ADOLTO. 0077.

A: adult. F: adulte. G: Erwachsener. H: adulto. I: adulto. P: adulto. R: (vzróslyj).

1. Etimologie, adolto devenas el la eöropa radiko al (= nutri). Kiel en la samdevenaj vortoj alimento kaj alta, konservas adolto la fundamentan signifon de plenkreskintan definitivan formon, karakterizita per alteco kaj rezulto de la konsumitaj nutraëoj (latine alimenta, pl. de alimentum).

Substantiva radiko. Vortformoj: adolto, adolteco, adolta.

2. Adolto estas individuo atinganta plenan evoluon de sia speco. Ekzemple, adolta homo; adolta hundo.

En politike organizita socio, la adolto ricevas plenrajtan uzon de civitaneco en preciza tempo, laö la leûoj de sia lando. Okazas do distingo inter la aûa adolteco kaj la jura.

La adolteco prezentas karakterizojn de vigleco kaj ekvilibro, avertataj por emfazi la superecon de homoj vere kapablaj. Îar la konservo de tiu vigleco kaj ekvilibro de la adolteco dependas de la homoj mem, la tuta afero fariûas temo, - kiel jam avertite, - ne nur de la sciencoj, kiel de la medicino, - sed ankaö de eduko kaj etiko.

4. La biologia adolteco, îefe menciita de Aristotelo (Retoriko, II, 14), manifestiûas je la komenco kun tiom da vigleco, ke homoj ordinare ne sufiîe zorgas pri ûia konservo, kaj tre frue eniras la staton de maljuniûo (vd).

Kompare, bestoj ordinare vivas dekfoje pli la tempodaýron antaý la atingo de la adolteco. Homoj odinare nur kvinfoje. Tio atribueblas parte al nekontrolebla biologia kondiîo, sed parte ankaö al nescio pri kio estas plibone manûi kaj pri troigoj en pluraj sferoj de agado.

Estu valorigata tio, kio nomiûas konstanta eduko (vd) ne nur por aktualigi la profesiajn spertojn, sed ankaö por ke la homoj adoltiûu bone, îiurilate, komencante per la biologia adoltigo.

Îar la biologia adolteco estas parte dependa de la homa instruo kaj iniciato, pri ûi okupiûas ankaö la moralo kaj filozofio ûenerale.

Ordinare homoj ne scias, ke troigoj elspezas tro da glikogeno, kies rezervoj mankas pli kaj pli. Sekve, dum la troigoj unuj muskoloj ricevas sufiîan, dum aliaj ne sufiîan, kaj sekve maljuniûas.

Homoj havas avantaûon vivi dupiede, sed ankaý kelkaj malavantaøoj. Se viroj kaj virinoj vivus kvarpiede, iliaj koroj ne maljuniûus per tiom da troigoj.

Kutime homoj ankaö ne scias kiel kontroli la negativajn efikojn de la liberaj radikaloj fluantaj tra la korpo. Tiuj restažoj maljunigas la korpon, kiam ili ne estas adekvate eligitaj.

Cetere, îiu aparta organo devas esti konservata adekvate. Ekzemple, arterioj postulas la kontrolon de kolesterolo, kiu malrekte influas la situacion de koro. Same postulas apartan zorgon hepato, renoj, pulmoj, cerbon.

5. La psika adolteco rilatas al la mensa kaj jura majoritato de la sente kaj mense sendependa homo; pri tiu adolteco okupiûis Lessing kaj Kant. Tiu psika matureco okazas ne nur pro la biologiaj kondiîoj favoraj al psika manifestiûo, sed ankaö kiel amasigo de spertoj kaj akiritaj sciencaj konoj.

Kelkaj homoj ne sukcesas atingi la psikan adoltecon, karakterizata de la emocia stabileco. Infanismo (vd) îe plenkreskuloj estas persisto nenormala de biologiaj kaj psikaj karakterizoj de la infaneco kaj adoleskanteco.

Post la sepdeka aûjariûo ankaö kliniûas kelkaj el la menskapabloj. Tiu kliniûo estas nesimetria, îar ne okazas en îiuj niveloj.

Pro la antaöa amasiûo de konoj, daöras la komparo de konceptoj kaj imagoj, per kiuj fariûas la rezonoj. Sed jam ne fiksiûas en la memoro tiom da novaj konceptoj kaj imagoj.

Efektive, memoro estas forto de la infaneco kaj juneco; ekde la adolteco ûi povas bone konservi la pasintecon sed malfortiûas por konservi la novajn impresojn. Adoltoj kaj maljunuloj parolas kun vortoj akiritaj je la infaneco kaj adoleskanteco. Simile okazas kun imagoj kaj ideoj.

La mensa organizaëo, sistemigo de sciencaj konoj, matureco de decidoj apartenas al adoltoj kaj maljunaj homoj, kiel signifa karakterizo de la plenaûeco. Tio okazas precipe se la plenaûuloj bone studis dum la infaneco kaj adolteco. Per la akirata stoko la maljunuloj rezonas.

6. La morala kaj jura respondeco estas plene petata de adoltoj. Tiusence, edukado de adoltoj ne nur rilatas al la biologiaj kaj psikologiaj faktoroj; plena konstanta edukado celas la adoltan homon ankaö rilate moralon kaj juran respondecon.

Kiomeble, oni eduku ankaö pri la morala kaj jura respondeco la infanismajn ne evoluintajn, îar ili ne kapablas respondeci normale; ili konsideras ekzemple dezirojn kiel realaëojn kaj fuûas de respondeco.

Normala adolto kapablas pensi kaj voli per si mem, trankvile akceptas la realon, respondecas pri la sekvoj de siaj agoj, individuaj kaj sociaj.
 

    E. Pauli.  

 

ADOPTISMO. 0078.

A: adoptionism. F: adoptionisme. G: Adoptionismus. H: adocionismo. I: adozionismo. P: adopcionismo. R:

Tiu doktrino ricevis la kontraöstaron de Alkuino (æ. 735-804), kaj estis fine kondamnita en 794 de la regiona Koncilio de Frankfurto (vd 0078).
 

    E. Pauli.  

Gr: B D @ F 6 L < X T , B D @ F 6 b < 0 F 4 H , -, T H ; 8 " J D , b T , 8 " J D , \ " , -" H . L: adoro, -atum, -are; adoratio, -onis.

1. Etimologie, adoro devenas el la latina adoratio, kunmeto el ad (= al) kaj os, -oris (= buïo), kun la signifo perbuïa peto, kaj kiu evoluis semantike en la nunan sencon.

Verba radiko. Vortformoj: adori (tr), adoro, adoradi, adorejo (templo), adorinda, adorkliniûi.

2. Adoro estas akcepti Dion kiel la plej alta. Ekzemple: adori Dion laö spirito kaj vero; adori idolon; la adoro de la magoj; adori sin mem (f); adori virinojn (f).

Kulto (vd) estas ekstera esprimo, dum adoro estas la signifo mem de tiu esprimo. Gloro estas disfamigado kaj speco de brilo, dum adoro estas absoluta.

Preûo (vd) signifas pli vaste ol adoro. Sed adoro estas la plej grava parto de la preûo, kvankam foje nur implica. La aliaj partoj de la preûo estas la peto (vd) kaj danko (vd).

Enhavas adoro nuancajn aliajn nereligiajn signifojn. Pro la analogio kun la gravaj atribuoj kiujn adoranto faras al Dio, adoro diriûas ankaö pri la pasia emo de iu al io. Ekzemple, adori virinojn (kiel jam citite), adori infanojn, adori poezion.

Ankoraö simile, adoro diriûas figure, pro kelkaj analogioj inter Dio kaj aparte respektindaj estaëoj, ekzemple laö tiu esprimo: "vivanton ni malhonoras, mortinton ni adoras" (Zamenhof).

Surbaze de tiuj analogioj okazas la apoteozo (vd), per kiu heroo estas farata preskaö Dio kaj honore reprezentata de statuo sur altaro.

3. Doktrino pri adoro estas en dependo de la antaöe akceptataj supozoj, ke la realo estu metafizike dualisma, kun Dio kiel îefa, kaj kun kreitaëoj de li dependaj.

La koncepto de adoro enhavas la îefan elementon de la religio (vd). Siavice, la koncepto de religio estas pli vasta ol tiu de kulto. Religio povas esti konsiderata ankoraö pli vasta ol tiu de kulto.

Povas religio esti konsiderata nur materie; tiam religio nur konsistas el la doktrino pri Dio. Jen kiam oni difinas religion kiel øeneralan rigardon pri æio; kompreneble, en tiu tutažo aperas iamaniere la nocio de Dio, kvankam tre malsama laý la ideologioj kaj homa instruo. En tiu doktrina kampo tre varias la religio, kaýze de la ideologiaj kaj instruaj diferencoj kaj instruo.

Religio formale konceptata konsistas el la kulto, per kio montriûas la respekto al Dio. Kompreneble la menciita religio laýmaterie estas nepra antaösupozo de la religio formale.

Adoro centriûas en tiu preciza kompletigo de la materia aspekto de la kredaro per la formala rekono je Dio kiel la plej alta, kaj ke pro tio Li estas glorata. De Li îio dependas, kaj pro tio, aldone, fariûas la preûo al Li, kaj fine Li fariûas la danko.

Adoro ne estas rekte la petoparto de la preûo; sed estas implica al ûi. Sekve kompleta preûo konenciûas per la deklaro de adoro.

4. Per la gloro (vd) fariûas la adoro. Priskribe, gloro estas speco de brilo, pro tio ke per la brilo elstaras la brilanta objekto. Adori estas do elstarigi Dion, per atentigo pri tio, pro kio Li brilas kaj elstariûas.

Ofta figuroj de kontrasto estas tiuj de sinjoro kaj servisto; pro tio la vortoj per kiuj fariûas la preûo nomas per Sinjoro al Dio, dirante ke al Li venas la humila servisto. Sed tiu figurado estas antropomorfisma, kaj ne en îio prezentas korekte la duopon, îar la kreitaëo ne ekzistas pro neceso de la servoj al Dio, kiel okazas inter homa sinjoro kaj servo. Ne tiel Dio estas objekto de kulto (vd 1248,3).

Por kontrastigi Dion kaj kreitaëon la insisto estu ne pri la homa sensignifo, sed pri la dia grandeco, kies gloro rebrilas en ni kaj en niaj bonfaroj.

Nenio en la mondo estas malgrandigenda, kiam la afero estas rilatigi la homon al Dio. Oni grandigu la kreitaëon, kiel dignan reflektiûon de la Dia gloro.

Vere gloras Dion tiu, kiu perfektigas sin mem (spirite kaj korpe) kaj perfektigas îirkaö si la mondon (siajn bonhavojn, sian familion kaj socion ûenerale).

Tiu, kiu konscie bone vivas, ne bezonas malfermi sian buïon por glori Dion, îar per sia tuta estaëo li jam faras ekvivalente tion. Ekstere esprimi, ke oni gloras Dion, sen la antaöa konscia ekvivalenteco, per kiu nia estaëo mem gloras Dion, estus hipokrita adoro. Se la ekvivalenteco okazas, la perbuïa adoro fariûas kohera, kaj certe harmonie bela, kiel la kanto, akorde kantata kun la sonoj de instrumenta muziko.

5. Tamen adora povas esti esprimata. Eblas esprimi per la menso, kaj per aliaj eksteraj artaj esprimažoj, precipe per vortoj. Sed, pro tiu distingo inter mensa kaj extera esprimo, adoro estas antaö îio mensa esprimo, per kiu estas komprenata kaj asertata la dia elstaro.

En adoro elstarigita kiel mensa esprimo okazas gradoj de perfekteco, unuj flanke de la intelekto, aliaj de la volo. Kiom da profunda kompreno kapablos la intelekto rilate Dion, tiom da efikeco homo havos por adori. Meza scianto jam povas adori plibone, sed ankoraö kun multaj antropomorfismaj imagoj. Granda filozofo kaj teologo kapablas adori laö la vero.

Tamen, por fakte adori estas bezona la vola decido. En volo estas la aliaj gradoj de perfekteco. Adoro postulas efektive la aldonan senton de humileco, per kiu homo konsentas pri la realo, - Dio kiel la plej alta kaj la kreitaëo kiel reflektiûo de Li.

Ankoraö la humileco situas kiel antaö kondiîo de adoro. Inklino al la bono, per la bona volo, jen la sinteno de adoranto. Pro tiu emo la kreitaëo tendencas en direkto de îio bona. Do, se iu kredas ekzisti Dion kaj samtempe estas bona homo, tiu akceptas tiun Dion, kaj amas Lin.

Adoranto rigardas Dion kiel la plej bonan kaj deziras Lin kiel la Plej Grandan Amanton de la kreitaëoj.
 

    E. Pauli.  

 

1. Latina esprimo, ad personam ekvivalenta als "al persono".

2. Argumentum ad personam estas tiu, kiu rekte celas ataki la personon mem, per averto pri mankoj, malperfektaëoj, malvirtoj, ktp, kapablaj detrui la prestiûon de la uzanto.
 

    E. Pauli.  

ADSCRIPTIVA. (H: 0081).

Hispana esprimo ekvivalente al angla adscriptiv, en Esperanto alskriba (vd), kontraste al priskriba.

ADVAITISMO (N). 0081.

1. Kiel nomo, advaitismo devenas el la sanskrita, per kunmeto de la seniga a- (=sen) kaj dva (= du), signifanta per ne-dualismo ao monismo.

2. Advaitismo estas rigida monisma formo de la hinda bramanismo, per aserto de la fundamenta origina unueco de la ento, en Bramo, en kiu la triunuo, - Bramo, Viïnuo, Ïivao, - formis nur unu dieco.

3. Historie, advaitismo aperis je la fino de la 8-a jc., surbaze de la sistemo Vedanto (vd). Unuagrava reprezentanto estis Sankara. Je la 12-a jc. Râmânudhea, jam proponis advaitismon malpli monisma (vd 2a-mega).
 

    E. Pauli.  

Per variaj sendependaj grupoj, la adventisma eklezio disvastiûis en îiujn kontinentojn (vd).
 

    E. Pauli.  

 

L: adventius, -ii.

A: adventious. F: adventrice. G: Zuffaellig (?). H: adventício. I: adventizio. P: adventício. R:

1. Etimologie, adventiva devenas el la latina adventus, kunmeto el al (= al) kaj venire (= veni).

Adjektiva radiko. Proksimaj radikoj: advento (vd), adventico (vd).

2. Adventiva estas io aperanta poste kaj eksterordinare rilate al io îefa aö plifundamenta. Ekzemple, adventiva burûono, adventiva radiko, adventiva frukto, adventivaj ideoj, adventivaj filozofiaj sistemoj, ktp.

3. Adventivaj ideoj estas tiuj, kiuj iamaniere dependas de antaöaj konoj. La maniero de dependeco de la adventivaj ideoj ne estas egalmaniere prezentitaj de la filozofoj.

4. Kartezio nomis adventivaj ideoj tiujn, kiuj aldone venas pere de la sensoj, post la denaskaj ideoj.

Por Kartezio estas tri specoj de ideoj: denaskaj, adventivaj, artefaritaj, tiuj lastaj fare de mi mem per kunmeto aö per divido (Diskurso de la metodo, III).

Cetere, laör Kartezio, oni povas havi denaskan ideon de suno, kaj poste ankaö adventivan de la sama suno.

- et alliae innatae, ut idea Dei, mentis, corporis, trianguli, et generaliter omnes quae aliquas essentias veras, immutabiles et aeternas representant" (Descartes, Letero al Mersenne, 16 de junho de 1641, III, 382).
 

    E. Pauli.  

ADVERBO (*). 0084

Gr: Ķ B \ D D 0 : " , -" J @ H . L: adverbium, -ii.

A: adverb. F: adverbe. G: Umstandswort. H: adverbio. I: avvèrbio. P: advérbio. R: (naréchie).

1. Etimologie, adverbo devenas el la latina adverbium, kunmeto el ad (= îe) kaj verbum (= verbo).

Substantiva radiko. Vortformoj: adverbo, adverba, adverbismo (vd 0083.4).

2. Adverbo estas vortspeco esprimanta kvaliton, aö similan determinon, de ago, per kiu restas precizigita la fundamenta vorto (la verbo) signifanta la agon. Ekzemple, agi sencele, paroli troe, esti tie.

Nuance, adjektivo (vd) ordinare modifas substantivon, dum adverbo la agon, kiu, kvankam speco de substantivo, elstarigas rekte nur la agan aspekton. Iamaniere, do, adverbo havas karakteron de adjektivo de la verbo.

3. La fundamenta funkcio de la adverbo estas simpla. Pro tiu simpleco de signifo, adverbaj vortoj kutime estas morfologie neïanûeblaj vortoj. Pro ne neceso signifi karakterizojn, krom la fundamenta enhavo, adverbo kutime estas sen deklinacio, sen konjugacio, sen pluralo, sen vira kaj sen ina formo. Sed ili devas esti sufiîe rekoneblaj, almenaö per kunteksto.

4. Gravas en lingvo bona adverba sistemo, îar per ili fariûas la precizigon de la verboj. Pro tio adverboj ordinare havas morfologian sistemon, kvanka simplan, por esti klare rekoneblaj en la lingvoj. Sed foje tio fariûas nur per la kunteksto.

La Internacia Lingvo Esperanto notindas per bona sistemo de adverboj. Îiu radiko fariûas adverbo per simpla almeto de la vokalo -e. Ekzemple, bone, bele, trafe, vire, virine. Krome, okazas la radikoj, kiuj fundamente jam estas adverboj.

Ankaö notindas en Esperanto la tabelaj vortoj. Per tiu sistemo estis metita en ordon vortetoj kies signifoj en etnaj lingvoj restas kahosaj.

5. Sisteme, la plej notindaj determinoj okazantaj en ago estas îefe laö tempo, loko, kvanto, maniero.

Ne ekzistas ago sen tempodaöro, sen iu loko, sen iu kvanto, sen iu maniero. Ankoraö aliaj karakterizoj okazas, kaj kiuj estas organizitaj sisteme per la porfiria arbo (vd).

6. La adverba teorio (C. J. Ducasase, R. M. Chrisholm, Wilfrid Sellars) interpretas la konon kiel okazinta origine kiel adverbo. Tio, kion oni perceptas, estas perceptata kiel rilata al io, kaj esprimebla adverbe.

Ekzemple, mi perceptas ion ruûe.

Tiu teorio similas la intencionalisman aspekton de îiu kono.
 

    E. Pauli.  

 

AD VERECUNDIAM. (L: 0083).

1. Latina esprimo, ad verecundiam ekvivalentas "al honto", kaj enkondukita en logikon iniciate de J. Locke (Eseo, IV, 17, 19).

2. Argumento ad verecundiam estas rezona procezo, kiu apogiûas sur opinio universale akceptata, kaj sur la fakto ke homoj tendencas pensi ne malakorde kun la plej kapablaj.

Îar efektive tiuj plej kapablaj homoj ordinare veras, estas honto resti en la kontraöa opinio. Sekve, tiu, kiu argumentas povas mencii kontraö sia kontraöulo opiniojn de gravuloj, por sufiîe pruvi tezon.

Komentarie al teksto de Locke, diris Leibniz: "Kiam ja oni avertas iun per la opinio de tiuj, kiuj jam akiris aötoritaton pro lia saûo, kategorio, povo... kiam la alia ne tuj cedas, oni estas inklina cenzuri lin kiel plena el vanteco kaj eî akuzi lin kiel insultema" (Novaj eseoj).
 

    E. Pauli.  

AD VERITATEM. (L: 0084).

se ni ne akceptas tiun îi pruvon, øi nur estas forlasebla se ni revenos al la akcepto de la argumento.

Tiu argumento ad vertiginem, prezentita de J. Locke (Essay) ricevis la supran novan interpreton fare de Leibniz (Novaj eseoj, IV, 17).
 

    E. Pauli.  

L: adversus, -a, -um (adj); adversárius, -ia, -ium (adj).

A: adverse; adversary. F: adverse; adversaire. G: gegenerich; Gegner. H: adverso; adversário. I: avverso; avversàrio. P: adverso; adversário. R

1. Etimologie, adversa devenas el la latina adversus (= kontraöa) kaj versus (= turnita), al kiu respondas la verboj adverso, -avi, -atum, -avi (= turni al) kaj adversor, -atus, -ari (= esti kontraö, kontraöstari).

Adjektiva radiko. Vortformoj: adversa, adverseco, adversulo.

Nuance, malamika estas ne ama, dum adversa kontraöagas.

3. Adverseco praktikata en socio estas kutime kontraö fundamentaj homaj rajtoj. En la alia flanko okazas la rajto de sindefendo. Ne estas sindefendo nova agreso. Sed oni defendu sin per la sufiæaj rimedoj, sen aldonaj agresoj.

4. Doktrinaj adversuloj ne emu simple al venko en la argumentado, sed al malkovro de la vero. En religia kampo la adverseco facile eniras en fanatikisman klopodon.
 

    E. Pauli.  

ADVOKATO (+). 0086.

L: advocatus, -i.

A: advocate. F: avocat. G: Advokat. H. abogado. I: avvocato. P: advogado. R: (advokát).

1. Etimologie, advokato devenas el la latina advocatus, kunmeto el ad (= por, îe) kaj vocatus (= vokita).

2. Advokato estas profesiulo oficiale rajtigita defendi en juûejo la interesojn de la akuzito.

3. Doktrino. En institucia kadro estas la advokato figuro, per kiu perfektiûas la fundamenta rajto de sindefendo, ke îiu homo havas kontraö la akuzanto.

Socie ne estas facila problemo garantii al æiuj la egalan sindefendon antaý la publika institucio, îar la sindefendo estas individua iniciato. Kiu havas pli da mono kapablas havigi al si la plej sukcesajn advokatojn. Aliflanke tamen, la lasta decido apartenas al juøisto. Cetere, la ïtata leøo povas garantii al ne kapablaj havigi advokaton, ricevi apartan advokatan helpon.

4. Moralo. Koncerne al la advokato mem, li devas esti profesie sufiîe kompetenta pri la leûoj.

Cetere, advokato ne agu propranome. Do, malgraö la kompetenteco, la advokato estu ankaö profesie morale honesta kun tiu al kiu defendas.

Aldone, advokato estu ankaö honesta kiam li akuzas la alian flankon. Malhoneste advokate povas akuzi por meti malfacilaëojn en la sindefendo de la alia.

Tre gravas do la morala preparo de advokato. Se pastro vivas de preûoj, kaj advokato de leûoj, - la rezulto de preûoj nur dependas de Dio, la rezulto de rekta kaj honesta interpreto de la leûo ne dependas nur de la juûisto, sed ankaö de la pledanto kaj koncerna advokato.
 

    E. Pauli.  

Gr: Ķ B 4 , \ 6 , 4 " , -" H .

A: equity. F: équité. G: Billigkeit. H: equidad. I: equità. P: equidade. R:

1. Latina esprimo, aequitas signifas laölitere egaleco, deveninta el aequus (= egala). En la abstrakta formo aequitas alprenis la figuran sencon de morala rekteco, kun alproksimiûo al senco de justeco (vd).

2. Aequitas estas la rekteco en senco absoluta.

Nuance, leûo estas tio, kio eksplicite estas devigata aö malpermesata, dum aequitas antaöestas al la leûo mem.

3. Doktrino. Sendepende de la ekzisto de leûo, eblas etike bone agi. Kiam ne ekzistas la leûo, almenaö ekzistas tio, kio estas justa, laö kiu poste fariûas la leûo. Oni povas koncepti la leûon pli amplekse kun inkluzivo de tio, kio signifas la aequitas.

Rilatas aequitas al moralo, îar la moraleco ankaö povas ekzisti antaö oni formulu la leûon. Tiel same, en si mem la justeco difiniûas sendepende de la leûo, kiu devas esti justa. Kutime leûo estas ûenerala priskribo, dum aequitas povas atingi detalojn.

Perfekta homo estas tiu, kiu ne nur plenumas la leûon, pro la deviga karakterizo de la leûo, sed pro sento de aequitas. Sen formulita leûo, li estas la sama bona homo, kiu estas atenta ne nur al la homaj tribunaloj, sed ankaö al la tribunalo de la konscienco, kiel avertas Kant (Met. der Sitten, Ap. al Intr., 1). Îar aequitas ne estas deviga se ne en la mezuro de la formulita leûo, la plena aequitas okazas nur en efektivaj bonaj homoj.

4. En juro aequitas povas ne koincidi kun la teksto de la leûo, aö nek kun la jurisprudenco. Jen kiam la aequitas instigas la korektadon kaj plibonigon de la leûo.

Îar la leûo estas ûenerala, sed farita por la individuaj kazoj, la faranto de la leûo povas ne facile antaövidi îiujn detalojn de la individuaj kazoj. Kun la uzo, kaj atento al aequitas, la formulita leûo fariûas iom post iom pli perfekta.

En romiana juro kaj en diversaj landoj la apelacio (vd) al la aequitas estas akceptita aparta procedo (Summer Maine, Ancient Law, î. 3; Baldwin, V, 338 b). Per apelacio al aequitas estas postulata la reformulado de la leûo, kiam ûi montriûas ne sufiîe justa.

Tion jam asertis Aristotelo pri la : Ķ B 4 , \ 6 , 4 " (vd): "La naturo mem de la aequitas estas ûia universala karaktero" (Etiko al N. , V, 14. 1137b 26).
 

    E. Pauli.  

AEVUM, -I. (L: 0086).

1. Latina fundamenta esprimo, aevum signifas pli longan daöron, eternecon, enkadre de la hindeöropa radiko aiw- (= longa daöro), el kiu kaö devenas la greka aion (vd gr: 0121).

El aevum per aevitas devenas ankoraö la latina aetas (= aûo).

Per novaj transformoj la latina aetas fariûis en la antikva franca eé, aé, eage (tra aetaticum), por fariûi fine age (= aûo).

La sama radiko fariûis en la angla age; en la hispana edad; en la portugala idade (vd 1888).

Devenas ankaö el aevum la latina aeternus (= eterna), tra aeviternus. En la angla ever (îiam), eternal (= eterna). En la germana: ewig (= eterna). Latinidaj vortformadoj korespondaj al mezepoko kaj al mezepoka: F: moyen-âge, mediéval; I - medioèvo, medievale; H - edad media, medieval; P - idade média, medieval.

2. Koni la rilaton de aevum, al la plej diversaj derivitaj terminoj, helpas certe la interpreton de la tekstoj kaj la komprenon de la lingvo ûenerale.