GRACIA, -O, -ECO (*). 2482.

L: venustus, -a, -um, elegans; gratia, venustas,-atis, elegantia, -ae.

A: gracefull; gracefullness, grace. F: gracieux; gracieuseté, grâce. G: grazioes, anmuthig; Grazie, Anmuth. H: gracioso; graciosidad. I: grazioso; gràzia, graziosità. P: graciosa; graça, graciosidade. R: (gratsioznyj); (grátsija).

1. Etimologie, gracia devenas el la latina adjektivo gratiosus (= senpaga), siavice el gratis (= senpaga), enkadre de la hindeöropa radiko gar- (= ideo de laödo); apartenas al la vortfamilio gratus (= agrabla, - samdevena), gratuitus (= senpaga), gratulari (= gratuli).

Adjektiva radiko. Vortformoj: gracia, gracie, gracio, gracieco, graciulino, malgracia, sengracia.

Samaspektaj radikoj: Gracio (estis tri la romianaj diinoj de la gracio -Aglaia, Eufronina, Talia), graco (vd), gracila.

2. Gracia estas karaktero de io, kies elementoj estas kunordigitaj per svelte facila harmonio tiamaniere, ke ûi povu plaîi per delikata estetikeco.

Ekzemple, gracia rideto de la virinoj; graciaj ornamoj; gracia baleto.

Nuance, graco estas donata helpo, ordinare spirita, fare de Dio, senkonsidere de merito, nek de pago, dum gracia enhavas iom da senkosta oferteco, pro la facileco fariûi. Pro tio en la latinidaj lingvoj, per la sama vorto, polisemie, estas signifataj la gracion kaj la gracon; cetere, gracio kaj graco havas, ja, la saman etimologian devenon.

Okazas la gracio en linioj, movoj, danco, gestoj, koloroj, arto, vortesprimoj, kanto. En socio estas rimarkinda la gracia galanteco de junuloj por allogi junulinojn.

La fenomeno de la gracieco, tio kion oni konas estas la harmonion kaj facilecon de la movoj kaj konduto. Rezulte, okazas la senton de plaæo, unu el la plej bonaj sentoj, el la sama genro de feliæo.

.

3. En arto de æiu tempo estis esplorata la gracieco. En îiu fako lertaj artistoj disvolvas trafajn rimedojn, por atingi la gracian lertecon, - en beletro, en pentro, en skulpto, en muziko, æefe en danco.

Kun elstaro gracieco estis praktikata per la postrenesanca stilo manierismo (vd). Jen la karakteriza stilo de la jaroj î. 1550-1640, kiam ûi havis la rolon esti komenciûanta fazo de baroko (vd).

Manierismo aparte esploris la graciecon de la supraëaj aspektoj de la figuro; similaj tendencoj okazis en la franca preciozismo (vd), hispanha gongorismo (vd 2476), itala marinismo (vd).

4. La filozofia nocio de gracieco kiel aparta estetika sento estis esplorata precipe ekde la 18-a jc., kiam la irlandano Edmund Burke (1729-1797) ligis ûin al facileco de movo kaj de korpa konduto.

"Gracieco estas ideo ne multe diferenca de la beleco kaj konsistas el la samaj elementoj. Gracieco estas ideo rilata al la konduto kaj movo. Unu kaj alia por esti graciaj ne devas prezenti ïajno de malfacilažo: sufiîas leûera fleksio de la korpo kaj harmonio de la partoj tiamaniere, ke ili ne embarasu unu la aliajn, ke ili ne aperu apartigitaj per akraj anguloj kaj dividitaj.

En tiu facileco, harmonio kaj delikateco de konduto kaj de movo konsistas la tuta îarmo de la gracieco; kaj en ûi konsistas tio, kion on diras, ne scii kio precize øi estas" (A philosphical inquiry in to the origin of our ideas of the sublime and beautiful, 1756. II, 22).

Oni avertu pri certa interna svelta ritma harmonieco de la animstato kun la ekstera fizika fleksebleco. Pro tio, la ekstera gracieco transdonita al la artesprimo, karakterizas, - krom esti svelta konduto kaj movo (kiel diris Burke), - la esprimivecon.

Tiurilate Frederiko Schiller avertis pri la harmonia karaktero de la gracio, kiel esprimanta foje la naturan neceson, foje la moralan liberecon.

Laö Schiller okazas fiksa beleco, - arkitektura beleco, - produktata de la plastikaj necesaj fortoj de la naturo; kaj, kontraste, la moviûema beleco, - la beleco en movo, - produktata de la spirito, aganta libere; îi lasta diriûas en movo, îar la internaj modifoj de la animo manifestiûas tiuforme en la ekstera sensa mondo.

La necesa beleco honoras la aötoron de la naturo. La beleco de la spirito honoras la spiriton posedanta ûin, kaj precipe tiu îi estas nomata de Schiller la gracio (Über Anmut und Würde, 1793; Werke, XI p. 183).

5. Virinoj, pro ties laödinda atento al perfekteco kaj belo, estas kutime graciaj, per gestoj, movoj kaj aranûoj de îiuj aliaj korpaj partoj.

Ankaö la virino kultivas sian estetican graciecon en vestoj. Kapablas virino percepti, ke la beleco estas pli en la korpo ol en la mortaj vestoj; pro tio ïi lasas ion nuda, kaj samtempe ïi elektas vestojn kun sufiîe vivaj koloroj, sveltaj, variaj.

La virina gracieco aparte esprimiûas per la danco.

Estis per reprezento de inaj diecoj, ke la gracieco aperas en la grekaj mitoj, kiujn la artistoj ofte skulptis kaj pentris en gracia danco.

Kontraste, viroj estas pli avertataj pri la efiko, rezulto, progreso en scienco, ago kaj faro.

Ambaý tendencoj ne kontraýas unu la alian, kaj povas kompletigi unu la alian, kun bona rezulto.

6. Takse, oni donu al gracieco sian ûustan lokon, kiel parton en la tutažo de la humanaj valoroj. Unu flanke, oni ne ïanûu la graciecon per aliaj valoroj, sed estimu æiujn valorojn.

Kelkaj ne valoras la graciecon, simple æar ili ne kapablas percepti øin. Tiuj homoj estas radikale centrigitaj nur en difinitaj malmultaj valoroj; foje ili estas ne kleraj homoj; foje, - se ili estas kleraj, - ili tamen ne estis integrige edukataj.

Aliaj kapablas percepti la graciecon, sed rigardas en øi nur la supražan aspekton, kiun øi efektive estas. Æar la gracieco okazas kutime en supražaj aferoj, ili simple konfuzas øin kun la supražeco mem. Jen la kazo, foje de asketuloj ne zorgantaj pri la eksteraj aspektoj de la vivo.

Oni integrige rimarku, ke la supražaj aferoj, malgraý supražaj, apartenas al tutažo, kiu ne restas sen ili. Anstataý forigi la akcidencan supražecon per ne atento al tiuj aferoj, per speco de neatento, oni zorgu tamen pri la tutažo.

En tiu zorgo pri la tutažo oni atentu al hierarkio tiamaniere, ke la æefa ne restu en dua plano, nek inverse ke la akcidencaj estu rigardataj kiel la æefaj.

Ekzemple, virino kun bela kapo estu taksata ankaý kiel havantan ion internan. Tiel same, saøa viro ne estu nur havanta saøecon, sed ankaý kiel havanta kapon bele kombitan.

Oni ne ïanûu la akcidencan per la substanca; sed oni alkutimiûu ne forgesi kompletigi la substancan per la akcidenca. Do, nek pro neatento, nek pro radikaleco oni lasu valori la graciecon.

La gracieco estu rigardata kiel aldono, kiu grandigas la malgrandon. Per la gracieco la sensignifaj aferoj fariøas almenaý estetikaj. Sensignifaj elementoj povas enhavi poezion, ne perceptatan de neatentuloj.

Belo (vd) estas la perfekteco en elstaro. Jen, la gracieco estas unu el la elementoj, kiuj helpas la elstarigon de la perfekteco.

Efektive, la naturo mem ie ajn montriûas bela per sekundaraj flankoj, sen forgeso de la fundamentaj. Per tiu proporcia ekvilibro, ankaö ni homoj, - viroj kaj virinoj, - estu substance bonaj kaj samtempe graciaj.

E. Pauli.

GRACO (en teologia senco). 2483.

A: grace. F: grâce. G: Gnade. H: gracia. I: grazia. P: graça. R: (blagodád).

Sed îar oni tradukis la grekan vorton per graco, tiu îi alia vorto devus esti semantike uzata kiel ekvivalento de la antaöa.

Substantiva radiko. Vortformoj: graco, graca (vd), grace (gracefavorita).

2. Graco, en teologia senco, estas korpa aý spirita helpo, supernature farata de Dio, senkonsidere de merito, nek de pago.

Jen koncepto kutima en la kristana teologio, sed trovebla en æiuj tradiciismaj religioj.

Nuance, io senpaga estas io simple senprofito, dum graco inkluzivas la karakteron de helpo.

La ofta kunteksto de helpo estas la bonvolemo al la gracefavorata.

Ekzemple, reûa graco; malliberigo per reûa graco; liberigo de Barabaso per graco de Pilato, Maria gracefavorata; graco de Dio al pekintoj; graca laboro de la bonuloj al la kompatindaj homoj atingataj de la katastrofa inundo.

Kompare kun donaco (vd), tiu îi enhavas la senkompensan donon kiel ateston de bonvolemo kaj amikeco, dum graco ne inkluzivas tiun karakteron de atesto.

Vastas la temaro pri graco:

- specoj de graco (daýrigo de la difino);

- la problemoj pri la graco;

- historie, pri la doktrinoj rilataj al la graco;

- Pri la pruvoj.

3. Specoj de dia graco. Por kompletigi la nocion pri la graco, oni atentu pri la diversecoj de kampoj kie ûi eblas, kaj per kiu ûi povas esti dividata en specojn.

Laöforme, tio estas, laö la maniero de disdono de la senmerite donitaj helpoj, graco povas esti:

- operacianta kaj kunoperanta;

- ekscitanta kaj kunhelpanta;

- antaöveninta, kunakompananta, postveninta;

- nedaöra kaj konstanta;

- sufiîa kaj efika.

Gravas tiu lasta distingo – sufiæa kaj efika - por diskuti la problemon de la graca helpo kaj konservo de la libera volo.

La sufiîa graco estas tiu, kiu estas donata en sufiîa grado, por povi bone agi, sed ne necese efikas, îar povas esti ne uzata de la ricevanto; ûi estas preskaö sinonimo de graco neuzata.

Kontraste, efika graco estas tiu, kiu igas efikan la antaöan sufiîan gracon; sed la maniero, laö kiu fariûas tiu transformo, estas malsame klarigata de molinismo (vd) kaj de bagnesianismo (vd), îiu partio zorganta siamaniere, per subtilaëoj, la homan liberon okaze de la graco (vd 2485).

Laömaterie, graco povas esti:

- materia kaj spirita;

- ekstera kaj interna;

- lumo por la intelekto kaj forto por la volo.

La divido laýmaterie facile redivideblas. Ekzemple, lumo por la menso povas esti io, kiel la revelacio (vd), vizio (vd), ekstazo (vd), kaj io kiel konsilo en malfacila situacio.

Cetere, kelkaj redividoj laýforme akcepteblas esti rigardataj materie, tio estas enhave; ekzemple, la sanktiga graco, kiu laýforme estas graco konstanta, estas enhave (laýmaterie) la graco per kiu la homo estas leviøinta al stato de membro de Dia Regno; kontraste al aktuala graco, nedaýra, estas enhave la lumigo de la menso kaj fortikigo de la volo.

4. La problemoj pri la graco aperis, pro tio, ke por unuj la homaj mankoj estas nur akcidencaj, sekve venkeblaj, dum por aliaj tiuj homaj mankoj estas esencaj, nur venkeblaj per aparta supernatura graco de Dio. Krom tio, la postulo de la graco por solvi la homajn mankojn, kreas internajn problemojn al la tezo memo, kaj pro tio okazas la inversa tendenco, - forigo de iu ajn supernatura graco, inkluzive de mirakloj.

Efektive, oftas la morala neperfekteco, kaj sekve facile prezentas sin la demando pri la homa kapablo honeste agi. Precipe pro la egoisma senkontrolo unuj perfortas aliajn per la plej diversaj manieroj. Sed ankaö okazas ene de la individuoj mem oftaj malekvilibroj per manko de decidemo.

Jen do motivo por la demando, - îu la homa naturo estas sufiîe bona?

Responde, aperis kelkaj filozofiaj optimismaj doktrinoj, kontraste al pesimismaj filozofiaj sistemoj.

Aparte okupiûas pri la graco la supernaturalismaj religioj, laý kies kredo, Dio, aldone helpas la naturajn fortojn, precipe al homoj petantaj per preøo.

Ekzemple, laö la kristana teologio, graco estas dia helpo al homa naturo, precipe al la menso, per pli da lumo, kaj al la volo, per pli da energio.

Sed en tiuj konceptoj restas îiam la fundamenta elemento determinata de la esprimo: senmerita donata helpo. Tiusence, la graco, - kiel klarigas la etimologio de la nomo, - estas io senpaga, kiel donaco.

Cetere, en la teologia senco, pere de la donita graco, la naturo estas fortigata, plibonigata kaj, pro la îeesto de Dio, sanktigata.

5. La unua fundamenta problemo pri la supernatura dia graco, - kiu dividas inter si, øenerale, naturalistojn kaj supernaturalistojn.- estas pri la fakto, æu øi estas necesa, æu efektive Dio revelaciis, ke li donas tiun gracon.

Jen problemo diskutata foje sub la titolo: bezono de la graco (vd 2484).

En la fundamento de tiu unua problemo estas ankaý la demando de la filozofio pri religio, - æu koheras, ke saøa Dio kreu naturon kun tiu komplika sistemo, per kiu æie okazas manko korektenda per la graco, tio estas, per konstanta miraklo.

Tamen, Dio povas elekti kion Li volas! Jen pro kio estas necese pruvi tion, kion Dio efektive elektis. Tion oni nur scios, se li revelaciis ion tiurilate.

6. La dua fundamenta problemo pri la dia supernatura graco estas pri la samtempa ebleco okazi, unuflanke, la dia graco, kaj konservi aliflanke la liberecon de la homo. Jen temo diskutata kutime sub la titolo Graco kaj libereco (vd 2485).

Unuj antaýsupozas, ke la graco de Dio simple antaödestinas la homan sorton.

Aliaj serîas klarigojn por montri ke ankoraö restas loko por la homa respondeco.

Kompreneble, la filozofiaj aspektoj de la demando dependas de la racia kohero en la aplikado de pli fundamentaj principoj aplikitaj al kazo. La teologiaj elementoj dependas de koncernaj supernaturaj religiaj teologioj, kiuj devas esti koheraj; jen postulo de la filozofio pri religio.

Îu estas io kohera, ke la kristana religio, kies dokumentoj okupiûas pli pri epizodoj, ol pri gravaj subtilaj spekulacioj pri la rekta kompreno pri la graco? Se Dio efektive povas elekti tion, oni pruvu almenaö per striktaj argumentoj, ke Li fakte tion elektis.

7. Supražajn aldonaj problemoj pri la supernatura dia graco estas la almetita epizodismo laý kiu estas dirate, ke æio okazas. Kelkaj el tiuj doktrinoj estas gravaj, sed ne esencaj al problemo mem de la supernatura graco.

Ordinare, tiu doktrino pri la supernatura graco miksiûas kun tiu de origina peko (vd), sed tamen estas distinga aparta epizodo. En paradiza stato la homoj jam havis la superanturan gracon ekde la naskiøo. Sed pro la peko de la unuaj gepatroj, tiu superanturatura stato perdiøis por la tuta generacio.

Per aparta ago de savo, - laý la kristanoj, - Jesuo pagis la prezon de la puno, kaj sekve eblas al homo reveni al origina supernatura stato de graco. Tamen, tiu reveno al origina stato estas donata nur al, kiu kredas je Jesuo, kaj estas baptata, saviøas. Nur tiu saviøas, kaj post la eskatologia fino de la mondo, li restos definitive en la glora Regno de Dio.

Oni rimarku, denove la orientan influon, æar bapto jam estis tradicio en tiuj orientaj religioj, kaj eniris Okcidenton jam ekde la orfeanoj, pitagoranoj, judaj esenoj. Same, la eskatologia doktrino estas orienta.

Ankaý ne estas esenca al problemo de la supernatura graco la ekzisto de Diablo, kiu tentas la homojn al malbono. Bonaj kaj malbonaj anøeloj estas tipa orienta tradicio.

8. Reduktiøas ankaý al supražaj aldonaj problemoj de la superantura graco, sed tamen ne esencaj, la tradicia supozo de metempsikozo de la radikalaj dualismaj doktrinoj.

Nekritika penso (vd), karakterizo de simplaj homoj, facile imagas la nunan malbonon kiel punon de antaýa peko, enkadre de kiu situacio estas ofte diskutata la problemo de neceso de graco. Tiu kredo je antaöa peko disvolviûis per du doktrinaj tradicioj, sed ambaý dualismaj, en la senco de radikala distingo inter korpo kaj animo.

Unu tradicio supozas metempsikozon (vd). La individuaj animoj havis antaöan apartan vivon, kiam la individuo pekis. En la nuna reenkarniøo la pekinto estas en stato de purigado, kaj; kutime bezonas apartan gracon.

Tiu metempsikoza doktrino supozas, ke la normala stato estas tiu de la spirito vivanta sen korpo, kaj ke nur enkarniûas tiu, kiu pekis, en tiom da reenkarniûoj kiom estas necesaj por la fina purigado.

Enkadre de la kredo je la transmigracio oftas la opinio, ke æiu reenkarniøo okazas kiel puno kaj nova ïanco de purigo.

Jen metempsikoza doktrino ofta jam en antikva Azio, kies okcidentaj antikvaj influataj formoj estis orfeismo, pitagorismo, platonismo, neoplatonismo, kelkaj kristanaj filozofoj.

Modernepoke restas pluraj doktrinaj formoj pri la pasinta peko. En Okcidento elstaras spiritismo (vd) de la franco Allan Kardec (1804-1869). En Oriento daýre konserviøas antikvaj religioj kun metempsikozaj doktrinoj.

La dua tradicio, - jam citita, - pri la pasintaj pekoj kredas ke la nuna generacio pagas la pekojn de la antaöaj surteraj generacioj; al tiu kadro reduktiûas la kredo je la origina peko de la unuaj gepatroj, Adamo kaj Eva (vd). Tiu dua tradicio ne estas metempsikoza, kvankam foje eklektikisma, kiel ekzemple, tiu de la enkarniøo de la dua dia persono.

La malbono kiel puno de antaýa origina peko estas konceptata kiel afero rilata al la surtera homa generacio mem, ekde la unuaj pragepatroj, kies malobeo al Dio kaj koncerna puno atingis la tutan posteularon.

Pri la detaloj de tiu puno atingantan la posteularon kaj maniero purigi tiun originan pekon, varias judoj kaj kristanoj, kaj tiuj æi inter si.

Oftas la kredo pri la elekto fare de Dio rilate apartan popolon.

Krome, kristanoj kredas ke estis forigata la elekto de la juda popolo, por la fina elekto de la homaro tutaže. Jen la signifo de la esprimoj Malnova Testamento kaj Nova Testamento (Malnova Alianco kaj Nova Alianco).

Laý la kristana teologio la sanktiga graco de la praaj gepatroj kaj heredebla de la generacioj estis perdinta pro la peko.

Nun, - per la kredo je Jesuo kaj per la puriga bapto, - tiu sanktiga graco estas rehavebla, kun la fina rezulto esti membro de la Dia Regno kaj definitiva gajno de la æelo post sufiæe bona vivo. Jesuo diris al discíploj: "Iru en la tutan mondon, kaj prediku la Evangelion al æiu kreitažo. Kiu kredos kaj estos baptita, tiu estos savita; sed kiu ne kredos, tiu estos kondamnita" (Marko, 16, 15-16).

9. Historie, naturalismo, pelagiismo, deismo. Optimismaj doktrinoj estas kutime naturalismaj, pro tio ke ne estas necese postuli supernaturajn, nek miraklajn solvojn, por ke la homoj bone agu.

Naturalismo jam ekzistas ekde la antikveco, laý kiu la homa naturo estas konsiderata sufiîe bona por fari la bonon.

Jen tezo implica en la optimisma spirito de la homera okcidenta religio, kontraste al la orfeismaj, pitagoraj kaj neopitagoraj, platonismaj kaj neoplatonismaj, gnostikismaj kaj kristanaj kredoj.

Pelagiismo (vd) estis naturalisma optimismo reprenata dumtempe de kristana branæo, fare de la irlandana monako Pelagio (æ. 350- æ. 430), mortinta en Oriento. Dum jarcentoj agis pelagianoj en Okcidento kaj Oriento. Damnitaj de la oficiala Eklezio kaj kristana Ïtato, ili fine malaperis.

Modernepoke estis denove emfaze elstarigata la natura boneco, fare de deismo (vd), iniciate de la anglo Herbert Cherbury (1583-1648), sen la neceso de mirakloj kaj de revelacioj, nek de vizioj, ekstazoj, ritoj. En tiu kunteksto disvolviøis framasonaro (vd) kaj Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) kreis la modernan optimisman pedagogion.

Cetere, la modernaj naturalistoj taksas kiel ne sufiæe fundamentitajn la revelaciojn pri la dia supernatura graco.

En katolikaj medioj naturalismo reaperis per la nomo modernismo je la dekoj de 1900, kaj denove la movado estis damnita de la oficialaj instanscoj, fare de la Papo Pio X-a, per la teksto Syllabus, de 1907.

10. En la kontraöa flanko, situas, historie, la plimulto de la supernaturalismaj religioj dependaj de revelacioj, kies teologioj avertas pri necesa supernatura konstanta helpo, por ke la homoj kapablu etike bone konduti, kaj kredas pri tio je la dia revelacio.

Eskatologiaj religioj aldone metas tiun kondiæon pri la neceso de la graco, por ke la homoj sukcesu atingi la savon. Laý tiu kredo, je la fino de la tempoj unuj restos en eterna feliîo, dum aliaj damnitaj al senfina kruela sufero.

La homera naturalisma optimisma spirito perdis spacon ekde kiam persoj konkeris Babilonion (538 a.K.), Malgrandan Azion kaj Egipton. Dum tiu regno de du jarcentoj elstaris la zoroastrisma religio, sub kies influo kreskis en Okcidento la orfeismaj kaj pitagorismaj doktrinoj, kun postaj influoj sur judajn kaj kristanaj kredojn.

Oftas en tradiciaj religioj, - kiel jam avertite, - la pesimismaj formoj de interpreto pri la homa kapablo, kiu sekve nur agos bone per aparta supernatura graco. Jen doktrino esenca al kristanismo.

11. Pri la pruvoj koncerne al superantura graco. Kiel jam avertite, la ekzisto de graco dependas de teologia pruvo, kaj do de revelacio. Cetere, graco estas postulata pro la kredo, ke la homo ne estas kapabla æiam agi bone.

Sistema demando pri la bezono de la graco obeas al la jena sinsekvo:

- Bezono de la graco por agi bone rilate nur al la naturaj devoj;

- Bezono de la graco por agi bone en superanatura instanco.

12. Bezono de la supernatura graco rilate al la natura leøo. La plej ofta kristana teologio asertas tiun tezon:

homo bezonas la supernaturan gracon, por plenumi la naturan leøon tiamaniere, ke, se li estas lasata nur kun la naturaj fortoj, li ne kondutos dum multa tempo laý la natura leøo.

Jen doktrino, kiu en katolika teologio estas taksata kiel "teologie certa".

Estas konate, ke kelkaj agoj estas dirataj malbonaj nur de la puritanoj, rigoristoj, manikeistoj, øis certa punkto ankaý de stoikistoj. En tiu kampo situas precipe seksaj aferoj, rigide forigataj kiel malbonaj.

Citindas kiel rigorismaj la ordonoj de Apostolo Paýlo, de Sankta Aýgusteno, de Sankta Alfonso el Ligorio.

Teologoj kutime prezentas tekstojn de Apostolo Paýlo rilataj al internaj karnaj malfacilažoj:

"Æar mi scias, ke en mi (tio estas, en mia karno) bono ne loøas; æar æe mi estas la volo, sed ne la elfaro de la bono. Æar la bonon, kiun mi volas fari, mi ne faras; sed la malbonon, kiun mi ne volas fari, mi faradas. Sed se mi faras tion, kion mi ne volas fari, faras øin jam ne mi, sed la peko, loøanta en mi.

Mi do trovas leøon, ke kiam mi volas fari bonon, la malbono estas æe mi. Æar mi øojas en la leøo de Dio laý la interna homo; sed mi vidas alian leøon en miaj membroj, militantan kontraý la leøo de mia menso, kaj forkaptantan min sub la leøo de la peko, kiu estas en miaj membroj. Ho ve, mi malfeliæulo! Kiu min liberigos el la korpo de æi tiu morto? Danke estu al Dio, per Jesuo Kristo, nia Sinjoro. Per la menso do mi mem servas al la leøo de Dio, sed per la karno al la leøo de peko" (Romanoj, 7, 18-25).

Æu tiu teksto estas sufiæa por pruvi la revelaciitan karakteron de la ne ebleco venki la malbonon sen la dia graco? Øi estas almenaý en la øenerala kunteksto de la unuaj kristanoj en æio atendanta la dian helpon post æiu preøo.

Aliflanke, Paýlo povus esti parolanta emfaze, kaj li estis stoikisma rigoristo. Tamen, se Paýlo estas biblia aýtoro, li parolas kun la sama aýtoritato de la aliaj bibliaj verkistoj, kun stoikismo, aý sen stoikismo.

13. Bezono de la supernatura graco rilate al la supernatura leøo. La neceso de la supernatura dia graco, por operacii bone cele al la supernatura savo kaj cele al supernatura Regno de Dio, estas postulo pli granda ol la neceso por agi simple laý la natura leøo.

Jen tezo de katolika teologio kvalifikita, kiel doktrino kredenda fidei (= kiel kredo):

Sen speciala dia helpo nenion oni povas fari cele al savo (al vizio de Dio), eæ nek deziri øin, nek komenci kredi je øi laý la neceso, por atingi øin.

Oni avertu ke el tiu doktrino pri la destineco elektata de Dio, rezultas la spektakla situacio, ke la savo fariøas dependa de Dio. Se Dio ne volas sufiæe helpi, neniu saviøas; se Dio nur volas sufiæe helpi kelkajn, nur tiuj saviøas; se Dio helpas sufiæe æiujn, æiuj saviøas.

La spektakla karaktero okazas, æar en tiu teologio la alternativo de nesavo, signifas pekon kaj sekve damnon. Por adekvate kompreni la aferon, gravas demandi pri la ekektebla destineco fare de Dio, kaj pri la homa libereco kaj respondeco. Pri tio malkonsentas la respondojn de molinistoj kaj bagnezianoj (vd 2485).

Kiel pruvo, postulanta la neceson de supernatura dia graco, por la supernatura savo, estas prezentataj alegoriaj bibliaj tekstoj, unue de Jesuo mem:

"Mi estas la vinberarbo; vi estas la branæoj; kiu restadas en mi, kaj mi en li, tiu donas multe da frukto, æar sen mi, vi nenion povas fari" (Johano, 15,5).

"La spirito estas la viviganto; la karno nenio utilas; la vortoj, kiujn mi diris al vi, estas spirito, kaj estas vivo. Sed estas iuj el vi, kiuj ne kredas. Æar Jesuo sciis de la komenco, kiuj estas la nekredantoj, kaj kiuj lin perfidos. Kaj li diris; Tial mi diris al vi, ke neniu povas veni al mi, se tio ne estas donita al li de mia Patro" (Johano, 63-65).

Apostolo Paýlo:

"Kaj tian fidon ni havas per Kristo al Dio; ne kvazaý taýgas ion por fari per ni mem, sed nia taýgeco estas el Dio"( 2Korintanoj, 3, 4-5).

"Æar la amo de Kristo nin devigas; æar ni juøas jene, ke æar unu mortis pro æiuj, tial æiuj mortis; kaj li mortis por æiuj, por ke la vivantoj jam vivu ne por si mem, sed por tiu, kiu por ili mortis, kaj rekonis Kriston laýkarne, tamen ni ne plu lin tiel konas" (2Korintanoj 5, 14-16).

"Kaj lin vi vivigis, kiam vi estis malvivaj per eraroj kaj pekoj, en kiuj vi iam iradis laý la vojo de æi tiu mondo, laý la estro de la potenco de la aero, de la spirito, kiu nun energias en la filoj de malobeoo; inter kiuj ni æiuj iam ankaý vivis, plenumante la dezirojn de nia karno, farante la volojn de la karno kaj de la menso, kaj ni estis laý naturo infanoj de la kolerego, kiel ankaý la aliaj. Sed Dio estante riæa en kompateco, pro sia granda amo, per kiu li amis nin, eæ kiam ni estis malvivaj en niaj eraroj, nin vivigis en Kristo (per graco vi saviøis) kaj nin levis, kaj nin kunsidigis en la æielejo; en Kristo Jesuo" (Efesanoj, 2, 1 -6).

14. Por la katolika teologio, pri la supernatura graco por la supernatura leøo, valoras la oficialan averton:

"Se iu asertas, ke oni povas, kun la naturaj fortoj, pensi laý estas postulata, aý deziras ion aý alkredi je la sava prediko, tio estas, evangelia, sen la lumigo kaj la inspiro de la Sankta Spirito, kiu donas al æiu facilecon konsenti kaj kredi la veron – tiu estas trompita de la hereza spirito" ( 2-a Koncilio de Orange, aprobita de papo Bonifaco II-a (530-532), kanono 7, Denz., 180).

Pro tio, kvankam defendante la homan liberon (vd 2324), la plimulto de la kristanaj teologoj asertas la neceson de la graco, kun la æefa iniciato de Dio.

Aýgusteno, en fama teksto, ofte citita:

"Por ke ni, ja, volu, li operacias sen ni; kiam ni jam volas kaj tiel volas por fari, li kunlaboras kun ni; tamen, sen tio, aý operante li por ke ni volu, aý kunlaborante li dum ni volas, por fari bonajn piajn verkojn nenion ni kapablas" (Ut ergo velimus, sine novis operatur; cum autem volumus et sic volumus ut faciamus, nobiscum cooperatur; tamen sine illo, vel operante ut vellimus, vel cooperante cum volumus, ad bona pietatis opera nihil valemus" (De gratia et liberi arbitrii, 33).

15. Aparta problemo pri la graco kiel supernatura helpo estas la subjektiva bezono de æiu individuo havi objektivan certecon, pri tio, kio okazas kun li, kaj pri la tuta kunteksto. Li devas scii, - æu tio, kio okazas estas efektive graco veninta el Dio, aý se tio okazas kiel io subjektiva.

Jen problemo unuamomente ne facile solvebla. Oni scias, ke el la tura mondo okazas la plej diversaj kredoj pri tiuj aferoj rilataj al diaj helpoj. Malsanulo povas havi viziojn, sen ke li sciu, ke tiuj fenomenoj estas nur psikaj perturboj. Same, aliaj povas ïajni normalaj homoj, kaj ne scii pri la vizioj, kaj pensi esti superanturaj, kiam fakte ili povas esti naturaj anormalažoj.

Fronte al tiuj grandaj subjektivaj malfacilaëoj por ekfunkciigi la supernaturan gracon, estas prudente demandi, îu tiu sistemo, anstataö esti helpo, efetive estas malhelpo? Cetere, rakontoj de la pasinteco, verkitaj antaý pluraj jarcentoj, jam ne eblas esti sufiæe ekzamenataj.

E. Pauli.

GRACO KAJ LIBERECO. 2485.

1. Filozofie kaj teologie estas bezone, ke okazu kohereco inter la dia absoluteco de Dio kaj la homa libereco, kiam okazas la helpo de Dio al homo.

Helpo havas kiel konsekvencon la dividon de respondeco pri la rezultinta

ago. En kutima stato la helpato restas ankoraö la îefa iniciatinto.

En socio, kiu konsistas en kolektiva interaga helpo, la decido apartenas al plimulto, kiu do îefe respondecas.

Tamen, kiam la helpanto estas pli signifa, ekzemple patro, aý patrino, rilate la infanojn, la îefa respondeco kaj efikemo de la ago situas en la alia flanko. Tia estas ankaö la karaktero de dia helpo, per la graco al la homoj.

2. La demando pri la graco kaj libereco etendiûas al problemo de la regado de Dio, absolute ne determinita de iu ajn ekstera regulo. Nur Dio mem estas sia regulo; tiu regulo estas interna.

Pri tio, okazas du fundamentaj klarigoj: la aögustenisma (kiu inkluzivas la reformacian kaj la jansenisman), pli rigida, kaj la ne-aögustenisma, komenciûinta kun Anselmo, pli liberala.

Jen temo specifa de la teologio, sed kiu ne povas spekulacii ekster la filozofia kohero. Pro tio la opiniintoj kutime estis samtempe teologoj kaj filozofoj.

3. Aögusteno el Hipono (354-430), kreis sian doktrinon kiel kontesto al la irlandana monako Pelagio (+ 418, en Oriento) kaj al la pelagianoj ûenerale, - defendantoj de la homa naturo kun kapablo savi sin per bonaj agoj kaj ne neceso de la bapto.

Asertis Aögusteno ke la homaro amase estis damnata kun la pekinta Adamo, kaj ke li nur povas nun ricevi savon per la mizerikordo de Dio, disdonanto de nemeritata graco (De civitate Dei XIII, 14).

Akcentis Aögusteno la dian iniciaton, kaj ekde tiu doktrino li kaj estontaj aögustenanoj tendencas limigi la homan iniciaton. La homa libereco koincidas kun la dia ago; sekve li nur estas libera, kiam li havas tiun gracon. Tiun gracon li havas en stato de peko aö malvirto. Meritojn ne havas la homo, kaj li restas tute dependa de Dio, redonanto de la graco (De gratia et libero arbitrio, 6).

Lutero, surbaze de la aögustena doktrino, neis la homan liberecon (De servo arbitrio, 1525). Li avertis, ke eblas atribui samtempe la liberecon al Dio kaj al la homo. Dio antaösicias kaj antaödestinas îion.

Same, kiel Ockam (In sent., I, d. 17, q. 1 M), Lutero avertis ankaö ke Dio volas ion, ne pro tio ke ûi estas bona, aö ke ne volas alion, pro tio ke ûi estas malûusta; sed estas bona tion, kion Dio volas, îar lia volo antaöas al îiu normo (De servo arbitrio, 152).

Kalvino, pri la antaödestino fare de Dio:

"Oni diru ke la Sinjoro, foje kaj foje, decidas en sia eterna kaj ne ïanûema konsilo, kiajn homojn akcepti al savo kaj kiajn ruinigi. La akceptatajn li ricevas ilin nur pro mizerikordo ne meritatajn de ili, sen atentoal digneco. Estas fermita la ebleco al la vivo por îiuj, kiujn li forlasas al damno. Tio okazas surbaze de lia kaïa juûo kaj ne komprenebla, kvankam justa kaj honesta" (Institutioj de la kristiana religio, 1541, 7).

Simile prezentis la aferon la katolika episkopo Jansenius (1585-1638) (Aögustinus, 1641), kaj disvastigata per la nomo jansenismo (vd), kaj kies îefa centro en Parizo estis la monakejo Port-Royal.

5. La dua granda sistemo pri la dia graco ekkomenciûis mezepoke iniciate de Anselmo (1033-1109).

Kun variaj subtilaëoj pritraktis la aferon Tomaso el Akvino, Duns la Skota, kaj precipe la unuaj modernoj Luiso Molina kaj Dominiko Bagnes, jam cititaj.

Kvankam lasante al Dio la absolutan iniciaton de graco kaj sekve de la kapablon antaödestini la savontojn, tiu nova doktrina orientiûo avertas tamen, ke Dio antaödestinas nur enkadre de la homa libereco, sen perforti la liberan volon, per laso de la savo enmane de la predestinitoj, îar li antaökonas la bonan volon, li povas antaödestini ilin sen perforto de tiu volo (Anselmo, Konkordo de la antaöscienco de la antaýdestino kaj de la graco de Dio kun la libera arbitro, 1109, q. 2, 3).

En tiu solvo estas ekzamenenda, îu okazas iu paradokso, îar havi bonan volon ïajnas esti jam iu graco, kaj tre grava. Efektive Anselmo asertas, ke la "graco kaj la libera volo ne estas en malakordo, sed kunordiûas por justigi kaj savi la homon" (citite de F. M.).

Tomaso el Akvino asertis:

"La homa konvertiûo al Dio fariûas per la libera volo. Inverse, estas ordonata al homo konverti sin al Dio" (Sum. Theol., I-II-II q. 109, a. 6. ad 1).

La hispana jezuito kaj teologo Luis Molina (1535-1600) proponis doktrinon pri la graco, disvastigita sub la nomo molinismo (vd), kun pli klara libereco flanke de la homa volo.

Enkadre de tiu sistemo, Dio konas per aparta rimedo - meza scienco (vd), - per kiu Li konas ekde la eterno kiun decidon prenos la libera volo, surbaze de determinitaj cirkonstancoj; sekve la liberaj decidoj de la homa volo ne estas antaödeterminitaj per la influo de Dio (kontraý la tomisma opinio de Bagnez), îar tiu Dio jam ne bezonas antaödecidi por havi la konon de la homa decido.

Saviûas ankaö la dia Providenco (Liberi arbitri cum gratiae donis, divina praescientia, providentia, praedestinatione et reprobatione concordia, 1588).

La sufiîa graco estas donata al îiuj homoj. El la efika graco, nepre efikanta, sekvas la bona homa volo. En tiu formulado, unue estas donata la sufiæa graco; poste estas donata alia, por efikigi la unuan.

Sed tiu efikigo ne estas egale klarigita de la teologoj; aparte malkonsentis Molina kaj Bagnez.

Por Molina estas la homa iniciato (concursus) tio, kio transformas la sufiæan gracon en efikan.

Inverse, la tomisma doktrino de la dominikana teologo Bagnez (1528-1604), - krom aparte postuli la fizikan antaýdeterminon de la homaj agoj, - asertas ke la graco estas sufiæe efika, sendepende de la homa iniciato.

Do, "kiam la homo konsentas, ne estas li, kiu faras efikan la gracon, sed lia ago estas signo, ke li havis la efikan gracon. ... Oni povas diri, ke la efika graco estas tiu, kiu investas la homon en la povo agi bone; sed por ke efektive agu bone, tio estas, por ke li utiligu efektive la povon donitan al li, mankas nova graco, pli potenca, tio estas, efika graco" (J. Van Der Mersch, en Dictionaire de theologie catholique, VI, 1666-1667).

GRACO. Leûo de... 2486.

1. Per la leûo de graco estis konsentite, ke la îefa ïtatestro pardonu kondamnitojn fare de la komuna juro, precipe okaze de grandaj festoj.

Kompreneble, tiu leøo de graco devas esti antaývidite en la konstitucio, almenaý implicite.

2. Estas konate tiu paûo de la kristana Nova Testamento, en kiu estas dirite, ke Pilato prezentis al la popolo, je la paska festo, Jesuon kaj Barabason, por ke unu estu liberigata laývole de la juda popolo (Mateo 27, 16).

Eble Barabaso estis nur oficiale nomata rabisto. Fakte li estis nur nacia aktivulo kontraö la romianoj kaj pro tio estis estimata de la juda popolo kiel heroo. Dume, Jesuo ne estis la preferato pro religiaj malkonsentoj, æar la plimulto de la popolo praktikis fervore la judan religion.

Jen pruvo, ke la movado de Jesuo ankoraý ne estis vasta, same kiel ne estis vasta la sekto de esenoj, kaj ke nur iom post iom kreskis la kristana amaso.

2. Sociologiaj klarigoj pri la leûo de graco nur per iniciato de la îefa statestro montras, ke ûi rilatas al la absolutisma povo.

En demokratiaj formoj de regado la leûo de graco restas, sed kun regularo, en kiu, ekzemple, estas favorataj tiuj kondamnitoj, kiuj havis bonan konduton regule konstatita, kaj dum sufiîa tempo, por ke estu garantiite, ke, ilia reveno al libera socio estu profitema, anstataý danûera.

Foje leøo de graco, korekte aplikata, povas malplenigi arestejojn, kutime tro plenaj. Cetere, per tiu leøo de graco oni apartigas plibonajn homojn de la kunvivado kun la malplibonaj.

E. Pauli.

GRADACIO, -A, -ISMO (en retoriko, en politiko, en ekonomio). 2488.

L: gradatio, -tionis; gradatus, -a, -um.

A: gradation; gradatory. F: gradation; graduel; gradualisme. G: Gradation. H: gradación; gradual. I: gradazzione; graduale. P: gradação; gradual; gradualismo.. R:

1. Etimologie, gradacio devenas el la latina gradatio (= gradacio), siavice el gradus (= grado), kaj jam estis uzata de M. Vitruvius (1-jc. a.K.), en arkitekturo, kaj Cicerono (106-43 a.K.), por nomi retorikan figuron.

Substantiva radiko. Vortformoj: gradacio, gradacia, gradacie, gradaciigi, gradaciismo, inversa gradacio. Proksima radiko: grad-o (vd).

2. Gradacio estas gradoj rigardataj kiel konkreta aranøo, kun emfazo en la atingenda kreskema efiko aý valoro. Tiusence, per gradacio eblas atingi celon, en enirejo, en socio, en retoriko, en rezultoj de la lernejo.

Nuance, grado estas pli abstrakta prikonsidero, kiel propraëo okazanta en îiu ento, laö kiu unuj entoj estas pli proksimaj, aliaj malpliproksimaj al ekstremo, dum gradacio elstarigas la enhavan signifon kiun æiu grado en si mem povas reprezenti.

3. Gradaciismo estas sistemo laý oni progresigas grade, laý rekomendindas la atingendaj rezultoj.

Æar æiu kvalito havas gradojn, - kiel jam avertis Aristotelo, - kaj æar oni povas elekti la gradan ordon kiel pli facila vojo de atingo de la pli altaj, la gradacio fariøas sistemo elektebla.

Certamaniere, gradaciismo estas administracio laý la natura realo.

Eblas la vorto gradismo (el grad-o), kiam ne okazas la insista karaktero de gradacio.

4. Doktrino. Ordinare, æiu transformo fariøas per optimuma rapideco, kaj sekve ne rekomendindas nek tro rapida, nek tro malrapida, æar tiuj aliaj formoj montriøas danøeraj.

Tio okazas, æar kiam okazas ïanøo, kelkaj elementoj restas for, kaj devas trovi alian lokon.

5. Specoj de gradacio. Laýforme, estas manieroj de gradacio; jen la divido per forma vidpunkto. Ekzemple, rapida gradaciismo, malrapida gradaciismo (lanta gradaciismo), milda gradaciismo, sengradaciismo.

Laýmaterie, specoj de gradacio okazas laý la specoj de gradaciendaj objektoj, aý laý kie øi okazas: en arkitekturo, en retoriko, en socio, en politiko, en ekonomio, en didaktiko, en pedagogio.

Jen la materiaj specoj: arkitektura gradaciismo, socia gradaciismo, politika gradaciismo, ekonomika gradaciismo, didaktika gradaciismo, pedagogia gradaciismo.

6. Gradacio en arkitekturo estas, ekzemple, la adekvata ordigo kaj alto de la ïtuparo. Jen la senco laý kiu la romia arkitekto M. Vitruvio parolis pri la ordigo kaj gradacio de la teatrejoj.

7. Gradacio en retoriko estas parolfiguro ordiganta plurajn asertojn laý la kreskema forto de la asertoj tiamaniere, ke la sinsegvo komenciøas per la plej malforta, kaj finas per la plej forta.

Jen gradacio pri la fondinto de la Internacia Lingvo: "Zamenhof estis nobla en animo, granda en pensoj, genia en intuicio" (citita de PIV).

Inversa gradacio ordigas per malkreskemo. Ekzemple, malsukcesa vivo, sen pensio dum la maljuneco, kaj sufera morto je la fino.

8. Gradaciismo en socio tre gravas kaj devas esti praktikata kun saøeco, æar la realo ne estas simpla, sed rezulto de pluraj faktoroj. Sekve, gradualismo estas socia fenomeno, kun pluraj momentoj de malekvilibro iranta al novaj formoj de ekvilibro, kiuj do okazas gradacie.

Jen la ekvilibro seræata inter pluraj doktrinoj, laý difine kontraýaj, sed en la praktiko ordinare eklektikismaj: monarkiismo kaj respubliko, absolutismo kaj demokratio, kapitalismo kaj socialismo.

Temas sociaj sciencoj, - interalie sociologio, - komprenigi ls socian evoluon kaj progreson. Menciindas kelkaj aýtoroj kiuj elstariøis en la esploro de tiu gradualisma

transformo de la socio: D. Braybrooke kaj C. E. Lindblom, - A strategy of decision. Policy evaluation as a social process (New York.The free press, 1963); H. Simon, Models of man (New York, 1957).

9. Ekonomiistoj scias pri kia gradacia rapideco devas okazi la evoluanta prospero de lando, por ke æio fariøu profitebla al æiuj. Tro da rapide kreas sociajn problemojn. Maltroa rapideco rezultas en problemoj ankoraý pli gravaj.

10. Ankaý en didaktiko kaj pedagogio la ekspono de la instruendaj temoj obeas certan gradon de rapideco.

Kutime, oni instruas bone, kiam la instruo ekiras el temo jam konata, æar æiu lernas ekde tio, kion li jam scias.

De tempo al tempo rekomendindas la testo, æu la novaj temoj restis sufiæebone komprenataj. Nur post la konstato pri la nova kompreno, oni iru antaýen, kaj do gradaciisme.

E. Pauli.

GRADO (*) (pri gradoj de la ento). 2491.

L: gradus, - us.

A: grade, degree. F: degré. G: Grad, Stufe. H: grado. I: grado. P: grau. R: (grádus), (stépen).

1. Etimologie, grado devenas el la latina gradus, kies fundamenta signifo estas marïo, el kiu evoluis semantike la nuna senco. Restas ankoraö la primitiva senco en progresi (= iri antaöen), agresi (= ataki), regresi (= iri inverse al la celo). Same restas la senco en la latina verbo gradior, gressus suim, gradi (= païi, promeni, supreniri).

Substantiva radiko. Vortformoj: grado, grada, grade, gradigi, gradigo, gradiga, gradiøi, gradismo, altgrada, duagrada, laýgrada, triagrada, unuagrada.

2. Grado estas propraëo okazanta en îiu ento, laö kiu unuj entoj estas pli proksimaj, aliaj malpliproksimaj al ekstremo konsiderata maksimuma.

Ekzemple, grado de vero, grado de koloro, grado de sento, grado de klareco, grado de certeco, grado de abstraktado, infinita grado, maksimuma grado, minimuma grado, plusgrada, minusgrada.

Nuance, divido (vd) simple apartigas la elementojn de tutaëo, dum gradoj enhavas entecajn diferencojn; gradoj estas îiam metafizikaj gradoj .

Perfekteco supozas diferencojn de enteco, kun elekto de tiuj, kiuj plenumas la enton, dum gradoj estas dirite rekte pri îiuj diferencoj de enteco.

3. Ïajne banala temo, sed sufiæe grava. Oftas la diferenco de individuoj kaj de gradoj de enteco en æiuj individuoj. Oni almenaý komprenu la signifon de grado kaj lernu klasifiki tiom da gradoj laýforme kaj laýmaterie.

Estas esenca en la nocio de grado, ke la diferenco de unu rilate la alian estu io apartenanta al la sama enta subjekto. Ekzemple, kiam oni asertas, ke Petro estas substanco (korpa, vivanta, animala, homa), okazas nur unu subjekto, kiu estas konsiderata sub la metafizikaj gradoj menciitaj. Tiuj gradoj okazas ene de la sama ento, sen ke ili estu konkrete distingaj rilate la subjekton al kiu ili estas atribuataj (vd); do, sen ke ili estu reale apartigebla en plurajn subjektojn.

Aliflanke tamen tiu distingo ne estas nurvorta; ne estas io nefondinta. Tiuj entecaj gradoj estas fonditaj sur la realo, tio estas sur la komplekseco mem de la konkreta individua subjekto mem. La aktuala distingo per kiu la gradoj atingiûas, nur ekzistas en la spirito ...

Tiu distingo nomiûas racie distingita distingo.

4. Specoj. Laöforme, kaj tre ûenerale en metafizika kampo, gradoj okazas en du fundamentaj manieroj: per la transcenda (aö analogia) formo, kaj per la kategoria (aö univoka).

Gnonozeologie, oni rimarku, ke, por unuj, tiu diferenco estas nur formalisme aö logike akceptebla; por aliaj ûi okazas ankaö efektive flanke de la objekto.

Per la transcenda formo, gradoj atingas îiujn estaëojn, kvankam ne samaniere, îar nur analogie. Ekzemple, la grado de enteco atingas æiujn, sed analogie. Æar grado diriøas enkadre de la sama esenco, okazas efektive en æiuj aferoj la sama enteco, malgraý nur analogie.

Per la kategoria formo, gradoj atingas nur la estaëojn de aparta kategorio de ento, sed tamen univoke. Precize pro tiu univokeco, la nocio de æiu grado restas nur enkadre de la propra signifo. Ekzemple, no nocio de vivo estas univoke la sama en homoj, bestoj kaj iu ajn alia afero dirata viva.

Tiaj estas la gradoj de la kategoriaj konceptoj kunordigeblaj en 10 porfiriajn arbojn, en kies supro estas la nomoj de la superaj kategorioj: substanco, kvanto, kvalito, rilato, tempo, loko, situo, aktivo, pasivo, havo.

En æiu kategorio gradoj okazas en rilato al esencoj (genroj kaj specoj), kaj ;en rilato al propražoj. ...

5. Laýmaterie, gradoj dividiøas enhave. Kelkaj enhavoj apartenas laýforme, - kiel jam avertite, - al la transcendaj analogiaj nocioj, kelkaj al instanco de la kategoriaj univokaj nocioj.

Sed tio, kio estas konsiderata nur enhave, - jen la transcenda maniero, jen en la univoka kategoria maniero, - estas laýmateriaj gradoj de la ento.

Estas do materia grado paroli pri ento, io, ažo, aý pri substanco, kvanto, kvalito, rilato, ktp. Krei tiujn klasifikojn estas do materia logiko.

Ripete, kaj insiste, gradoj, enkadre de la transcenda nocio mem, estas materia klasifikado. Laý tiu materia klasifikado estas diritaj æefe transcendaj nocioj (aý øeneralaj modoj de la ento): afero (aö aëo, latine res), io (latine aliquid), unueco (latine unum), vero, bono, belo, valoro, morala, justa, evidenta, certa.

Enkadre de tiuj transcendaj nocioj enestas tiuj de la metafizikaj dividoj, kiel la gradoj de aktualo, kontraste al gradoj de potencialo. Ekvivalentas pri la gradoj de realo, kontraste al gradoj de ebleco.

La distingo inter formoj, nomata forma abstraktado (vd), eblas pro tio,ke okazas gradojn interne de la konkreta formo.

Same, la distingo inter subjekto kaj formo, nomata totala abstraktado (vd), eblas pro tio ke okazas en la ento tiujn gradojn de enteco, - subjekto kaj formo.

Gradoj, enkadre de la univoka nocio, nomataj kategorioj, estas materia klasifikado, tiel kiel estis avertita pri la materia klasifikado de la transcendaj nocioj. Estas 10 la superaj kategorioj, de Aristotelo, kaj æiu kunordiganta malsuperajn konceptojn per la porfiria arbo (vd). En tiu kazo estas kutime paroli pri la metafizikaj gradoj de la ento.

Tamen, oni avertu ke ankaý la aliaj gradoj estas fundamente metafizikaj, æar kiel konsistoj ili estas internaj de la enteco, kaj ne eblas apartigi ilin en apartaj konkretaj realoj.

6. Notindas la gradoj en kategorio de kvalito, kies aparta propražo estas havi kontraýon kaj similecon, per kiu øi fariøas instrumento por koni kaj por krei la arton (vd).

Cetere, kvalito invadas la aliajn kategoriojn. Sekve, direblas, ke la substanco havas la kvaliton esti substanco; ke la kvanto havas la kvaliton esti kvanto; ke la aliaj kategorioj, same havas la kvaliton esti tiaj.

Elstaras la gradoj en kategorio de kvanto, æar rekte mezureblaj. En cirklo, gradoj divideblas laý la malfermo de la angulo. Per konvencia mezurunuo, en cirklo okazas 360 gradoj.

Oftas materia divido de la temoj kaj sciencoj øenerale, per øenerala parto

Kaj per specialaj partoj. Per tiu materia divido vaste organiziøas la sciencoj.

Notindas ankaý la divido de abstraktado en unuan gradon de abstraktado, en duan gradon de abstraktado, en trian gradon de abstraktado. duan grado.

7. Restas la demando, - kia distingo okazas inter la gradoj de ento?

Ne okazas la reala distingo, per kiu du aferoj efektive povas resti konkrete apartaj. Sed tamen estas reala distingo kun bazo en la ento.

8. En gramatiko per gradoj oni nomas la vortojn morfologie destinatan signifi la gradojn. Ekzemple: bela, belega, beleta; granda, grandega, grandeta.

Aparte, enkadre de la spekulacia gramatiko (vd 2226=) temas pri la modoj esti kaj kompreni esprimendaj en lingvoesprimo. Kelkaj estas esprimeblaj sintakse, aliaj per aparta finažo aý eæ per aparta vorto.

E. Pauli.

GRAFIKO (Z) (kiel metodo). 2493.

1. Etimologie, grafiko

Substantiva radiko. Vortformoj: grafiko, grafika, grafikaëo, grafikisto.

2. Grafiko estas teknika metodo de prezentado de objektoj per desegnažo.

Nuance, desegno (vd) rekte signifas la prezentadon de la konturoj de io per linioj kaj do ne inkluzivas la ideon de prezentado per koloroj, dum grafiko rilatas pli al la celo, ekzemple, grafiko por montri la varion de la temperaturo.

Enkadre de la teknikaj metodoj de prezentado de objektoj, grafiko estas unu el tiuj teknikaj metodoj, per kiuj metiûas antaö la okuloj la objektojn pere de tiu desegnata prezentado.

3. La empiriaj sciencoj uzas pli facile la grafikojn, æar la empirio esploras nur la eksterajn rilatojn de la fenomenoj, dum filozofiaj sciencoj elpensas la objektojn per la kompreno mem de tiuj objektoj. Ekzemple, empiriaj sciencoj nur atingas la eksteražon de la rilato inter kaýzo kaj efiko, dum filozofio komprenigas interne tiun fenomenon.

Sed la grafikoj ankaý povas esti uzataj de la abstrakta racia filozofia penso, ekde la fenomenologio øis la interrilatantaj elementoj de la rezono (indukta kaj dedukta), æar ankaý la racia fine rilatas al la konkretaj aferoj. En filozofio la grafikigo prezentiøas malfacila, sed ankaý tre utila, kun aspekto de abstrakta arto.

Enkadre de la empiriaj sciencoj, en matematiko la grafikoj estas aparte taýgaj, pro tio ke ambaýflanke okazas la proporcio de la rektaj kaj kurbaj linioj, areoj kaj certamaniere ankaý la volumoj.

La grafikoj, per geometriaj figuroj, kompletigas la interpreton de la scienca kolekto de donitažoj, celante precipe la interrilatojn.

Grafikoj kompletigas la statistikan kolekton, æar tiu tekniko temas pri interrilatantaj donitažoj.

4. La plej simplaj grafikoj uzas du aksojn por direkti la liniojn. Ordinare oni metas en horizontalan direkton la linion kiel indikantan la æefan varion, kiu pli interesas la esploriston. En vertikala grafika sekvo oni metas la dependan varion.

La ofta interdependa fenomeno de tempodaýro estas prezentata vertikale. La intenseco horizontale. Tiel okazas pro la kutima intereso pri la intenseco, ekzemple de kreskanta progreso de la loøantaro, de la sano, de la ekonomio; aý pri la malkresko, ekzemple de malsano.

Aparte, æiu linio de grafiko kompletikas per skaloj.

Tiu uzo de du aksoj en la plej simplaj grafikoj okazas, ordinare, pro tio ke la menso operacias per juøo, - aý asertanta, aý neanta.

Same pro tio, - kiam en grafiko multobliøas la aksojn, kun la koncerna plureco de linioj, - okazas ordinare pli ampleksaj rezonoj.

E. Pauli.

GRAFISMO. 2494.

A: graphism. F: graphisme. G: Graphismus. H: grafismo. I: grafismo. P: grafismo. R:

1. Erudicia vorto, grafismo estas kunmeto el la helendevena scienca elemento graf- (= trajti, skizi, skribi) kaj pseödosufikso –ism-o, aperinta origine en la franca, 1762..

Substantiva radiko. Proksimaj radikoj: grafik-o, grafolog-o (vd).

2. Grafismo estas la fenomeno per kiu la homoj tendencas al esprimo per linioj kaj similaj rimedoj.

Ekzemple, grafismo de primitivuloj, grafismo de moderna homo, grafismo de profesiaj pentristoj.

Paralele, okazas ankaö la fonetismo, kiel rimedo de esprimo per sonoj. Grafismo kaj fonetismo paralelas.

Kiel tuj evidentas, grafismo interesas al pluraj kampoj, - formala, psika, historia, - kaj en æiu kampo okazas pluraj specoj.

3. Laö la formala vidpunkto, grafismo esploras signifojn entenataj de la grafikaj elementoj.

En la formalisma kampo de la logiko, metodo, divido en specojn kaj klasifiko, inkluzive gramatiko, oni rimarku ke grafismo tendencas al paralelisma imitado, per la naturaj similecoj, per simboloj, per sinsekvo en la ekvivalentoj.

Kiom eble la skriblitera konsisto de la vortoj fariûas per paralelaj ekvivalentoj respondaj al la sonfleksioj. Planitaj lingvoj, kiel ekzemple Esperanto, preferas nur unu ekvivalenton por îiu malsama sono.

4. Laö la psika vidpunkto, grafismo estas esplorata de la psikologio, por klarigi la kaözojn, kaj la signifojn de la homa personeco. Estas do grafismo afero kun apartaj aspektoj de esploro kaj utilo.

La epistemologia valoro de tiuj teknikoj reduktiûas al la sama nivelo de la teknikoj de la eksperimenta psikologio ûenerale. La trajtoj kaj skribmaniero reflektas la momentan spiritan staton de la individuo. Restas nur adekvate kolekti la donitaëojn, por indukti prudente la ûeneraligon.

Grafismo utilas kiel tekniko de determino de psikaj kaj moralaj karakteroj de la individuoj.

5. Laö la historia vidpunkto kaj arto, grafismo estas rigardata kiel la plej antikva formo de komunikado de la homoj.

Ankoraý hodiaý foje homo esprimas per simplaj riskoj, - sur tereno, sur tabulo, sur papereto.

En arto, grafismo ankaý estas nomo de aparta stilo, inaögurita de la usonano Jackson Pollock (1912-1956), karakterizanta la abstrakto-neformalan pentražon rezultinta el instinkta movo de la trajtanta mano.

El la movoj de vertiûa kaligrafio rezultas trajtojn kun surprizaj efektoj. Jen la tiel nomata pentrado de ago (= action painting). Rilatas grafismo al taïismo (= tachisme), ankaö abstrakto-neformala stilo de pentraëo, rezultintaj el instinktaj impulsoj de la personeco.

5. Specoj. Laöforme, grafismo povas esti nur reaga, kiel en doloro, ago de forto; eleganta; arta; senarta; rupestra.

Laýmaterie, grafismo enhave distingiøas per la mesaøoj: impresionisma grafismo estas tiu, kiu simple prezentas la enhavan reagon, kiel la afero impresas. Same, grafismo, - laýhavave, - povas esti ekspresionisma, laý la interno de la esprimanto; realisma, kiel la afero efektive estas; idealisma, inter alie klasika, kiel la afero prezentiûas esence; simbolisma, kiel analogie aö simple konvencie la afero estas.

Al tiu las simbolisma grafismo reduktiøas la grafismo, per la litersimboloj, pri kio temas grafologio (vd 2425).

E. Pauli.

GRAFOLOGO, -IO (+). 2495.

Substantiva radiko. Vortformoj: grafologo, grafologio, grafologia. Proksimaj radikoj: grafismo (vd), grafonomio (N).

2. Grafologio, kiel parto de la empiria psikologio, estas esploro de skribo, per grafikaj simboloj, kiel ekstera fenomeno rilata al la interna psika stato, kapabla revelacii la personecon de la individuo.

Nuance, grafonomio signifas vaste la psikajn leûojn de la tuta operacio, per kio homo kapablas esprimiûi per grafikaj linioj kaj similaj trajtoj, dum grafologio pli rilatas al specife psikaj personecaj karakteroj; certamaniere grafologio dependas de grafonomio.

Grafismo (vd) estas nur pli vasta ol grafologio, îar esploras îiun ajn specon de grafika signo per linioj, dum îi lasta limiûas al simbolaj signoj de la skribado.

Kompreneble tiuj tri vortoj - grafonomio, grafismo, grafologio - estas foje uzataj kun semantika libereco, helpe de apartaj kuntekstoj; sed rekomendindas konservi al îiu en sia aparta kampo, laö la historia uzo.

3. Historie, jam la antikvuloj konstatis, ke la skribado estas influata de la interna psika sinteno. Sed nur modernepoke tiu subtila ero de la psikologio sisteme evoluis, kvankam tre malrapide.

La italo Camilo Baldi prezentis en 1622 la unuan traktaëon Considerazione... con due trattati... l'uno come da una lettera missiva se conoscano la natura e qualita dello scritore...

Amatore, ekde la fino de la 18-a jc okupiûis kun la psikaj aspektoj de la skribado, inter alie de Goethe, lia amiko J. K. Lavater, Madame de Staël, Gainsboroughe, E. Allan Poe.

Kun la fina sistema evoluo kaj kreo de la nomo, la grafologio estis aparte pritraktita de la tiel nomitaj franca, germana, angla skoloj.

Nuntempe novaj teknikoj helpis la evoluon de la interpreto de skribmaniero kiel esprimo de la personeco.

4. La metodo de grafologio estas, kiel en îiu scienco, induktivo-deduktiva, kaj estas havas la koncernan epistemologian valoron. Multaj donitaëoj estas kolektataj, por indukti ûeneralajn konkludojn. Poste, tiuj ûeneralaj konoj funkcias kiel premisoj de deduktoj, îefe kiam ili fariûas la aplikado de la sciencoj por ekzameni la skribaëon de iu individuo, tiel same kiel medicinisto faras la diagnozon de malsanulo pere de la anta aj ûeneralaj medicinaj konoj.

Kompreneble, la skribado ne estas la ununura rimedo por la objektiva studado de la personeco. Pro tio, grafologio ne devas esti uzata izole. Per la kombino de îiuj rimedoj fariûas la empiria psikologio.

5. Dividiûas grafologio mem per formaj aspektoj kaj per materiaj prikonsideroj. Formaj aspektoj rilatas al objektoj kaj celoj. En tiu kunteksto, okazas la jenaj dividoj: grafoestetiko, grafomedicino, grafopatologio, grafopsikiatrio, grafoterapio, grafotekniko (por identigi personojn).

Materiaj dividoj de la grafologio rilatas rekte al la partoj de la skribado mem: grafologio de la vokaloj, grafologio de la konsonantoj, grafologio de la linioj, grafologio de la ensembloj, grafologio de la intelektuloj, grafologio de maloftaj skribantoj, ktp. Certamaniere, îiu alfabeta sistemao - latina, greka, kirila, araba, ktp - estas aparta materialo por la gragolofio, tiel materie dividita, - same kiel aliaj specoj de grafismo rezultas en la koncernaj grafologioj.

E. Pauli

GRAMA (Gr. 2496).

.Jen fundamenta radiko de pluraj vortoj, ekzemple, gramo, gramatiko, teragra, telegramo, ktp.

E. Pauli.