartenas al iu partiklo, kaj pri la interagado de tiuj kvantoj de kampo.

4. Al filozofio jam apartenas aliaj temoj enkadre de tiu kampo de la materiaj fortoj.

El la plej øeneralaj temoj de filozofio pri la naturo estas la konceptado pri la kvanto mem.

Aristotelo avertis, ke kvanto estas determino de la korpo mem. Same, æiu korpo estas sia loko kaj æiu estas la determino de sia tempo. Siavice, kiaj estas la rilatoj inter kvanto, loko kaj tempo? Jen temoj pri kiuj polemikis la filozofoj de æiuj epokoj.

Alia grava temo pri la materio estas la rilato inter la psikaj agoj kaj la korpaj agoj. Oni ne povas tuj aserti, ke la korpoj ne povas enhavi la psikan flankon. Øis nun oni ne scias rekte kio okazas, kaj je kia precia momento emerøas la vivo, kaj je kia; øusta momento øi jam ne manifestiøas.

Ne eblas ankoraý decidi inter monismo kaj dualismo. Sed kreskeme oni malkovras, ke la materio enhavas mirindajn potencialojn.

E. Pauli.

KAMPO DE LOGIKAJ RILATOJ DE LA KONCEPTOJ. 3612.

KAMPO DE TRANSCENDAJ KONCEPTOJ (Kant). 3614.

1. Gnozeologie la konoj havas kampon de valideco, kaj kiuj povas varii laý la elkonataj objektoj (kaj laý subjektiva opinio de la filozofoj!). Kiam la konoj estas uzataj por rezoni ekster la valida kampo, la rezultoj estas kompreneble falasaj.

2. Tiu grava averto pri la legitima gnozeologia uzo de la konceptoj estis farata de Kant per uzo de la esprimo kampo (germane Feld, en Kritiko de la juøo, Enk., ' 11).

Defendis Kant la tezon pri la transcenda karaktero de la konceptoj. Sekve la uzo de la konceptoj havas kiel rezulton konkludojn, kiuj estas nur ideoj kaj ne realoj. La rezulto, en la kunteksto de Kant, estis la falseco de la tradicia metafiziko, kaj ankaý falseco de la tradicia psikologio pri la animo kaj de la natura filozofio pri la ekstera mondo.

E. Pauli.