ËALUZA, -O (*). 3558.

L: zelosus; zelus, -i.

A: jelous; jealousy. F: jaloux; jalousie. G: eifrig, aengstlich; Eifersucht . H: celoso; celosia. I: geloso; gelosia. P: ciumento; ciume. R:

1. Etimologie, žaluza devenas, tra la franca jaloux, el la latina zelosus, siavice el zelus (= jaluzo, envio, fervoro, zorgo), koresponda al la greka . ­ 8 @ H (= zorgo, žaluzo).

Adjektiva radiko. Vortformoj: žaluza, žaluzo, žaluzi (tr), žaluzulo. Samdevena radiko: zeloto (vd).

2. Ëaluzo estas sento de zorga maltrankvilo pro la timo pri perdo de akirata bono pro la ebleco ke alia forprenu øin. Ekzemple, žaluza pri sia famo, pri sia amantino.

Nuance, envio estas maltrankvilo pro la sukceso de bono atingata de alia, dum žaluzo estas maltrankvilo pri la propra.

3. Takse, žaluzo estas principe parte bona, æar bonas la intereso pri akirataj valoražoj, parte malbona, æar okazas nenecesa troigo pri la propra intereso kaj ordinare forgeso je pravaj interesoj de aliaj.

Èstas, ekzemple, homoj tre žaluzaj je siaj bonažoj, sen zorgemo pri la aliaj homoj de la sama kolektivo. Same, estas nacioj tro žaluzaj je la propra suvereneco, forgesante la internacian kunlaboron. Principe neniu estas absoluta posedanto de teritorio, æar laý la fundamentaj homaj rajtoj, æiuj povas iri kaj veni ien ajn, malgraý kun iom da interkonsento por ke la afero okazu kun ordo.

Tamen, estas malplibona la semzorgemo kaj seninteresiøo pri la bono, ol la žaluzo. Tiusence, preferu esti timema pri perdo de akirata bono, ol esti tute senzorgema. Tamen, la virto estas ekviligre zorgi pri la akirata bono kaj trankvie øui øin, ol esti žaluza.

E. Pauli.

ËURI, -O. 3561.

L: juramentum, -i.

A: swear; swearing. F: jurer; jurement, serment. G: schwoeren; Schwur. H: jurar; juramento. I: giurare; giuramento. P: jurar; juramento. R:

1. Etimologie, ëuri devenas el la latina jurare (= juri), kaj tiu æi el jus (= juro). La hindeýropa radiko ye- estas sankta formulo.

Verba radiko. Vortformoj: juri (tr), jura, jurado, juradi (tr), jurigi, jurinto, forjuri (tr), jejuri (kunjuri, jurpeti) (tr), prijuri (tr).

2. Juro estas solemna emfaza deklaro al aliaj pri la vero de iu aserto, aý pri la sindevigo ion fari.

Esence, žuro estas promeso ion diri, aý fari. Ekzemple, la žuro de atestanto en Tribunalo respondi per la vero la demandojn; la žuro de Hipokrato (æ 460-365 a. K.), kiel promeso plenumi la korektan praktikadon de la medicino.

Sekve, žuro estas morala afero, kaj ne plenumi øin estas malmoralo.

Pro la solemna emfazo de žuro, estas kutime alvokata la nomon de Dio, aý la propran honoron.

La alvoko de la nomo de Dio, aldonas al žuro religian karakteron, sed nur malrekte, æar la rekta karaktero estas la promeso diri la veron, aý fari ion sindevige.

Formale religia estas nur la kulto, per kiu oni gloras Dion.

3. Principe žuro estas esence morala ago, æar øi estas nur promeso. Sed akcidence žuro povas fariøi malbona, kiam la promeso ne estas plenumata. Ekzemple, prmeso diri la veron, kaj tamen diri la malveron; promeso fari ion, kaj tamen ne fari tion.

La alvoko de la nomo de Dio okaze de žuro ankaý estas principe morala. Sed se la promeso ne estas plenumata, tiu malplenumo fariøas despli malmorala.

E. Pauli.

ËURNALO, -ISTO, - ISMO, -ISTUMO. 3563.

A: journal; journalist; journalism. F: journal; journaliste; journalisme. G: Journal, Zeitung; Jornalist; journalismus. H: periódico; periodista; periodismo. I: giornale ; gionalista; giornalismo. P: jornal; jornalista; jornalismo. R: gazeta; jurnalist.

1. Etimologie, žurnalo devenas, tra la franca journal, el la latina diurnalis (= taga, kiel en taga papero), siavice el dies (= tago).

Substantiva radiko. Vortformoj: žurnalo, žurnalismo, žurnalisto, žurnalistiko, žurnalismo (vd), žurnalistumo (vd), en žurnaligi.

2. Ëurnalo estas îiutaga gazeto, celante informi la lastajn okazintažojn.

Granda žurnalo almetas analizojn por la plibona kompreno de la informoj kaj allogajn legažojn.

Per novaj teknikaj rimedoj okazis la progreso de žurnalo, jen flanke de la specifaj rimedoj de presado sur papero, jen flanke de kombino kun specifaj aliaj rimedoj, kiel televido kaj interreto.

Presarto (vd) propre signifas nur la teknikon per kiu disvastiøas la tekston, dum žurnalo apartan formon de tiu disvastiøo.

Analogie, presarto kaj žurnalo estas dirata de la informo mem. Tiusence oni parolas, ekzemple, pri libereco de presarto kaj pri libereco žurnalisma libereco.

Precipe en tiu analogia senco presarto kaj žurnalo fariøis kultura, politika, jura kaj filozofia temo.

3. Žurnalisto estas profesiulo de žurnalo, precipe kiel verkanto de la tekstoj de informo.

La profesia preparo de jurnalisto rilatas al redaktado kaj al sufiæe bona kompreno de la okazintažoj pri kiuj fariøas la menciita redaktado.

Redaktado estas nur formalisma preparo de la žurnalisto, kaj konsistas en la adekvata fluo de la esprimo. Teksto obeas certan ordon de fluo, por ke facile povu esti legata kaj altiru la legantojn. Tiu atento al legantaro inkluzivas la pedagogian atenton al mensa disvolviøo de la publiko atingenda de la žurnalo.

Koncerne al sufiæe bona kompreno de la okazintažoj pri kiuj fariøas la redaktado, evidentas per si mem, ke supraža žurnalisto ne kapablas plenumi sian profesion.

Pro tiu postulo pri la kompreno de la okazintažoj rekomendindas, ke žurnalismo restu distribuata en plurajn fakojn, - politika, ekonomika, sporta, kultura, sociala vivo.

Pro la postulo de profesia preparo kaj graveco de adekvata informo,

žurnalismo estas studobjekto propra de la universitato.

3. Takse, žurnalisto devas zorgi pri la vero de la informo kaj sekureco de la detaloj.

Surbaze de la libereco de penso, kiel homa fundamenta rajto, libere informas la žurnalisto. Kompreneble, tiu informo devas esti vera, precipe ne povas esti kalumnia, nek resti malkohera kun aliaj fundamentaj rajtoj. Pro tio, žurnalo estas submetata al civila leøo.

2. Žurnalismo estas nomo de la profesio de žurnalisto, kaj kiu konsistas en la kreo de tekstoj por la æiutaga informo.

Korporacie, žurnalistoj zorgas pri la progreso de sia profesio kaj eventuale pri sindefendo de la klaso.

3. Žurnalistumo estas øenro de esprimo propra al žurnala teksto, kun karakterize rapida lingvaëo kaj stilo.

Krom la pasinta formo de žornalistumo per teksto kaj fotoj, evoluis la øenro en novajn formojn per akompano de voæo (radia žurnalistumo) kaj de televidaj imagoj (televizia žurnalistumo).

E. Pauli.