B (simbolo). 0710.

1. B estas la dua litero en okcidentaj alfabetoj. La rilato al la praa egipta skribado estas ankoraö perceptebla; B estas figura signo de Beth (= domo), kies ekstera aspekto ûi ankoraö konservas.

2. En muziko, majuskla B estas signo de la 7-a tono de la natura majora skalo, responda al SI en latinidaj lingvoj.

3. En logiko B estas uzata kiel simbolo de apartaj terminoj enkadre de la propozicio (vd 0711.1). Kiel simbolo de apartaj proposicioj enkadre de silogismo (vd 0711, 2).

Ankoraö en logiko, kiel elemento en mnemonikaj vortoj, precipe en silogismaj figuroj kaj modoj; Ekzemple, Baralipton, Barbara (0711,3).

Kiel metodika tekniko por numeradi pere de literoj, anstataö pere de ciferoj.

E. Pauli.

B (simbolo en logiko). 0711.

1. Logiko uzas teknikojn, inter alie la alfabetajn literojn, en kiuj la litero B, same kiel la litero A kaj aliaj literoj (vd 0002), estas uzata kiel identiga rimedo de terminoj en la strukturo de la mensoj operacioj:

- en propozicio por identigi la terminojn;

- en silogismo por identigo de figuroj kaj modoj (vd 0003?).=

2. En logiko de propozicio, kiel jam dirite, oni uzas la literon B por identigi terminojn.

Aristotelo, en Unuaj Analitikoj, uzis reprezenti simbole la terminojn per literoj, kiam kutime la litero B estas la dua rilate al A. Ekzemple, A estas B (= A estas predikato de B).

Sed la uzo en kelkaj lingvoj estas la rekta, en aliaj la malrekta. Inverse al uzo fare de Aristotelo eblas la rekta predikatado: A estas B (tio estas, B estas predikato de A).

3. En logiko de silogismo, por determini la figuron (vd) kaj modon (vd) al kiu ûi apartenas, la mezepokaj logikistoj kreis mnemoteknikajn vortojn.

Per nova operacio, estas identigataj la validaj modoj de îiu figuro; en 64 nur 19 estas validaj, tio estas koheraj kun la reguloj de la silogismo.

Samtempe montreblas al kiuj aliaj validaj modoj îiu valida modo povas esti reduktata, per ïanûo de la loko de la terminoj ene de la premiso. Jen kiam la unua konsonanto de la vorto havas la funkcion aveerti pri la rilato al la unua figuro.

4. En la 1-a figuro de silogismo okazas 4 validaj modoj de silogismo, indikataj respektive per la konsonantoj B, C, D, F, laöjene:

Barbara (vd),

Celarent (vd),

Darii (vd),

Ferio (vd).

Kiel sciate, la vokaloj signifas la kvaliton de la premisoj (A - universala asertiva, E - universala negativa, I - partikulara asertiva, O - partikulara negativa) (vd...), kaj la meza termino en la unua premiso estas subjekto kaj en la dua premiso estas predikato (tio estas la karakterizo de la 1-a figuro).

Ekzemple, en la mnemonika vorto Barbara (vd), la litero B, kiu aperas dufoje, avertas ke tiu îi silogismo apartenas al la unua modo de la unua figuro, kaj kun 3 asertoj laö la vokalo A (= universala asertiva); kontraste, la literoj C, D, F signifas aliajn modojn.

4. En la 2-a figuro de silogismo ïanûiûas la lokigo de la terminoj (nun la meza termino en la unua premiso estas predikato, en la dua estas subjekto), kaj oni povas transformi silogismon, prezentita laö la unua figuro, en la ordon de la dua.

Sed necesas esti atenta al la terminoj indikitaj en la unua figuro per la literoj B, C, D, F, kaj meti ilin laö la novaj mnemoteknikaj vortoj, kie la konsonantoj jam avertas pri la manieroj de konversio.

Jen kiam en tiu dua figuro aperas la simbola uzo de B, sed nun situanta, kiel jam avertite, en alia loko, kaj kie ûi montras validan modon de la silogismo:

Cesare (vd),

Camestres (vd),

Festino (vd),

Baroco (vd).

5. En la 3-a figuro de silogismo (en kiu la meza termino estas du foje subjekto) la validaj modoj estas kvin, sed la litero B aperas denove en la 4-a loko:

Darapti (vd),

Felapton (vd),

Disamis (vd),

Datisi (vd),

Bocardo (vd),

Ferison (vd).

6. En la 4-a figuro de silogismo (inversio de la 1-a, kaj pro tio foje nomata 1-a figuro inversiita), refariûas la lokigo de la litero B, sed kun 5 validaj modoj, en kiu unu uzas la literon B laö jene:

Baralipton (vd),

Celantes (vd),

Dabitis (vd),

Fapesmo (vd),

Friseso-morum (vd).

Tamen, kelkaj nomas tiujn inversiitajn silogismojn, nur kiel malrekta formo de la unua figuro. La galena figuro (alia formo de la 4-a figuro) estas indikata per: Bamalipton ; Camentes; Dimatis; Fresapo, Fresinon (vd Hugon, Logica, p. 191); îi-foje B aperas nur unufoje. La diferenco estas nur en la lokigo de la meza termino, sen ïanûo de la kvalito indikita de la vokaloj.

E. Pauli.

BAALO. 0712.

A: Baal. F: Baal. G: Baal. H: Baal. I: Baal. P: Baal. R:

1. Etimologie, Baalo devenas el la semida Ba'al fenica (kaj ankaö en la hebrea), kun signifo ekvivalenta al sinjoro, edzo. Plurala formo: Baalim (= dioj). Komparu kun la semida hebrea: El (= Dio); Elohim (= Dioj).

2. Baalo estas suna Dio de la antikvaj fenicoj, kiuj atribuis al Li la fruktodonecon (= latine fertilitas).

Fenicoj signifis per Baalo la dion ûenerale, precipe Baal-Zebuli, kies biblia misformo estas Baalzebub.

La edzino de Baal nomiûis Belit, kaj estis alpetata kiel dieco de la agrikultura fekundeco, kiel Demetera îe helenoj, Cereso îe romianoj.

3. La fenica religio, same kiel la juda, estas en la enerala kadro de la semidaj, - komence pli influata de Mezopotamio, poste de Egiptio, kaj ekde de la 5-a jc de la helena.

Pro la rigorisma influo de la egipta religio super la juda, okazis iom da konflikto inter la juda javea religio kaj la fenica baala kredo, tiu îi ne tiel rigorisma.

La fenica religio elstarigis la fortojn de la naturo, kaj sekve de la seksa fekundeco kun apartaj ritoj. Same okazis en la juda religio, sed tamen ne tiel multe, pro la pli rigora flanko heredata de Egipto.

Nur iom post iom la juda religio apartiûis de la kredoj de aliaj popoloj, interalie de la najbaraj fenicoj adorantoj de Baalo. En pli antikva uzo, pro la proksimeco de kulturo kaj ekstera influo, israelidoj uzis la nomon Baal ankaö por sia Dio kaj en kunmeto kun geografiaj nomoj, ekzemple Baal-Farasim (2 Sam 5, 20) kaj homaj nomoj, ekzemple, Baaliada, filo de David (1 Par 14, 7).

Post la reago de profetoj kontraö la eksteraj influoj de la religioj de la najbaroj, Baalo fariûis nomo nur por paganaj dioj, precipe por la fenica Dio Suno (Os 2,16). Tamen, la radiko baal, signifanta sinjoro, restis en la juda lingvouzo, ekzemple, en baal ha-bait (= estro de la domo, familia îefo); la koresponda moderna jida formo estas baalebos.

La influo de la baala religio okazis, pro la kultura kaj komerca disvolviûo de la fenicoj; ne okazis la inversa influo, pro la malevoluo de la israelidoj. Salomono uzis fenicojn por konstrui la templon de Jeruzalemo, kies arkitekturo estis imitado de la paganaj temploj.

La reago de tradiciaj kaj oficialaj instancoj de Israela religio kontra tiu influo, aliflanke pruvas la gravecon de la fenica Baalo, kiu estis adorata de judoj eî per konstruo de temploj kaj homaj buîoferoj (3 Rs 16, 31-33; 18, 22; 4 Rs 1, 16; 2 Par 36; Jer 19, 5; 32, 35).

Konsekvence de la reago kontra Baalo, la judaj profetoj emfazis nur la neivajn aspektojn de lia kulto (3 Rs 14, 24: 15, 12; 22, 47; 4 rs 23, 7; Os 4, 14).

Rigardate ekde la fenicoj mem, la kulto al Baalo certe enhavis pozitivajn aspektojn, îar principe la kulturo de tiu alia popolo estis pli evoluinta ol tiu de Israelo.

3. Restaëoj de la homa oferbuîado de la fenica religio konserviûis en la juda kaj kristana religio. Abrahamo proponis oferbuîi sian filon Isaako al Dio (Gen 22, 1 ks).

En Egiptio, la dirite de la Biblio, anûelo de Dio buîis îiujn egiptajn unuenaskitojn.

Aliflanke, la israelidaj unuenaskitoj estis ekceptitaj kaj devis esti oferitaj al dia servo. Kiam la mosea leûo destinis la filojn de la tribo de Levi, la unuenaskitoj povis esti liberigitaj sed per reaîetpago.

Pro tio, Jesuo, kiel unuenaskito, devus esti prezentita en la templo, kaj reaîetata (Lc 2, 22-24). Tipe laö la semida kananea religio estis la ordono de Dio al Abrahamo, por ke li buîoferu sian filon Isaakon (Genezo 22, 2 ss).

Ne estasdo la juda religio memaperinta, kiel interna evoluo de la nacia penso, nek estas simple aperinta per dia revelacio. Ûi evoluis ekde religia kadro jam ekzistanta.

4. La kristanoj, precipe la eksfariseo kaj Apostolo Paölo (Epistolo al Hebreoj), interpretis la morton de Jesuo (Filo de Dio) kiel oferbuîon de li mem al Dio (la Patro); krucumantoj estis nur eventualaj instrumentoj elektitaj de la oferbuîita.

Laö tiu interpreto la morto de Jesuo estas oferbuîado, per kio la Filo de Dio oferis sian homan vivon por reaîeti la savon de la pekintaj homoj.Tiuj îi, jam perdintaj, saviûis pro la reaîeto pere de homa oferbuîado fare de Jesuo, kondiîe ke la homo kredu pri tio, estu baptata kaj ne peku denove.

Îu tiu doktrino estas restaëo, almenaö parte, de la antikva homa oferbuîado laö la praaj semidaj religioj, kies îefa dio estis Baalo?

Jen kultura interpreto pri kiodecidas kulturaj sciencoj, kaj pri kies interna kohereco opinias ankaö la filozofio pri religio.

Kontraste al la kultura interpreto, la kristana teologio mem kredas, ke la doktrino pri la oferbuîado de Jesuo estas revelaciita, îar ûi akordas kun la tradicio kaj kun la sanktaj skribaëoj, malgraö la kulturaj aspektoj.

E. Pauli.

BABELO; BABILONO. 0713.

Gr: # " $ L 8 f < , -ä < @ H ; # " $ L 8 T < \ " , -" H .

A: Babel. F: Babel. G: Babel. H: Babel. I: Babele. P: Babel. R:

1. Etimologie, Babelo, aö Babilono, devenas, tra la grekaj formoj, el la semidaj Bab-El (= Pordo de Dio). Sed pro simileco kun la hebrea vorto signifanta konfuzo fariøis la biblia misinterpreto, per kio en la nomo Babelo rilatas al la konfuzo rezultinta el la lingvo multobligado.

Substantiva radiko. Vortformoj: Babelo, babela, babelismo (konfuzo de la lingvoj); Babilono estas aparta radiko, formita per influo de la greka formo, restis la kutima nomo per kiu oni nomis la urbon. Vortformoj: Babilono (îefurbo), Babilonio (lando, nun koresponda îefe al Irako).

2. Babelo estas Babilono, kun la biblia nuanco de loko de konfuzo de la lingvoj. Pro tiu kurioza mito, la nomo de Babelo per si mem signifas simbole aö figure lokon de iu speco de konfuzažo.

Laö la malfrua biblia teksto, post la diluvo æiuj nacioj devenis el la filoj de Noa, kaj la semidoj el lia filo Sem.

"Sur la tuta tero estis unu lingvo kaj unu parolmaniero. Kaj kiam ili ekiris de la Oriento, ili trovis valon en la lando Ïinar kaj tie ekloûis.

Kaj ili diris unu al alia: Venu, ni faru brikojn kaj ni brulpretigu ilin per fajro. Kaj la brikoj fariûis por ili ïtonoj, kaj la bitumo fariøis por ili kalko.

Kaj ili diris: Venu, ni konstruu al ni urbon, kaj turon, kies supro atingos la æielon, kaj ni akiru al ni gloron, antaý ol ni disiøos sur la supražo de la tuta tero.

Kaj la Eternulo malleviûis, por vidi la urbon kaj la turon, kiujn konstruis la homidoj. Kaj la Eternulo diris: Jen estas unu popolo, kaj unu lingvon ili æiuj havas; kaj jen, kion ili komencis fari, kaj ili ne estos malhelpataj en io, kion ili decidis fari. Ni malleviøu do, kaj Ni konfuzu tie ilian lingvon, por ke unu ne komprenu la parolon de alia.

Kaj la Eternulo disigis ilin de tie sur la supražon de la tuta tero, kaj ili æesis konstrui la urbon. Tial oni donis al øi la nomon Babel, æar tie la Eternulo konfuzis la lingvon de la tuta tero kaj de tie la Eternulo disigis ilin sur la supražon de la tero" (Gen 11, 1-9).

  Fakte ekzistis turo en Babelo, per la formo de Zigurato, kun 8 ïtupoj, en kies supro estis altaro, priskribite de Herodoto la 5-an jarcenton a.K.:

"Neniu statuo de dieco estis metita tie, kaj neniu mortanto pasas la nokton tie, escepte ununura virino de la îirkaöaëoj - unu elektita inter îiuj per la Dio, laö diras la sacerdotoj de la kaldea Dio. Ili ankoraö diras ke - rilate min, mi ne kredas en iliaj vortoj - ke Dio mem venas en la templon kaj ripozas sur la lito" (Historio, I, 181-182).

3. La biblia teksto pri la lingvokonfuzo enhavas malfacilaëojn, îar ûi prezentas la unuajn homojn kiel kapablajn fabriki brikojn kaj konstrui miregan turon. Fabriki tiajn brikojn supozas koni fajron por baki ilin.

Cetere, la unuaj homoj konataj per la arkeologiaj kaj paleontologiaj esploroj ne estis tiuj de Babilono. Sekve pluraj interpretis la tekston kiel legendo, sed tamen kun morala enhavo. Cetere, la nunaj homaj rasoj eble jam komencis sian formadon antaö tridek mil jaroj.

Du grandaj malbonoj ekde tiam okazas sur la tero: la multobligado de la rasoj kaj la multobligado de la lingvoj. Eble dum la tria jarmilo remiksiûos la homaj rasoj kaj malaperos la troa multobleco de la lingvoj. En Ameriko tiu remiksiûo de rasoj komenciûis pli frue, sed iom post iom la fenomeno okazos en la tuta mondo. Jen la inversiûo de la babela fenomeno!

4. Simetrie, Babelo fariøis kaïnomo de Romo. En la antikveco ambaý estis grandaj urboj kaj kun liberaj kutimoj. Kompreneble, oni troige parolis pri tiuj urboj.

La antikva Babiblonio malfamiûis per la buïo de la radikalaj profetoj, estis la urbo kiel judoj servis kiel sklavoj.

Same, Romo malfamiûis îar tie loûis la malamikoj de judoj, kaj estis la centro de la pagana religio. Sekve, kristanoj nomas Romon la nova Babilonio.

Apostolo Petro aldonis en letero: "Vin salutas la en Babel kunelektitino, kaj Marko" (1 Ptr 5, l3).

Johano, en la sama disfamiûinta kunteksto, mencias anûelon anoncanta:

"Falis, falis Babel la Granda, kiu trinkigis iujn naciojn el la vino de la kolero de ïia malæastažo" (Apokalipso 14, 8).

Li vidis virinon, sur kies frunto estis skribite: "Mistero, Babel la Granda, la patrino de la malîastulinoj kaj de la abomenindaëoj de la tero" (17, 5).

Denove anûelo krias: "Falis, falis Babel la granda, kaj fariûis loûejo de demonoj" (18, 2). Tertremo dividis Babelon en tri partojn (16, 19).

E. Pauli.

BACULINUM. Argumentum... (L: 0713).

Latina esprimo, ekvivalenta al bastona argumento (vd 0742), kaj kiu pruvas per rekta averto pri la ûusta realo, sur kiu draste pikas la bastono.

E. Pauli.

BADEN. Skolo de ... 0714.

1. Nomo de neokantisma movado lokigita precipe en la germana universitato de Baden, federacia Ïtato de Suda Germanio kaj kies îefurbo estas Friburgo (vd 2383-418); foje ûi estas nomata per la urbo kie sidejas la universitasto "Skolo de Friburgo"; foje ankoraö per la geografia situo enkadre de la lando "Sudgermana regiono" (Süddeutsche Schule).

Elstaras kiel filozofoj de la Skolo de Baden: Windelband (1848-1915), fondindo, kaj Heinrich Rickert (1863-1936), grava daýranto.

Citindas ankaö kiel partoprenantoj de la Skolo de Baden: Emil Lask (1875-1915), Bruno Bauch (1877-1942), Hugo Münsterberg (1863-1916), Georg Mehlis (1878-1942), Richard Krohner (1884-1973).

2. La esploroj de skolo de Baden centriøis en la kampo de la valoroj, kulturo, historio, kontraste kun la racionalisma kaj formalisma tendenco de la neokantisma skolo de Marburgo (vd 2383-458), disvolviûina en Ïato Hessen-Wiesbaden.

Tamen, malgraö la avertoj de la skolo de Baden kontraö la troigoj de la skolo de Marburgo, la baza orientiûo konserviûas kantia, îar la valoroj ne havas objektivan (ekstermensan) bazon sur ontologia ento. Kiel la vero estas tio, kion oni devas per si mem pensi, tiel la valoro estas tio, kion ni simple devas fari.

E. Pauli.

BAER, Leûo de... 0715.

1. Jam antaö la ûenerala akcepto de la evolucionismaj teorioj, la germana sciencisto Karl Ernst von Baer(1792-1876), fondinto de la embriologio, notis filogeniajn kaj ontogeniajn fenomenojn, ekzemple la similecon inter la embrioj de fiïo kaj de homo, kaj eldiris tion, kio restis konata kiel la biogenetika Leûo de Baer:

"La disvolviûo de la integra organismo kaj de îiu organo deiras de la simplo en la komplekson, kaj de la ne specialigita en la specialigitan" (Von Baer, Observoj pri la historio de la evoluo de la animaloj, Beobachtungen Über die Entwicklerungs-Geschichte der Thiere, 1829).

Haeckel, G. G. Simpson, la biologiistoj ûenerale esploris la internan sinsekvon de kreskema komplekseco de la vivo en direkto de la superaj formoj.

2. La scienca leûo de Baer fariûis averto por la filozofiaj interpretoj pri la vivo kaj por îiu filozofia antropologio.

Angiologio (vd) estas la homa tendenco konsideri sin mem kiel aparta estaâjo. Tiu tendenco inspiris îiujn mitojn pri la kreo de homo. La supraëaj similecoj inter besto kaj homo jam estis konataj ekde la antikveco, kaj îiu simplulo povas avertiûi pri tio.

Ekde kiam la moderna embriologio avetis pri la similecoj ekde la formado de la embrio kaj ties proporcia disvolviûo, oni jam ne povas elpensi la homon kiel rekte subite aperinta sur la tero. Homo, kiel îiu besto, enkadriûas en la leûo, per kio li formiûis ekde io malplikompleksa, kun novaj evoluoj tra la tempo kaj kun tendenco evolui ankoraö pli.

Cetere, la homa inteligenteco, per la malkovro de la interna dinamiko de la biologiaj leûoj, kapablas plibonigi sian biologian kaj psikan vivon, kaj ankaö estigi pli evoluintajn idojn.

BAHAMOJ. Filozofio en... 0716.

Ûeneralaëoj (vd 0716-000);

Filozofoj (vd076-002);

Resumo (vd 0716-005).

BAKONA INDUKTO. 0717.

1. Konsidere ke indukto (vd), aö analiza metodo de rezonado (kontraste al la sinteza, nomata dedukto), estas plurmaniere klarigata de la filozofoj, unu el tiuj manieroj estas nomata bakona indukto, îar fare de Francis Bacon (1561-1626), fama aötoro de Novum Organum, 1621.

Pli ol antaöaj aötoroj, Bacon vaste esploris la indukton. Cetere, avertante Bacon pri la distingo inter kompleta indukto kaj ne kompleta indukto, li insistis pri la lasta, per kio fariûas la progreso de sciencoj.

2. Antaöe jam Aristotelo resume difinis la indukton, kaj tiu indukto estos klarigata, precipe de la skolastikistoj, pere de raciionalismaj formuloj, kun iom da proksimeco kun la dedukto.

Ne multe diferenca de Aristotelo, akcentis F. Bacon la sufiîe kompletan numeradon de la individuaj kazoj, kun la koncernaj metodoj.

Cetere la bakona indukto fariûis pli utila al la empiriismaj filozofoj.

Sed la indukto laö Hume jam restos tre diferenca, îar klarigata per la simpla kutimo de ûeneraligo, kun la sekva falseco de la sistemo mem.

Alia estas ankaö la gnozeologia klarigo de Kant, per enkonduko de la aprioraj formoj de la menso.

E. Pauli.

BALETO. 0718

Gr: $ V 8 8 T .

1. Etimologie, baleto devenas el la latina ballare (= danci), siavice el la greka radiko bal-, kiel en $ V 8 8 T , kun la fundamenta signifo žeti. En la okcidenta greka lingvo de Granda Grekio (Suda Italio) ballo, tra ballitzo, pasis al signifoo de danco.

Substantiva radiko. Vortformoj: baleto, baletisto, baletistino, baletjupo, baletmastro.

2. Baleto estas ûenro de teatra esprimo, per danco kaj mimiko, senparola sed kun muziko.

Nuance, balo (vd) estas popola kolektiva dancado cele al plezuro kaj festo, dum baleto enhavas îefe la artajn celojn de esprimo kaj estetikeco.

3. Specoj. Rimarkindas laöforme (laö stilo) la klasika baleto, harmonie ritma, kaj la ne klasika baleto, kun liberaj ritmoj.

Oftas la folklora baleto, kiu estas populara baleto, kaj kun amuza aspekto.

Kontraste, baleto en forta senco estas pli erudicia kaj kun pli da teatra aspekto. Kutime ûi estas pompa, kun erudicia muziko, kaj precipe kun esploro de korpaj formoj fare de ravaj baletistinoj.

Folklora baleto okzas ankaö kiel teatro, preskaö kiel en scenejo, sed tio ne estas la îefa en la intenco de la populara spontaneeco, kiu agas preskaö nur ludece.

Oni rimarku, ke folkloraj aferoj fariûas laö la populara kapablo, dum la aliaj per pli granda sperto de kapablaj individuoj.

4. La estetika efekto elstaras en baleto, per esploro de la harmonio de la moviûantaj formoj de la homa korpo. Speciale virinoj esploras tiujn formojn de estetikeco.

Kombine kun la gracia estetikeco de la formoj kune okazas pluraj kondiîitaj refleksoj. Sekve la estetikaj sentoj, rezultintaj el la moviûemaj formoj, kune estas kun aliaj sentoj. Inter tiuj aliaj kutime elstaras la erotikaj, kiuj povas okazi milde, aö pli forte, laö la elektita baleto.

BALO (*). 0720.

L: ball .

1. Etimologie, balo devenas el la malfrua latina ballare (= danci), siavice el la greka $ V 8 8 T (= ëeti), tra la okcidenta greka formo ballitzo (= danci) (vd. 0718.1).

Substantiva radiko. Vortformoj: kostumbalo, maskobalo.

2. Balo estas kolektiva populara danco, per la kuna ritma esprimformo de movo

de la korpo, fare de viroj kaj virinoj en kolektiva plezurkunveno, gvide de muziko.

Kontraste, danco (vd) signifas pli ûenerale, dum balo estas nur speco de danco, tiu kun socia karaktero.

Oni rimarku, ke danco prezentas du kutimajn formojn, la danco populara, al kiu reduktiûas balo, kaj la arta danco, aö teatra danco, al kiu apartenas baleto (vd).

La rezultinta plezuro de balo devenas precipe de la movo, per kio la senco de tuïo, precipe de la muskoloj, agrable funkcias. Sed samtempe partoprenas aliaj sensoj, precipe la aödado atingata de la muziko, kaj ankoraö la dialogo inter tiuj, kiuj pare dancas kaj korpe tuïas sin.

Pro la ïanco de seksa stimulado, kutime delikata, fariûas balo aparte plezura kunveno, altira precipe por la junuloj. Preskaö ne eblas difini balon sen tiu implica seksstimulado.

3.Oni konsideru ne nur la individuan plezuran celon de la baloj. Ili ankaö prezentas socian rolon, îar ili arigas la homojn, kiuj socie vivas kaj lernas esti agrablaj unuj al aliaj.

Koncerne al la psika ekvilibro, - precipe de la seksaj sentoj, - baloj edukas la homojn por la socia ekvilibro de tiaj sentoj.

Sen ekzerco ne okazas eduko. La socia eduko okazas per la interago, kaj kiu precize ekzerciûas en kolektiva danco.

4. La morala taksado de baloj estas em dependo de la ideologio pri la seksa stimulado kaj pri la seksa plezuro.

Moralistoj, kiuj rekte akceptas la seksan stimuladon kaj la seksan vigligon, kondiîe ke harmonie, rigardas balon kiel pozitivan por la seksa aktivado kaj por havigi al si delikatan seksan plezuron.

Severaj moralistoj rigardas balojn, kiel malrekomendindajn. Por la plej severaj, eî la plej bonaj baloj estas malbonaj! Por ili, baloj estas malbonaj precipe, kiam temas pri la brakuma formo de danco, kiel en valso, polka, mazurka. En tiu kazo estas ege malpermesataj la dancoj per tuïo de ambaö korpoj, kiel en tango, fox-trot, steps, boston, charleton, ktp.

Papo Benedikto XV reagis kontraö la modernaj balaj dancoj per la Encikliko Sacra propediem (6 de Januaro 1921):

"ne eblus trovi rimedon pli kapabla por forigi la reston de la pudoro".

E. Pauli.

BAMALIP (4-a silog. fig., aö galena). 0721.

1. Mnemonika vorto, por averti pri la modo (kvalito kaj lokigo de la premisoj laö kvalito kaj kvantoj indikita per vokaloj) de la 4-a silogisma figuro (lokigo de la terminoj per kio la meza termino estas predikato en la unua premiso, subjekto en la dua).

Bamalip ( el 4-a figuro) estas derivinta el Barbara (de la 1-a figuro), pere de la translokigo de la premisoj kaj parta konversio de la konkludo.

Ekzemplo Bamalip:

Æiu P estas M (A = universala asertiva);

æiu M estas S (A = universala asertiva);

do, kelka S estas P (I = partikulara asertiva).

Oni avertu, ke en la 1-a figuro la sekvo de la terminoj ene de la premisoj estas:

M = P;

S = M.

En la 4-a figuro, same, sed inverse:

P = M;

M = S.

Konkreta ekzemplo, por rimarki la kvaliton de la propozicioj kaj la lokigon de la terminoj:

Se îiuj metaloj estas utilajaëoj (A);

kaj se iuj utilaëoj estas dezireblaj (A);

tiam kelkaj dezireblaj aferoj estas metaloj (O).

Nuance, Baralipton (vd), - malrekta formo de la unua figuro, - havas la mezan terminon kiel subjekton en la unua premiso, kiel predikaton en la dua premiso, nur pro tio ke ûi eldiras unue la duan premison de Bamalipton, kaj due la unuan; sekve, la meza termino fariûas subjekto en la unua premiso de Baralipton kaj predikaton en la dua (inverse do de Bamalipton). La konkludo restas la sama. Ekzemple:

Se îiuj utilaëoj estas dezireblaj;

Se îiuj metaloj estas utilaëoj;

Tiam kelkaj dezireblaj aferoj estas metaloj.

En Logiko de Port-Royal Bamalip estas prezentita per Barbari (vd).

2. En elementa kvanteca logiko Bamalip ekvivalentas al la sekvanta leûo (vd F. Mora 287):

(L x(Hx ® Gx) L L x(Gx ® Fx) ®

® Vx(Fx L Gx)

La samo, per uzo de la litero S, P, M, la rezulto estas:

(PaM L MaS)® SiP.

E. Pauli.

BANAUSIA, -AS. (Gr: 0722)

Greka esprimo, $ " < " L F \ " , -" H ekvivalentas al mana laboro, kaj al vulgara sento.

La koresponda $ V < " L F @ H ekvivalentas al laboristo (kiam substantivo), vulgara, malbongusta (kiam adjektivo), kaj kontrastas kun la socia kondiîo de la aliaj civitanoj (okupitaj en militaj kaj politikaj aferoj).

Tiu distingo konserviûis ûis la fino de Mezepoko, tamen kun kreskema mildiûo. Modernepoke pliboniûas la sento pri la nobleco de la mana laboro, precipe post la forigo de la sklaveco kaj disvolvo de la tekniko.

E. Pauli.

BANACH-TARSKI. Parokso de... 0723.

Enkadre de la matematiko, pli precize enkadre de la matematiko Stefan Banach (1892-1945) kaj Alfred Tarski (1902- ) disvolvis la konceptojn de aparta paradokso, nun konata per iliaj nomoj, sed ankaö per Aksiomo de Elekto (Axiom de Choix, vd Jacob).

E. Pauli.

BANGLADEÏO. Filozofio en... 0724.

Ûeneralaëoj (vd 0724-000);

Filozofoj (vd 0724-002);

Resumo (vd 0724-005).

BANJEZISMO. 0725.

1. Vortformado el Bañez kaj la doktrina sufikso ism-

2. Doktrina sistemo, proponita de la hispana dominikana monako Domingo Bañez (1528-1604), enkadre de la tomisma filozofio, pri la fizika dia antaödetermino (vd) okaze de la liberaj agoj, kontraste al sistemo pri la sama afero diskonigata kiel molinismo (vd), îar defendata precipe de la jezuito L. Molina(1535-1600).

Ambaö doktrinoj celas, unuflanke garantii la dian superregon kaj konon pri la estontaëoj, kaj aliflanke konservi la homan liberecon sen malhelpi la menciitajn dian superregon kaj dian konon pri la estontaëoj. Se Dio, îion determinus ne estus problemo por la dia superrego, nel por la dia kono. Tamen, kiel savia la homan ;liberecon?

La homa libereco postulas kondiîojn, kiuj almenaö ïajne maleblas al Dio la antaöscion de îio kaj ankaö kontraödiras la doktrinon pri la necesa influo de Dio kiel unua kaözo de îio.

Por solvi tion necesas prezenti koheran doktrinon pri la libereco kaj pri Dio mem. Jen la temo de vasta kaj longa disputo pri la graco, historie konata per la latina esprimo de auxiliis (vd L: 0954), kiu dividis inter si precipe la ordenoj de dominikanoj kaj de jezuitoj.

3. Laö Bañez, ïajne pli kohere kun Aögusteno kaj Tomaso el Akvino, Dio agas en îiuj kaözoj, inkluzive en la liberaj, interne kaj fizike; sed en la liberaj tiu interna kaj fizika dia ago ne detruas la liberecon.

Tiel Dio agas pli aktive en la destino de la liberaj estuloj, kaj estas absoluta kaözo de îio kaj samtempe Li îion konas.

Kontraö, por Molina la dia kunkaözo ne postulas la antaödeterminon de la vola ago, sed konsistas nur ke la dia konkurso, indiferenta en si mem, estas al dispono; kune kun la homa libera volo. La kaözoj estas du, sed la rezultinta efiko estas nur unu.

Koncerne al dia kono pri la estontaëoj, opiniis aldone Molina, ke ûi okazas per la la meza scienco (latine scientia media) (vd 4971), distinga de la scienco pere de la antaödeterminitaj kaözoj.

Kompreneble, se ekzistas tiu meza scienco, oni jam ne bezonas postuli la antaödeterminon en la kazo de la liberaj agoj, por ke Dio povu antaökoni la estontajn liberajn e lektojn fare de la homoj kaj de aliaj liberaj estaëoj. La problemo tamen restas, îar estas necese pruvi, ke fakte ekzistas tiu meza scienco.

Estas interkonsento, ke la supraj temoj estis pritraktitaj de banezianoj kaj de la molinistoj enkadre de la katolika ortodoksio.

Pri la antaödestino (vd) ankoraö okazas aliaj gravaj opinioj, enkadre de kalvinismo (vd), jansenismo (vd), kaj de pluraj aliaj filozofiaj sistemoj.

E. Pauli.

BANI, -O (*). 0726.

Gr: $ V B J T ; 8 @ b T , 8 L J D ` < -@ Ø . L: balneum, -i.

1. Etimologie, bano devenas, tra la vulgara latina baneum (= bano), el la klasika balneum (= bano).

Verba radiko. Vortformoj: bani (tr), bano, banado, banejo (loko, aö domo), banujo (kuvo), baniûi, bangasto (malsanulo), bankalsono (vira), bankostumo (ina), banloko (urbo, strando).

2. Bano estas senvesta, aö preskaö senvesta, restigado en akvo, cele al mem purigado.

Aldone, bano povas esti praktikata pro eventuale aldonaj efikoj: por ripozo, kuraco, distro, ekologia ekvilibro kun la naturo, preno de sunradioj rekte sur la haöto. Krom tio, okazas la religia simbolismo de bano, praktikata kiel rito (vd 6).

Nuance, bapto (vd) - grekdevena vorto signifanta mergo - estas ritisma religia bano de la kristana religio, dum bano signifas iun ajn purigan restadon en akvo.

3. La taksado pri la banoj, precipe pri la publikaj kaj miksaj, fareblas sub pluraj vidpunktoj, moralaj, disciplinaj, psikaj, ekologiaj, sociaj, distraj, sano, ktp. Al tiuj vidpunktoj aldoniûas la religia, îar bano ankaö fariûis simbolo de purigo kaj rito.

La filozofia intereso pri la bano estas precipe morala pro la facila enmiksiûo de la senvestiûo kun la seksaj aferoj.

En publikaj lokoj de bano kutime okazas ûoja sinteno de tuta grupo, ne nur pro tio ke bano praktikeblas pro distro, sed ankaö pro la seksa allogo rezultinta el la malmulta uzo de vestoj, aö nenia uzo.

La moderna socio kreskeme iras al marstrandoj kaj al banlokoj de klubejoj. Karnavalo kaj banoj lernigis la homojn de la moderna socio malvestiûi. Sekve fariûas îiam pli grava la afero pri banoj.

Moralistoj diskutas pri la homa konduto en banoj, precipe pri banejo en publika loko, pri miksbanejo, pri banoj vestite aö nude. Por ekvacii la moralajn problemojn pri la bano, oni dependas ne nur de pluraj principoj, sed ankaö de la relativeco de la situacioj. Pro tio, tra la tempo okazis la plej diversaj iniciatoj de la aötoritatuloj kaj estis la plej diversaj la doktrinaj asertoj.

La demandoj pri la moraleco de la banoj ne gravis dum la socioj estis ne tre evoluintaj. La kresko de la loûantaro metis precipe la demandon pri la publikaj lokoj de bano.

Dum la frua respublika Romio de antaö Kristo la kutimoj ne estis skandalaj, kaj la disvolviûo de publikaj lokoj estis malgranda. Tiam Cicerono informa, ke iri nude publike estis kontrasöreligia ago (De Off. I, 35; De Orat. II, 55).

Poste, dum la Imperio la riîeco kunportis la publikajn banejojn, kie okazis ankaö la miksecon de la seksoj. Kontraö tio reagis, per apartaj normoj, pluraj imperiestroj Adriano (117-138), Marco Aörelio (161-180), Aleksandro Severo (222-234).

Jam dum la kristana Imperio, la Koncilio de Laodiceo (320) damnis eksplicite la miksajn banojn. La severeco de la kristanaj moralistoj (Ambrozio, Aögusteno kaj de la ekleziuloj ûenerale) malhelpis la publikajn banojn.

Malpermesataj de la kristana imperiestro de Konstantinoplo, la malhelpo restis ûis modernepoke, kiam nur je la 20-a jarcento la publikaj banoj estis denove vaste reprenataj kaj kreskis la akcepto de la argumentoj de la nudisma aö naturisma ideologio.

4 . Hodiaö nudismo (vd) kaj naturismo (vd) estas ja ideologio, îar ili estas praktikitaj ne nur surbaze de tradiciaj moroj, sed surbaze de ideoj. Pro tio nudismo kaj naturismo estas proponitaj kaj praktikataj ofte de erudiciaj homoj.

Unu el la pluraj argumentoj estas, ke senvestite de la sociaj artifikaëoj, almenaö momente, la homoj praktikas la psikan kaj ekologian ekvilibron kun la naturo, îar tiam ili restas momente malvestitaj rilate la artifikaëojn de la socia vivo, kun la rezulto fariûi pli bonaj.

Cetere, la suno rekte sur la haöto estas necesa por estigi la vitaminon D, kies metabola funkcio estas, inter alie, helpi la fiksadon de kalcio en la ostoj. Eble la radikalaj moralistoj ignoras tion kaj pro tio ili suferas pro la malformado de la vertebroj de la spino.

La plimulto de la banistoj ankaö ne scias tion, sed tamen nescie ili kultivas la menciitan vitaminon D kaj ne suferas tiel multe ol la moralistoj neekvilibritaj ekologie kun la naturo.

  Precipe homoj kun estetika rigardo, ekzemple artistoj, preferas la vivan korpon, pli kapabla de esprimo, ol la mortan vestaëon.

La homaj formoj kutime estas belaj, sed malhelpataj, kiam la harmoniaj linioj estas tranîitaj en la korpomezo per percetoj de teksažoj.

Tamen, la seksa aparato povas tiel forte influi, ke nur per alkutimiûo la estetika aspekto fariûas la plej altira. Sed ambaö sentoj ne estas inter si kontraödiraj, kaj povas esti ambaö ekvilibre akceptataj.

5. Sub la strikta morala vidpunkto, la seksa ekscito, - kiu facile okazas dum la publikaj banoj, precipe se miksaj kaj senvestaj, - estas en si mem morale bona.

Efektive, neniu povas pruvi ke la sekseco fariûas morala nur kiam farata private. La privateco estas psikologie favora al tiuj, kiuj seksumas po du, sed tio ne forigas per si mem aliajn formojn de la seksumado, precipe ne la supraëajn ekscitojn.

Tamen, tiu, kiu principe konsideras malbonan îiun ajn seksan eksciton ekster la singulara kazo de kopulo por krei filon, tiu tute malsame taksos la publikajn banojn, precipe li restos kontraö la miksaj banoj. Sed nun la afero rekte dependas de ideologia antaösupozo.

La unuaj kristanaj moralistoj kontraöstaris la varmajn banojn, en la supozo ke ili estis pli ekscitemaj de la seksorganoj.

En îio devas okazi disciplino, atingebla per la eduko kaj alkutimiûo, tio estas, per la atingo de la stabileco de la ekscitemo, precipe en la tre ekscitema kampo de la seksaj sentoj.

Kompreneble, la disciplino en moroj estas multe pli facila, se la okazaëoj erari estas simple evitataj. Ne falas homo, kiu ne païas. Ne mensogas, kiu neniam parolas. Sed, se estas avantaûo païi kaj paroli, îiu lernu fari tion prudente. Same banoj estu kun iom da prudenteco, kaj do kun iom da disciplino, precipe kiam ili okazas kun liberaleco, senvestaj publike kaj mikse.

6. Ritaj banoj. Eventuale bano estas praktikata pro religiaj celoj, kaj tiam ûi estas rigardata kiel simbolo kaj foje kiel rito; estas ja rito ago kies rezultoj venas kiel spirita kapablo atribuata al la ago mem). Eblas trovi en îiuj religioj rilatojn al ritaj banoj.

Kelkaj el tiuj ritoj, ekzemple la bapto (vd), estis transdonitaj de unuj religioj en aliajn tiamaniere, ke en neniu ûi estas nun origina rito. Ekzemple, kristanoj ricevis de la esenoj la rito de bapto; tiuj esenoj ricevis de neopitagoranoj kaj similaj sektoj.

La religiaj banoj eniris frue la judajn mediojn. La konsekro de la levidoj estis farita per razo de la tuta korpo kaj puriga bano (Nombroj, 8,5-7).

Fama estis la bapto de Jesuo, fare de Johano la Baptisto, tiutempe praktikata de la esenanoj, al kiu la baptanto ïajnis aparteni. Do, facile la kristanoj povis daörigi jam ekzistantan uzon. Tamen, iom post iom tiu kristana religia bano, poste diskonigata per la greka nomo bapto, reduktiûis al simpla verïo de akvo.

Tra la tempo pluraj kristanaj grupoj, - anabaptistoj (vd), baptistaj eklezioj, atestoj de Jehovo) pledas por la restarigo de la mergo de la tuta korpo en vivan akvon.

Kredantoj de la hinduisma religio, ekde pratempo ûis hodiaö, praktikas la ritan banon per eniro en la riveron Gango, rigardata kiel sankta.

Takse, la rita efiko de la bapto kaj de iu ajn religia bano dependas de malfacila teologia pruvo, pri kio la filozofio nenion havas por rekte diri.

Malrekte tamen la filozofio postulas, ke la teologiaj pruvoj estu koheraj kun la filozofio pri religio, precipe ke ili estu epistomologie sufiîaj.

E. Pauli.