ANABAPTI, -ISMO, -ISTO (Z). 0264.

A: anabaptist. F: anabaptiste. G:Wiedertaufer. H: anabaptista. I: anabattista. P: anabaptismo; anabatista. R:

Verba radiko. Vortformoj: anabapti (tr), anabaptismo, anabaptisto.

2. Anabaptismo, laö historia uzo, estas kristana doktrino pri la puriga rito de bapto praktikenda nur je la adolteco, kun postulo de rebapto de tiuj kiuj eventuale estis baptitaj infane.

Alia motivo de rebapto povas okazi pro la malakordo inter kristanoj pri la bapto per simpla verïo de akvo kaj per totala mergo. Kutime anabaptismaj doktrinoj (bapti nur je la adolteco), postulas ankaö la formon de baptismo per la totala mergo, kaj ke pro tio ankaö estas rebaptendaj tiuj, kiuj estis baptitaj nur per simpla verïo de akvo. Ekde la unuaj jarcentoj katolikoj baptas infanojn nur per simpla verïo de akvo, kaj do okazos rebapto kiam unu el ili pasas al alia sekto.

laövorte, baptismo simple signifas doktrinon, kiu postulas la bapton. Jen doktrino de kristanismo ûenerale, kiu kredas je iro de homoj al îielo kaj je aparteno al Dia Regno, kies fundamenta kondiîo estas la bapto.

Baptismo estas postulo de bapto kontraö tiuj, ekzemple, pelagianoj (vd), kiuj ne konsideras ûin necesa por la savo (= iro al îielo kaj aparteno en la Dia Regno).

  Anabaptistoj ne nur postulas la neceson de bapto por la savo, sed aldone kredas, ke ûi fariûos valide nur en stato de plenaûeco. Cetere, baptisto estas ne nur la baptanto, sed tiu, kiu estas ano de la doktrino pri la neceso de bapto.

Ankoraö pli elaste, pelagianoj neas la originan pekon, kaj pro tio ili opinias esti ne necesa la bapto por la savo.

Jen teologiaj aferoj, kiuj almenaö malrekte rilatas la filozofion pri religio. La afero gravas pro la monda disvastiûo de la bapto, pri kio estas necese havi sufiîe klaran opinion, ankaö pri la detaloj rilataj al aûo kaj al la ceremonia maniero.

3. Historie, anabaptistoj unue estis nomataj la anoj de kristana sekto aperinta je la 5-a jc. en la bizanca imperio, kiuj ripetis la bapton, pro la kredo, ke nur en adolteco ûi povus esti valide praktikata.

Severe persekutataj, la kodo de la kristana imperiestro Justiniano (527-565) punis anabaptistojn per morto.

4. Fratoj. Je la 16-a jc. estis kromnomataj anabaptistoj la "Fratoj", germane Brüder, radikala branîo de protestantismo.

La sekto komenciûis îirkaö 1520, en Germanio, kun la nomo Profetoj de la urbo de Zwickaö, kaj en la svisa germana regiono de Zurich.

Ne rekonis anabaptistoj, malakorde kun Lutero kaj Swinglio, la bapton de infanoj, kaj pro tio ili rebaptis la adoltojn.

Krome, anabaptistoj postulis sociajn reformonj, per vidpunktoj interesaj al sociologio kaj socia filozofio: kolektiva propreco de bieno, forigo de servuteco, rifuzo de milita servo, apartigo inter Eklezio kaj Ïtato.

Aldone anabaptistoj kredis je la tuja fino de tempoj, kaj pro tio ili aparte zorgis pri la spiritaj aferoj, kaj vivis etose kiel la unuaj kristanoj, atentaj pri la tuja alveno de la Dia Regno.

Cetere, anabaptistoj per la forto insistis pri siaj sociaj reformoj. Inverse, la Princoj, nome, tamen, de konservo de la ordo (tio estas de la antaöaj instituciaj formoj), perforte detruis la anabaptistojn.

5. El Wittemberg la anabaptistoj estis elpelitaj en 1521. Sed la gividanto Thomas Münzer daörigis siajn predikojn en Bohemio, Turingio, Svislando.

La afero miksiûis kun la ribelo de la kamparanoj de 1525, kies subpremo kostis la vivon de almenaö 50 mil, kaj de Münzer mem.

Kelkaj el la restintoj anabaptistoj predikis kaj sukcesis en Emden, norde de Nederlando.

En la germana Vestfalio anabaptistoj konkeris la îefurbon Münster kaj proklamis teokratian Ïtaton, en 1533. Sed en 1535 la princoj rekaptis la urbon, kaj denove murdigis la anabaptistajn îefojn.

6. Menonitoj (vd). Sed io restis el la anabaptistoj. Jam de tempe disvolviûis en Nederlando kaj norda Germanio, gvidate de Benno Simons, branîo malpli radikala de la anabapatistoj, nome menonitoj (vd). Jen aötoro de Vera kristana kredo, de li verkita germane.

Menonitoj disvastiûis en Eöropo, kaj poste ankaý en Nord- kaj Sudameriko.

5. Baptista Eklezio. Ankaö aliaj kristanaj protestantoj baptas nur okaze de la adolteco kaj kutime per la totala mergo. Pro la neceso de total mergo, ili rebaptas al unuj îar ili estis baptataj infane, kaj aliajn îar ili estis baptataj nur per simpla akvoverïo.

Baptista Eklezio (vd 0728), aperinta la 16-an jarcenton, enkadre de la puritanismo (angla kalvinisma branîo), proponas la bapton per mergo kaj la bapton nur en adolteco. La nedelandana branîo de la Baptista Eklezio rilatis al la antaöaj anabaptistoj.

6. Atestantoj de Jehovo (vd), aperintaj je la komenco de la 20-a jarcento en Usono kaj monde disvastiûintaj, baptas ankaö per mergo kaj nur en sufiîa plenaûeco.

7. Doktrino. Principe, bapto (vd) kiel rito kun supernaturaj efikoj (ekzemple de purigo de pekoj kaj savo) estas rekte nur teologia afero, kaj tiel same la detaloj postulataj por la rita valideco.

Malrekte tamen la temo estas atingebla per la epistemologio, semantiko, filozofio de la religio, antropologio

Cetere, kiel jam avertite, la anabaptistoj pledis pri gravaj sociaj reformoj; pri tio estas diskutenda la reformo en si mem kaj la perfortaj rimedoj uzataj.

8. Raciaj homoj surprize konstatas, ke pluraj religioj metas la homan destinon en dependo de ritoj, kaj æefe de la bapto. Origine estas bapto rito de kelkaj orientaj religioj, el kiuj la kristanoj heredis la kredon.

Principe povas Dio postuli tion, sed îar tio estas strangaëo, necesas ke tiu doktrino estu strikte pruvata, per la plej klaraj epistemologiaj pruvoj, kaj ke la bapto estu priskribita kun iom da detaloj.

Îar tiuj ritismaj detaloj pri bapto ne estas klare difinitaj por la kompreno de îiu homo baptenda, okazas tiu diskutado kiu dividas inter si anabaptistojn kaj ties kontraöulojn.

La kristanaj anabaptistoj argumentas, ke la prakristanaro praktikis nur la bapton de adoltoj. Aliflanke, tamen, la malmultaj tekstoj pri la afero klare ne rekte ekskludas la infanojn. Sekve, ne okazas epistemologia sekureco.

Dum la romia kristana imperio fariûis la ûenerala uzo kaj tradicio de bapto de infanoj; jen fakto grava por la argumentado de tiuj, kiuj akceptas la tradicion kiel sufiîan. La apero de la anabaptistoj pruvas, tamen, ke tiu tradicio de bapto de infanoj ne estis tute firma.

.

8. Etimologia kaj semantika problemo. Koncerne la formon de la rito, îu per mergo, îu ankaö per simpla lavo, estas klare, ke la greka vorto bapto fundamente signifas mergi en akvon. Sekve, en tiu kunteksto, bapto per simpla verïo de akvo ne estas efektiva bapto, kaj devas esti ripetata, laö la anabaptista postulo.

  La senco de mergo montriûas en epizodo rakontanta la baptadon de eönuko de la reûino de Etiopio, fare de la kristana diakono Filipo:

"Kaj li ordonis, ke la îaro haltu, kaj ili ambaö malsupreniris en la akvon, Filipo kaj la eönuko, kaj li baptis lin. Kaj kiam ili supreniris el la akvo, la Spirito de la Eternulo forkaptis Filipon; kaj la eönuko ne plu lin vidis" (La agoj, 8,38-39).

Cetere, la antikva kristana katekismo Didakeo faras mencion de bapto en "viva akvo", tio estas en rivero kaj maro.

Sed aliflanke la greka vorto akceptis, jam frue, la malstriktan simplan sencon de lavo:

Cetere, kiel religia simbolo, bapto havas la sencon lavi la kulpojn. Tiu simbola senco ne inkluzivas la mergon mem, malgraö la kutimon praktiki la riton per la mergo. Tamen, îar la kutima praktikado estis la mergo, tiu uzo helpas certe al la anabaptismaj doktrinoj, fiksante kiel efektivan mergon la ritan bapton ordonita de Jesuo.

Oni ankaö avertu pri la epistemologia malfacilaëo rezultinta el la fakto, ke ne restis la arameajn vortojn de Jesuo, por kompari ilin kun la grekdevena vorto bapto (= mergi, lavi manojn). Pli fake oni povas spekulacii pri la aramea vorto tiutempe uzata por nomi la bapton (vd 0732).

Certas tamen, ke, kiam Jesuo ordonis la bapton, li pensis sendenpende de la semantika aspekto de la vorto, sed en la bapto kiel tiutempe ûi estis praktikata; nu, certas ke tiu kutimo estis per efektiva mergo.

Kvankam tre malkomforta rito, la diakono Filipo enirigis la eýnukon en la akvon de la rivero. Do, se oni pasis al nova formo de bapto, tio nur okazis per speciala iniciato, pri kies detaloj ne restis detalaj informoj.

En la okcidenta Romkatolika Eklezio, ekde la 4-a jarcento, oni konstruis îe la preûejoj baptisteriojn, en kies ujon la sacerdoto enmergis la kapon de staranta baptato.

Tamen, kelkaj supozas, ke la enmergo estis totala. Certe, ekde la 13-a jarcento malkreskis en Okcidento la bapto per totala enmergo, ûis la malapero de la 16-a ;jarcento. Ne estas miro, do, ke aperu reago, per la repreno de tradicio ne longe malaperinta.

9. Rito aö nur simbolo. Takse, îiu speca antikva formo de postuloj de bapto, - ekde la plej simpla lavo ûis la enmergo, îu de infanoj, îu de adoltoj, kiel necesaj por efikigi la animpurigon kaj la savon, - estas karakterizo de ritismaj religioj.

Ritismo, en religia praktikado, atribuas al rito apartan efikon, kaj ne estas nur simbolo. En ritisma religio tre gravas la praktikado de kelkaj agoj; en la kristanaj ritoj estas la tiel nomataj sakramentoj (vd), el kiuj la unua estas la bapto.

Foje oni avertas, ke fariseoj (vd) estis tre ritismaj, kaj ke la Apostolo Paölo (eksfariseo) konservis multon el la ritisma emfazo de la fariseoj, kontraste kun Jesuo mem, ïajne malpli ritisma.

Protestantaj eklezioj estas malpli ritismaj ol la Romkatolika Eklezio, kiu konservis el la pasinteco 7 sakramentoj, aö misteroj.

La nuntempa raciisma tendenco de la homoj okazigis kreskeman senintereson pri la ritisma puriga kaj saviga aspekto de la bapto, kaj do ankaý okazigis malpli da intereso pri la baptismaj kaj anabaptismaj pledoj.

Pro la raciisma tendenco de la nuntempaj homoj, bapto restis por multaj homoj nur simbolo: kiel tipa inaýgura simbolo de la komenciûanta homa vivo. Simbolo nur signifas ion, kaj ne efikas. Bapto praktikata nur kiel simbolo jam ne estas kiel la bapto de praa kristanismo. En tiu kazo, baptismo jam ne estas baptismo, sed neo-baptismo; jam ne estas kristanismo, sed neo-kristanismo (vd). En la pasinto la divido estis inter baptistoj kaj anabaptistoj, kaj estonte eble estos precipe inter kristanoj kaj neo-kristanoj.

E. Pauli.

ANAGENEZO (N). 0265.

A: anagenesis. F: anagenèse. G:Wiederzeugung; Erneuerung. H: Anagénesis. I: P: anagênese. R:

Substantiva radiko.

2. Anagenezo estas spontanea regenerado de detruitaj organismaj partoj. Ekzemple, kiam lacerto pro akcidento perdas sian voston, ûi rekreskas.

Nuance, resanigo kaj kuracado estas simpla refaro de histo, dum anagenezo refaras pli ampleksan parton de la viva korpo.

Okazas iom da proksimeco de anagenezo kun arkestetismo (vd 0498). Laö arkestetismo en îiu ajn animalo la organoj aperas post la ekzisto mem de la koncerna viva kapablo

3. Doktrino. Kiel klarigi la anagenezon? Principe, viva îelo kapablas dividiûi, kaj fariûu du. Jen la bazo por pluraj aliaj fenomenoj, kiuj estas nur diversaj formoj de la sama fundamenta fenomeno, kiu eventuale fariûas foje tiamaniere, foje alimaniere.

Mirinda fenomeno estas la klonado (vd), per kio fariûas nova individuo. La plej simpla estas la sanigo per refaro de la îeloj, kiuj per sinsekva redivido plenigas spacon de vundo.

La fundamenta procezo de la anagenezo estas la sama de la ordinara sanigo. Per pli ampleksa sinsekvo, fine la îeloj refaras la histojn de tuta parto de organo.

Eble iutage homoj malkovros la leûon de la anagenezo, por praktiki tion, kio la naturo kapablas fari spontanee. Ili instigos îiun specon de îelo reproduktiûi laövole.

Tiam homoj praktikos mirindaëojn en la kuracado de apartaj histoj kaj organoj. Estas konate, ke kelkaj histoj, ekzemple nervoj, ne tiel facile, nek tiel komplete sukcesas atingi la spontanean regeneron. Principe tamen tiu regenero povos iutage fariûi malkrovro de la medicino.

Iamaniere, arkestetismo klarigas la fenomenon mem de la anagenezo, îar por ke io reaperigata estas bezone antaöa kapablo.

Eble, per la retroira anagenezo eblas inversii la evoluon tiamaniere, ke, el la nuntempaj animaloj, oni povos refari la malpli evoluintajn tipojn de la pasinteco, tiel same kiel oni kreos tute novajn kaj pli evoluintajn.

Principe kelkaj kapabloj de regenero povis ekzisti en pasintaj fazoj de la vivo kaj poste esti malaperintaj. Tiel same kiel ili malaperis, per repreno de la sufiîaj kondiîoj ili povos esti revenigataj. Psikaj fortoj certe ankaö influos pri la vivo ûenerale, kaj pri la vivo en apartaj kazoj de resanigo, anagenezo, arkestetismo.

4. Miraklo kaj anagenezo. Îu kelkaj fenomenoj dirataj mirakloj redukteblas al natura anagenezo? Tion oni povas suspekti, îar ofte mirakloj estas diritaj pri apartaj resanigadoj.

Efektive, eventualaj kazoj de anagenezo povas esti rigardataj de ne prudentaj homoj kiel mirakloj fare de Dio, kaj fakte esti nur eksterordinara repreno de pasinta anageneza kapablo; aö inverse, povas esti tute nova formo de anagenezo, okazinta unuafoje en tiuj artifikaj situacioj, inkluzive psikaj, ekzemple, de granda espero.

Oni konsideru precipe, ke la kapablo de regenero de kelkaj histoj povas perdiûi laölonge de la animala evolua transformo, kaj ke kiam ili estas revenigitaj, okazas la mirindaëo, unuavide ne klarigeblaj de la scienco.

Se la mirinda regenero foje fariûas nur parte, tio jam estas signo, ke eble okazis la fenomeno de anagenezo okaze de tiuj eventualaj mirindaj fenomenoj, kiam ili okazas pli komplete.

Kontraste, dia miraklo (vd) supozas perfektecon kaj koheran ûeneralan celon.

E. Pauli.

ANAGKE, -ES (= Neceso, fatalo). (Gr: 0265).

Laö Heraklito la Neceso kaj Fatalo estas la principoj, per kiuj okazas la konstanta fluo de îio (D. K., Frag. 22. A 8); jen koncepto de kiel imanenta leûo de îio.

Empedoklo el Agrigento uzis ambaý sencojn: neceso estas imanenta leûo de la mondo, kaj ankaý personigita forto (A 32).

5. Aristotelo, okaze de la disvolviûo kiun li donis al la sistemigo de la filozofio, studis pli amplekse la neceson.

Li ankaö distingis inter la neceso de la naturo kaj la neceso nomata hipoteza. Tiu lasta rilatas al la unuaj motoroj kaj al la cirkla eterna movo de la astroj (Metaf. D, 5; Fiziko, II, 9. 200a30).

Diodoro Kronos, el la megara skolo, ellaboris en tiu kadro la argumenton de la dominanto.

Neoplatonanoj, aldone al la neceso de la naturo, kiu premas la homojn (Plot., Enn. II, 9, 9), enmetis la neceson en la dian Unuon, el kiu devenas Logoso kaj Animo de la Mondo (Enn. VI, 8, 9). Jen nova evoluo de la Platona Triunuo; en Platono estas tri principoj, sed en neoplatonanoj unu devenas necese de la alia.

7. La kristana neoplatonismo kaj la skolastiko ûenerale konservis la karakteron de neceso en Dio, sed kun samtempa libero.

Ekde la eterno Dio volis libere kaj per ununura ago, kiu ankoraý aktivas, kaj pro tio, eblas ke li paradokse estas samtempe libera kaj necesa.

Ekde la eterno Dio estas unu ago, per kio Li elektis îion, kaj îio libere elektata fariûis ekde la eterno necesa.

E. Pauli.

ANAGOGIKA (N) INTERPRETO. 0266.

A: anagogic interpretation. F: interprétation anagogique. G: Anagoge, Erhebende Erklaerung. H: interpretacion anagógica. I: senso anagògico. P: interpretação anagógica. R:

Adjektiva radiko. Vorformoj: anagogika, anagogike, anagogikeco.

2. Anagogika estas la plej alta kaj plej profunda senco de iu teksto, kontraste kun la aliaj signifoj, la laýlitera (vd), la figura (vd 2183), la alegoria (vd 0191), la tropologia (vd).

Okazas ekzemple anagogika interpreto, kiam oni interpretas la tekston "estu lumo, kaj fariûis la lumo" (Gen 1, 3), kiel kreon de la anûeloj. Sekve, Dio kreis unue la spiritajn estaëojn, nur poste la materian mondon (vd).

Sisteme, kvar estas la proponitaj interpretoj de la biblia teksto:

- la unua estas la laölitera, ekzemple, la serpento kiu parolis al Eva, fakte estis serpento;

- la dua, la alegoria, ekzemple la serpento signifis nur la tenton;

- la tria, la tropologia, tio estas morala, laö kiu la rakonto povas esti fikcio, sed kiel ilustro de morala averto;

- la kvara, laö la jam menciita, la anagogika, kun la koncerna ekzemplo, la kreo, je la komenco de la lumo, interpretita kiel kreo de la spiritoj (anûeloj). Laövorte, kiel oni etimologie klarigis kaj metis ekzemplon, anagogika estas tio, kio portas la sencon al ion pli altan. Tiusence, anagogika teksto estas tiu, kiu altigas al pli altan sencon kaj ne restas en la epizoda nivelo.

Kvankam inter si distingaj, la alegoria interpreto povas aldone kaözi la efekton de la anagogika.

3. La intereso pri ekzisto de iu anagogika senco de la tekstoj okazis îefe en Mezepoko, pro la respektema akcepto de la bibliaj libroj kaj de la antikvaj aliaj aötoroj.

Oni atribuas al Hugo el Sankta Viktoro (De Skripturis, III) la disvolvon de la anagogika interpretro de la Biblio.

Kompreneble, mistikuloj kaj fantaziuloj ïatas la anagogikan interpreton. Cetere, pere de tiu sofismeca rimedo fariûis ebla akordigi tekstojn inter si - ïajne almenaö - kontraödiraj, en si mem tamen eraraj.

Anagogiko supozas do, ke la sankta skribaëoj parolas, ekzemple, pri nevideblaj aferoj pere de la videblaj, pri la unua kaözo (Dio) pere de la kreitaëoj.

Kontraöargumentas precipe la fundamentistoj (vd 2331), ke la sanktaj skribaëoj ne estas objekto de racia spekulacio ne antaövidita de la teksto mem; sed pro tio, aliflanke, la fundamentistoj havigas al si gravajn problemojn, kiujn la aliaj deziris solvi per spekulaciaj rimedoj, ekzemple per liberala interpreto, inkluzive per la alegoria kaj la anagogika.

Antikvaj tradiciuloj ankaö kontraöargumentis, favore de la laövorta interpreto, simple pro malkonsento kun la alegoria interpreto, kiu antaöe jam estis praktikata de la paganoj rilate iliajn mitojn. Estas konate, ke inter la antikvaj kristanoj jam Origeno praktikis la alegorian ekzegezon, kaj Aögusteno, reage, la laöliteran.

4. Epistemologie, kaj do principe, anagogika signifo nur povas esti rajtigata en interpreto de tekstoj, se la aötoro mem sugestas, almenaö implice, ke li elektis tiun ûenron de esprimo. En pluraj tekstoj, anagogike interpretataj, ne okazas tiu implica intenco.

Oni ne kapablas konstati, ke la aötoro de Genezo volis signifi per la kreo de la lumo, ankaö la kreon de la spiritoj. Aliflanke, îar la teksto pri la kreado ne parolas pri la anûeloj (vd 0310), tiu anagogika rearanûo helpus la tezon favore de la efektiva ekzisto de la anûeloj, kaj aldone plibonigus la koherecon de la teksto mem.

Se tamen, kiu defendas, ke Dio mem havis tiun anagogikan intencon, senaverte de la verkisto de la sankta teksto, tiu ekzegezisto devas aparte pruvi la aldonan anagogikam kaïitan intencon de Dio inspiri per tia formo. Se tiun pruvon li ne sukcesas prezenti, la anagogika interpreto fariûas falsaëo.

Tamen, îar la anagogika interpreto beligas la tekston, ûi estas praktikebla, kondiîe ke ûi fariûu per fikcia aö poezia kunteksto. Same okazas kun la alegoria kaj anagogika interpreto de îiuj homeraj mitoj kaj aliaj.

Cetere, ne koheras kun la saûeco de Dio, ke Li elektus malfacilajn formojn de revelacio, por prezenti religion al popolamaso. Sekve, oni îiam prudente dubu pri anagogikaj interpretoj de la tiel nomataj sanktaj skribaëoj.

5. Oni ankaý nomis per anagogika ekstazo (vd 1607) fenomenon, per kiu la animo leviûas al Dio.

Leibniz reprenis tiun sencon, dirante, ke "tio, kio portas al la supera kaözo estas nomata anagogika, jen de la filozofoj, jen de la teologoj" (Tentamen anagogicum, in Gerhardt, VII, 270).

6. En psikologio kaj psikanalizo estis modernepoke nomataj anagogikaj la fenomenoj, kiuj kapablas, per la enhavo kaj strukturo, okazigi leviûon de la psika stato.

Kontraste, katagogika (vd) estas fenomeno kun kontraöa efiko de malleviûo de la psika stato de la îirkaöantoj.

Tiusence Carl Gustav Jung (1875-1961), kaj ankaö aliaj psikanalizistoj kaj filozofoj uzis ambaö terminojn.

Krom la ïajna aspekto, fenomeno povas efektive enhavi anagogikan signifon, per kiu ûi kapablas okazigi leviûon de la psika stato. Kontraste, katagogikaj estas la fenomenoj kun kontraöa efiko.

En la socia medio ekzistas individuoj en anagogika stato, kaj kiuj amuzas la homojn. Kontraste, aliaj individuoj influas la homojn en inversan animstaton.

Îiu do estu prudenta rilate la psikan kvaliton de tiuj, kiuj estas îirkaö si. Se vi restas en katagogika rondo, certe vi ne restos tiel kontenta, kiel se vi iros al anagogika renkontiûo.

Kaj vi mem, îu vi estas en noca katagogika stato? Zorgu îiu por bone influi sian medion, kiel anagogika faktoro.

6 Arketipoj apartenantaj al iu kolektiva subkonscio, - laö opinio de kelkaj, - subsistas en la subkonscio de la individuoj.

E. Pauli.

ANAGRAMO. 0268.

A: anagram. F: anagramme. G: Anagramm. H: anagrama. I: anagramma. P: anagrama. R: (anagrámma).

2. Anagramo estas literatura ûenro, kun aspekto de ludo, per uso de vorto, aö frazo, foje per la rekta legado, foje per la inversiûo de la literoj tiamaniere, ke ïajne estas alia vorto, aö alia frazo. Ekzemple, akademio skribite komedio.

Iom da rilato inter unu kaj alia formo, faras el anagramo interesan ûenron de artoesprimo, kun iom da ludo kaj ëaluzo, kabalo kaj superstiîo.

3. Pri anagramo oni diskutas, kaj kreis plurajn hipotezojn kaj variojn. Ekzemple Saussure (Cahiers d' anagrames), J. Kristeva (Pour une sémiologie des paragrammes, en Tel Quel, n. 2, Le Seuil, 1969), inkluzive Kabalo.

4. Juda kabalo (vd) esploris anagramajn signifojn. Tiu esplorado komenciûis je la 3-a jc. îe la hebrea komunumo de Babilono, kiam aperis Libro de kreado (Sefer ietzirah), de ne konata verkisto.

En tiu libro jam estas pritraktata la emananta origino de la mondo, en sekvo de dek sferoj, kaj la leûojn, per kiu ûi estas regata.

La unua emanita sfero estas Logoso (= Verbo, Vorto).

Per spiro devenas el tiu, la dua sfero, kiu emanigas, en sinsekvo, la aliajn, per la kombino de literoj kaj numeroj, akvo (kiu inkluzivas Teron, Grundon, Mallumon), Fajron, 4 îefaj direktoj de la mondo, 2 polusoj.

Per esplorado de la malkaïaj signifoj de literoj kaj numeroj estas determinataj 32 mistikaj vojoj. La nombro 32 rilatas al la sumo de la tiamaj 22 literoj kaj 10 ciferoj.

La kombino fariûas per tri manieroj:

- guematria, kiu kalkulas la numeran valoron de la literoj, por determini analogion inter vortoj, kies sumo estas la sama;

- temurah (permuto), kiu uzas kiel metodon de interpreto la anagraman alivicigon de la literoj.

E. Pauli.

ANALGEZIO. 0270.

A: analgesia. F: analgèsie. G: Analgesik. H: analgesia. I: analgesia. P: analgesia. R:

Substantiva radiko. Vortformoj: analgezio, analgezia, analgezilo. Proksima kaj samdevena radiko: Analgeziko (= kuracilo por mildigi doloron).

2. Analgezio estas perdo de la kapablo senti doloron. Fakte konsistas el la perdo mem de tuïokapablo, por ke la doloro ne estu perceptata de tiu kapablo.

Nuance anestezo (vd), el verba radiko anestezi (tr), estas la ago,- per kies pli ampleksa proceduro, cele ekzemple al grava kirurgio, - iu restas sen la sento de doloro, dum analgezio estas la stato mem de sendoloro.

3. Ekde pratempo estas konataj analgeziaj procezoj.

Hipokrato jam asertis, ke "estas dia faro mildigi la doloron de malsanuloj" (latine diskonigite - divinum opus sedare dolorem).

Sed nur je la 19-a jc. evoluis la kono pri analgezio kaj anestezio, per la malkovro, fare de usonaj medicinistoj, de la efikoj de etero (vd 1983).

Estas etero klaso de kombinaëoj, en kiu oksigenatomo estas ligita kun du karbonatomoj. La îefa tiuspeca reprezentanto kiel anestezio estas dietiletero (C2 H5 0C2 H5). Rapide evoluis la konoj pri analgeziigaj, anesteziigaj, hipnozigaj, halucinigaj drogoj (vd 1405). Ili ne nur solvis problemojn, sed ankaö kreis novajn pro ties duoblaj aö aldonaj efikoj.

4. La procezo por forigi la doloron fariûas per tri îefaj manieroj:

- aö per ago en la sensaj finaëoj, sensorganoj, tre malgrandaj, kie okzas la tuïo;

- aö per ago en la nervoj, laölonge de kiuj iras la informo de la sensorganoj al la nervaj centroj;

- aö en la nervaj centroj.

Do, en îiu kazo de anestezo, la procezo por forigi la doloron okazas per malhelpo: do, malhelpo, por ke la fizika fenomeno, per kio fariûas la doloro ne ekkomencu sian agon; malhelpo, por ke la fenomeno ne estu alkondukata al nerva centro; malhelpo, por ke en la nerva centro estu perceptata.

5. Moralaj prikonsideroj - post la evoluo de la konoj pri analgezio kaj pri la aldonaj efikoj, - fariûis îiam pli necesaj.

Konstanta uzo de analgezikoj povas iom post iom detrui la fortojn, ekzemple de la koro, kaj fine la malsanulo mortas pro tiuj saniloj. Jen speco de eötanazio; samspeca eötanazio okazas per uzo de tabako, kokaino kaj aliaj drogoj.

Por juûi pri la uzo de analgezioj kun duobla efiko (vd 1515) oni atentu almenaý tri kondiîojn, cele al moraleco de la iniciato:

Unue, la ago en si mem, sendepende de la malbona efiko, devas esti bona.

Certe doni analgezikon estas en si mem ago bona, kiam estas por rekte forigi la doloron.

En tiu kunteksto situas la jam citita averto de Hipokrato, pri la mildigo de la doloro de la malsanuloj (vd 3).

Due, la malbona efiko ne estu rekte la kaözo de la bona efiko dezirata.

Principe, la celoj ne justigas rekte la rimedojn. La malbona efiko ne estu rekte celata, sed nur malrekte tolerata; do, nur kiel toleremo, iu povas praktiki malrekte la eötanazion; tiu eötanazio okazas, kiam iu mortas per forta analgeziko rekte aplikita pro tro granda doloro, kun malrekta kaözo de la morto.

Same, plifrue milda analgeziko, post multa tempo detruas la vivokapablon. Ordinare, îiuj saniloj sanigas, sed lasas sekvojn.

Trie, devas okazi proporcia motivo, por meti agojn kun duobla efiko, bona kaj malbona, îar ne pravigeblas la rekta elekto de sensignifaj bonaj celoj, kies sekvoj estas gravaj.

Analgezikoj, por forigi grandajn dolorojn, estas pravigeblaj, kvankam post kelka tempo, ili povas kaözi pli fruan morton.

Sed ne tiel facile oni povas pravigi la uzadon de drogoj kaj de tabako, nur por havigi iom da plezuro, se tio malaltigas la nombron de jaroj de vivo.

E. Pauli.