La avio, pri kiu oni parolas: sportglisilo "Glasflügel Mosquito B LCD"

Karel Franc

Kabinoj de modernaj sportglisiloj hodiaŭ ne plu kontentigas ĉiujn postulojn je tiu ĉi specialigita kaj alta povuma sportilo. Grandan kuraĝon en siaj nekonvenciaj kaj eĉ futurologiaj konceptoj montras la firmao “Glasflügel", kiu laŭ desegnisto Detlev Kirchner tute rekonstruis aviopruon kaj pilotkabinon de sia 15-metra klapita sportglisilo “Mosquito B". Ĉu tiu ĉi nuntempe ankoraŭ vizia koncepto de pilota laborspaco iĝos realaĵo proksima al la estonteco?

La desegnisto D. Kirchner el Köln okupiĝas per konceptado de sportglisilaj pilotkabinoj jam plurajn jarojn. Celo de tiu ĉi penado estas subigi la teknikon plene al homo. Li decidiĝis akiri tiun ĉi pretendeman celon ĉe tiel ellaborita sportilo, kia la sportglisilo estas. Lin ekscitis tasko utiligi en kadro de la limoj, difinitaj per konstruo de fuzelaĝo, ĉiujn siajn spertojn kun antropometriaj kaj ergonomiaj principoj, destinantaj optimuman ekipaĵon kaj aranĝon de pilota laborejo.

En la firmao “Glasflügel” trovis D. Kirchner komprenplenan partneron; oni ebligis al li rekonstrui unu sportglisilon “Mosquito B” laŭ siaj imagoj kiel ekspozician ekzempleron por la foiro en Hannover 1980.

La sportglisilo devas servi precipe por ĝuo el flugado, tial necesas al la piloto maksimume faciligi la pilotadon. El tiu ĉi ekkono eliris D. Kirchner dum starigo de bazaj postuloj por pilota laborejo: el vidpunkto de longdaŭraj flugoj devas ne esti sidado laciga. Ankaŭ nepre necesa estas facila atingebleco de ĉiuj regelementoj, ilia aranĝo kaj ilia konvena funkcia solvo, kiu eliminu eraran manipuladon kaj priservadon. Plue necesas maksimume larĝa elrigardo el la kabino kaj samtempe eblo de observado de integritaj flugindicoj sen interrompo de la observado de la ĉirkaŭa situacio.

La klasikan stirstangon meze surplanke anstataŭis li per stirstangeto sur dekstra tableto. Klapstangeto (la stangeto por regado de levofortaj klapoj), tute same anatomie profilita troviĝas sur la maldekstra tableto. Regado de tirkabla deigilo, bremsa stangeto (por regado de aerbremsoj) kaj kabinserura levilo troviĝas sur la meza paneleto inter la genuoj. La ĉefa kaj la plej okulfrapa elemento de interna ekipaĵo estas travidebla indikilo en okulnivelo, eksterlande nomata “Head-up Display” (HUD). La indikilo anstataŭigas ĉiujn aparatajn indikilojn, kaj regata de borta komputero, kiu regata de 16-bita mikroprocesoro, aperigas ĉiujn flugindicojn sur la kabinvitron.

La solvo, kiel ĝenerale plifaciligi la indikilan kabinekipaĵon estis ĝia konsekvenca komputerigo. Plua logika paŝo, ĉe uzo de numerkomputero por prilaboro de flugparametroj, estas uzo de diĝita (numera) indikado de la indicoj. Dank' al la progreso en teknologio de fabrikado de flukristalaj indikiloj (Liquid Crystal Display, LCD) jam en 1980 aperis sur la merkato diĝita transsalta optimumigatoro-komputero kun la travidebla indikilo, kompletigita per kursoindikilo.

Dekses-bita mikroprocesoro prilaboras flugindicojn same kiel nuntempe vendataj elektronikaj optimumigatoroj. Diferenco estas en indikado de la indicoj. Anstataŭ per pozicio de la indikilo la piloto direktiĝas per diĝite indikitaj valoroj (kiel per helpa informo), sed precipe per instruoj de la sagoj “pli rapide — malpli rapide”, “maldekstren — dekstren”, “ascendu — descendu”. La sagoj “pli rapide — malpli rapide” kaj “dekstren -maldekstren” samtempe montras per siaj ŝanĝiĝantaj grandecoj la grandecon de la devio de la postulata optimumo. Piloto samtempe povas sur la komputora klavaro preseti dum forflugo je trako la driftangulon. Dum ĝisglisdistanca flugo la indikilo montras nenion, se la programitaj flugparametroj estas konservataj. Dum akiro de presetita devio de kurso aŭ de rapido (ekz. 10 % tuj aperas sageto kaj samtempe diĝita indico pri rapido, per kiu momente la sportglisilo flugas. Post korekto de la flugo ambaŭ informoj malaperas. Indicojn pri postulata alto rilate al tereno eblas ankaŭ enprogramigi; tiuj ĉi valoroj (ĉu rilate al kontrolpunkto aŭ ĉu al cela aerodromo) indikas, ĉu eblas akiri la celon. Butonregado de transsalta optimumigatoro kaj de la indikilo eblas plilarĝigi ankaŭ per regado de radiostacio. Ĉe motora sportglisilo sur la indikilo povas aperi simboloj kaj numeroj informantaj pri stato de la pelunuo.

Valoraj el transsalta optimumigatoro kaj ĝisglisa kalkulatoro estas montrataj per spaca sistemo de kordinatoroj en centro de la indikilo, permanente lokigita en pilota vidsfero. Tiel eblas observi la plej gravajn flugindicojn sen interrompo de observado de ĉirkaŭa situacio kaj sen akomodigo de la okuloj je mallonga distanco. Ĉe granda nombro de sportglisiloj, kiuj hodiaŭ dum la konkuroj tre plenigas la aeron, kontribuas ĉi tiu solvo per alta grado al flugsekureco.

En nuntempa periodo, kiun ni konsideru portempa, aviadaj oficoj verŝajne ne permesos anstataŭigi rekte mekanikajn indikilojn per integrita diĝita indikilo, eventuale per travidebla indikilo en okulnivelo (HUD). Sed dum instaladi de klasikaj aparatoj eblas ŝanĝi, en intereso de pli bona elrigardo, ĝis nun kutiman manieron de ilia lokigado kaj anstataŭigi ilin per projekciado sur la ekranon, eventuale observi iliajn ciferplatojn en konverteblaj speguloj ne malhelpantaj al la elrigardo. Por nuntempaj tipoj de sportglisiloj estas la travidebla indikilo (HUD) ankaŭ bone utiligebla, eblas ĝin instali sur kutiman aparatan panelon, do ŝajnas, ke al ĝia amasa disvastiĝo nenio malhelpas.

Hodiaŭ ankoraŭ ne eblas diri, ĝis kia grado influos la futurismaj elementoj de la ekipaĵo kaj de la eksterordinaraj konturoj de la kabino de “Mosquito B LCD” estontajn seriajn sportglisilojn.

La firmao “Glasflügel” investis en fabrikon de la prototipo “Mosquito B LCD” nemalmulte da monrimedoj kaj verŝajne tre zorgeme studos reakcion de potencialaj klientoj je tiu ĉi solvo.

La eksperimento kun “Mosquito B LCD” estas, krom sia primara konceptoprovada funkcio, la interescentro, ĉirkaŭ kiu devus en diskutoj de glisistoj kaj aviokonstruistoj klariĝi opinioj pri la plej taŭga aranĝo de pilotujoj de estontaj sportglisiloj.

El la atendata diskutado havus utilon la plej larĝa sportglisista publiko; la firmao “Glasfügel” poste en kazo de enkonduko de almenaŭ iuj elementoj de la desegno sekurigus al si komercan sukceson.

La indicoj de ĝisflugo (la ĝisgliso), kiel vidas ilin glisisto sur la indikilo: la sportglisilo flugas en alto 3400 per kurso 355°, por atingi celon malproksiman 106 km super la ...(?)... dum alta rezervo de 100 m super la tereno devas la piloto altiri la stirstangon (t.e. flugi malpli rapide) kaj samtempe ĝiri dekstren, por ke li akiru la ĝustan kurson: li descendas per 1,5 m/s, la sageto kaj signo (minuso) montras vertikalan movon de la sportglisilo, la du sagetoj je ŝanĝebla grandeco la deviojn.

Silueto de la prototipo “Mosquito B LCD”


Fonto: SAEST 1982. p. 56.

STEB: http://www.eventoj.hu