BAPTI, -O (*). 0727.

Gr: $ " B J \ . T , ; $ V B J 4 F : " , -" J @ H ;. L: baptizare; baptismus, -i.

A: baptize; baptism. F:baptiser; baptisme. G: taufen; Taufe. H: bautizar; bautismo. I: battezzare; battèzimo. P: batizar; batismo. R: (kretchénie).

1. Etimologie, bapto devenas, tra la latina baptismus, el la greka $ V B J 4 F : " (= baptismo, foje puno per imergo), siavice el la verbo $ V B J T (= mergi, trempi en akvon).

Verba radiko. Vortformoj: bapti (tr), bapto, bapta, baptejo, baptisto, batujo, bpatopatro, baptopatrino, transbapti, Kristobapto (Epifanio).

2. Bapto, en origina religia kunteksto, estas rita ceremonio de morala purigo, fare per akvo.

Kiel rito (vd), bapto efikas per la ceremonio mem, kaj ne per la baptanto, nek per la baptato. Jen efiko nomata per la ago farata (latine, ex opere operato). Estas ja kredate, ke la rito, aö sakramento (vd), efikas per si mem, ne per la ministro.

En kultura senco, bapto estas ceremonio por festi ion novan, ekzemple novnaskinton.

En pluraj medioj malaperas la origina kredo je bapto kiel rito de morala purigo kaj kiel deviga kondiîo por la savo, sed tamen konserviûas la kultura signifo de la ceremonio kiel simbolo por festi ion novan.

Jen malapero de io esenca al kristanismo, kiu transformiûas en specon de neokristanismo (vd).

3. Historie. Estas bapto ceremonio tre ofta en primitivaj religioj, pro la facileco per kio akvo (vd) fariûas simbolo por la rita forigo de pekoj kaj de aliaj malbonaëoj.

La nuntempa kristana bapto estas rekta konservo de jam ekzistanta ritaro praktikita de esenoj, juda sekto jam centjaraûa je la tempo de Jesuo. Siavice, la esenoj heredis la bapton el la neopitagoraj pitagoraj grupoj kaj el aliaj mezorientaj religioj. Mitraistoj baptis per sango.

Kristanoj baptas kiel kondiîo de savo, laö ordo de Jesuo (Mk. 10,38; Lk 12,50; Agoj 1,5), kaj kredas ke, per bapto estas forigitaj la malbonaj sekvoj de la la origina peko de Adamo.

Pelagianoj (vd) mildigis la kristanan doktrinon pri la neceso de bapto, sed estis pro tio oficiale deklaritaj herezuloj.

La radikaleco, per kio estas postulata la bapto por la savo, faris el kristanismo esence baptisma religio; reage, ne baptitoj estas nomataj paganoj. Se multaj estas la malkonsentoj de la kristanaj eklezioj, oni interkonsentas, ke sen la bapto ne ekzistas kristanismo.

Inter si mem, la uzantoj de bapto ne konsentas pri bazaj aspektoj.

Unuj baptas per simpla verïo de akvo; tiu simpla bapto ne estis la kutimo je la komenco de kristanismo, sed fariûis tuj ofta, estante la nuna kutimo de romkatolikoj kaj de pluraj protestantaj eklezioj.

Aliaj reprenis la baptadon per totala mergo sub la akvon kaj nur en plena aûeco, - anabaptistoj (vd), baptistoj, atestoj de Jeovo.

4. Takse. Laö la kredo, iu ajn rito, - estu bapto, estu alia mistera ceremonio, - havas per si mem kapablon efiki apartan rezulton. Tiu, kiu kredas je la bapto, aö li kredas pro superstiîo (vd), îar li iluzie atribuas tiun forton al la materio de la rito; aö li kredas pro revelacio, îar li akceptas ke Dio deklaris aldoni al la bapto supernaturan efikon.

En la kazo de superstiîo, la problemo restas en la kampo de la arkaika penso, precipe en la magia.

En la kazo de revelacio, okazas kohero en tio, ke Dio fakte povas aldoni efikojn al la ritoj.

5. Epistemologie oni postulu riguran pruvon pri tiu revelacio, laö kio okazas la efikon de bapto per dia kaözo.

Estas ankaö necese determini îu la bapto validas ûenerale, îu estas necese atenti detalojn, pri kio malfacile decideblas.

Estu ebla meti klare, - îu bapto estu per mergo, estu nur per simpla verïo de akvo.

Restas ankoraö la demando, - îu bapto validas, nur kiam ricevita en adolta stato, aö ûi jam validas kiam ricevita infane?

6. Cetere, estas necese, ke la ritoj koheru kun la ûeneralaj principoj de la filozofio pri religio.

Pro kio meti tiun kondiîon por la eterna savo? Filozofie, la neceso de bapto por la savo, - kun la eterna perdo de la nebaptito kiu neniam aödis pri tio, - ekvekigas la demandon, îu tio estas racia?

Kiom da angoro, por tiuj, kiuj jam ne havas la eblon al kiu demandi, kiamaniere ili estis baptitaj, îu per valida formo, îu per ne valida?

En kazo de dubo, kiu serioze kredas je la neceso de la bapto, tiu prudente petos la rebapton per îiuj formoj!

BAPTISTA. Eklezio... 0728.

1. Kristana protestanta eklezio, inspirita en la kalvina teologio. La nomo de la eklezio estis sugestita pro la elstaro donita al bapto (vd), praktikata en stato de adolteco, tiel kiel faris la unuaj kristanoj.

2. Historie, la movado komenciûis je la 17-a jc en Anglio kaj Nederlando, prosperis en Usono. Fondiûis en 1905 la Baptista Monda Alianco, kun sidejo en Londono.

E. Pauli.

BARALIPTON (malrekta 1-a silog. fig.). 0730.

1. Mnemonika vorto, Baralipton estas malrekta modo de la 1-a silogisma figuro, kaj tie la unua en la sekvo (kontraste kun Celantes, Dabitis, Fapesmo, Friseson).

Rimarku, - la modoj de la unua figuro kaj en rekta ordo estas: Barbara, Celarent, Darii, Ferio (entute kvar).

En malrekta ordo estas: Baralipton, Celantes, Dabitis, Fapesmo.

La maniero klasifiki Baralipton ne estas îiam la sama; en alia uzo oni simple sumas la malrektajn modojn al la rektaj; konsekvence, Baralipton (vd Abbagnano) fariûas la 5-a modo de la 1-a figuro, kiel Celantes la 6-a, Dabitis la 7-a, Fapesmo la 8-a.; sed en tiu ïanûo de la vortoj, nenio ïanûiûas en la afero mem.

Foje ankoraö oni metas la tutan grupon (5-a, 6-a, 7-a, 8-a) kiel 4-a malrekta figuro (paralele al la galena figuro).Jen denove ïanûo de vortoj, sen ïanûo de la afero.

2. Baralipton estas silogisma modo, per la inversio de la premisoj: unue estas eldirata la dua, kaj poste la unua. Ekzemple:

îiu M estas P (A = universala asertiva);

îiu S estas M (A = universala asertiva);

do, kelka P estas S (I = partikulara asertiva).

Konkreta ekzemplo, en kiu oni atentu la kvaliton de la propozicioj kaj lokigo de la terminoj:

"Îiu animalo estas substanco" (A);

"îiu homo estas animalo" (A);

"do, kelkaj substancoj estas homoj" (I) (Petro Hispano, Summulae logicales, 4.08).

La figuro Baralipton (malrekta modo de la 1-a silogisma figuro) ekvivalentas al Bamalip (vd), de la 4-a figuro (galena); sed, kiel galena, la meza termino estas eldirata inverse, kiel predikato en la unua premiso, kaj kiel subjekto en la dua. Ekzemplo de Bamalip: Îiu homo estas animalo (A); nu, îiu animalo estas senseblai (A); do, kelka sensebla estas homo (I).

BARBADOSO. Filozofio en... 0730.

Filozofio en la kunteksto de angla lingvo kaj en malgranda insula Ïtato de Centrameriko:

Ûeneralaëoj (vd 0730-000);

. Filozofoj (vd 0730-002);

Resumo (vd 0730-005).

BARBARA (1-a. silog. fig.). 0731.

1. Mnemonika vorto de la 1-a modo de la 1-a silogisma figuro. La aliaj modoj, kontrastaj modoj de la unua figuro estas Celarent (vd), Darii (vd), Ferio (vd).

En Barbara la meza termino estas subjekto en la unua premiso, predikato en la dua.

Cetere A estas propozicio universala asertiva (kontraste kun E, I, O aperintaj en la aliaj kontrastaj modoj menciitaj).

Jen la modelo, en kiu oni avertu la lokigon de la meza termino kaj la îeesto nur de la asertoj en A):

Îiu M estas P (A = universala asertiva);

îiu S estas M (A= universala asertiva);

do îiu S estas P (A = universala asertiva).

Konkreta ekzemplo, kaj denove oni rimarku la lokigon de la terminoj en la premisoj kaj la kvaliton de la propozicioj:

Se îiuj homoj estas raciaj (A);

kaj se îiuj amerikanoj estas homoj (A);

tiam, îiuj amerikanoj estas raciaj (A).

Barbara estas la tipa silogismo. Aristotelo difinis ûin: "Se A estas asertata de îiu B, kaj B de îiu G, necese A estas asertata de G" (Unuaj anal., i, 4. 25B 37).

2. En simbola notacio, se oni uzas la literojn S (= subjekto), P (= predikato), M (= meza termino), la skizo estas:

. En elementa kvanteca logiko Barbara ekvivalentas al la sekva leûo:

(L x (Gx Hx) L L x (Fx Gx) ) ®

® V x (Fx® Hx).

En la kazo de la literoj S, P, M de la tradicia logiko, la samo esprimiûas laö jene:

(MaP L SaM) ® SaP.

La koncerna algoritma formulo estas:

3. Takse, Aristotelo konsideris la modojn de la unua figuro kiel perfektajn silogismojn. Sed, li elstarigis la unuajn du (Barbara, Celarent), al kiuj li reduktis la aliajn du (Darii, Ferio).

E. Pauli.

BARBARI (4-a silog. fig.). 0732.

Mnemonika vorto, kiu indikas subalternan modon, - laö esprimo uzata de kelkaj (Lalande), - de la unua silogisma figuro, kreita per la subalternado de la konkludo de Barbara (vd), laö jene:

Îiu M estas P (A = universala asertiva);

îiu S estas M (A= universala asertiva);

do, kelka S estas P (I = partikulara asertiva).

Konkreta ekzemplo, kaj oni rimarku la kvaliton de la propozicioj kaj lokigo de la terminoj:

îiu animalo estas sentema;

îiu homo estas animalo;

do, kelka sentema estas homo.

2. Aparte, oni notu, ke la Logiko de Port-Royal (III, 8) nomas per Barbari la kvaran (galenan) figuron Bamalip (vd), ambaö kun AAI propozicioj:

"Ciuj mirakloj de la naturo estas ordinaraj;

nu, îio tio kio estas ordinara ne impresas nin;

do, ekzistas aferoj kiuj ne impresas nin, kaj kiuj estas mirakloj de la naturo".

Jen eraro, avertas Lalande, "car la translokigo de la premisoj (M) kaj la konversio de la konkludo (P) estas necesaj por pasi el Barbara al modo tiel establita.

E. Pauli.

BARBARO, -ECO. 0733.

Gr: $ V D $ " D @ H , -@ < (adj) . L: barbarus (adj).

A: barbarian; barbarity. F: barbare; barbarie. G: Barbar; Barberei. H: bárbaro; barbaridad. I: bàrbaro; barbarità. P: bárbaro; barbaridade. R: (bárbar); (bárbarstvo).

1. Etimologie, barbaro (vortformita el barbaro) devenas, tra la latina barbarus (= barbara), el la greka $ V D $ " D @ H (= neheleno, alilandano, fremdulo, barbaro), kun la koresponda $ " D $ " D \ . T (= sinteni kaj paroli kiel la eksterlandanoj). Jen origine onomatopea vorto, simila al balbuti, surbaze de la fakto ke unu, - la greko, - ne kapablis kompreni bone la alian, la balbutantan fremdulon.

Substantiva radiko. Vortformoj: barbaro, barbara, barbareco, barbaraëo, barbarismo.

2. Barbaro, origine, estis îiu neheleno, kaj kun la nuanco esti malpli civilizita. Paralele, barbareco estas la eco karakterizita de la barbaro.

La nuanco de malplicivilizata okazis kun la kresko de la diferenco de la civilizaciaj atingoj.

Konsekvence de la transpreno de la helena kulturo al la Romia Imperio, oni konsideris barbarojn la fremdulojn rilate la limojn de la Imperio.

Tamen, fine la Romia Imperio falis en la manojn de la nordaj barbaroj, kaj kiuj pasis al la gvido de la monda civilizacio, ûis hodiaö. Sed, kiel romianoj heredis el la grekoj, la norduloj heredis el la latinoj. Pro tio, en ûermanajn lingvojn eniris la erudiciajn vortojn de la latina kaj de la greka.

Koncerne al vorto barbaro por simple signifi nekulturitecon kaj nerafinitecon, kaj speciale la kruelecon kaj nehumanecon.

La italo Giambattista Vico (1668-1744) nomis barbareco al primitiva stato de la homa genro. Li adertis ke Mezepoko estis la repreno de la barbareco (Scienca nuova, digno, 56).

Koncerne al Mezepoko, ûi estis politike barbara en la senco ke la povo apartenis al la konkerintoj de la antaöaj romianoj. Kaj ûi estis religie barbara, pro manko de la religia libereco.

Sed tamen tiu mezepoka barbareco estis nur transira fazo, el kiu rekte naskiûis la moderna eöropa evoluo, kaj fine de la tuta mondo.

E. Pauli.

BARBIRO. Paradokso de... 0734.

1. Paradokso prezentita en 1918, fare de Bertrand Russel, kaj pro tio ankaö konata kiel paradokso de Russel (vd),, en la sistemo de aöto-referenco:

"Sur la afiïo de la barbiro oni povas legi: Mi razas îiujn homojn de Sevilo ne razantaj sin mem kaj nur îi tiuj.

Tuj meteblas la demando, - kiu razos la barbiron mem? Se li razas sin mem, li apartenas al la ensemblo de tiuj kiuj razas sin mem. Sed, aliflanke li anoncis, ke li nur razos tiujn, kiuj ne razos sin mem. Se alia razos la barbiron, îi restos homo kiu ne razas sin mem. Nu, la anonco de la barbiro diris, ke nur li razos îiujn homojn de îi speco. Sekve, neniu alia povas razi la barbiron".

2. Responde, oni avertu, ke îio dependas de kiamaniere estis farata la memreferenco.

Precipe, paradokso fakte neniam okazas. Tio, kio estas pensata, povas ne esti klare eldirata, kaj en tiu flanko oni serîu la solvon.

En la unua kazo, la afiïo estis inkluzivanta la barbiron mem nur kiel razisto de aliaj. En dua kazo, la demando inkluzivas la barbiron mem. Sed tiu inkluzivo de la barbiro ne estis la implica signifo de la afiïo.

E. Pauli.

BARBO (simbolo) (*). 0735.

1. Etimologie, barbo devenas el la latina barba (= barbo), enkadre de la hindeöropa radiko bhardh- (= barbo), kiu estas ankaö la fonto de la ûermanaj formoj de la sama vorto, kaj ankaö de la slavaj.

Substantiva radiko. Vortformoj: barbo, barba, barbeto, barbisto, barbulo, senbarba, blubarbo, kaprobarbo, ruûbarbulo, Ruûbarbulo (majuskle, alnomo de Imperiestro Nerono, kaj de Frederiko la I-a (= Barbaroso). Samfamilia radiko: barbiro (vd). Samaspekta: barbaro (vd).

2. Barbo estas la hararo kreskanta sur la mentono kaj vangoj.

La kreo de haroj estas dependa de aparta vigleco de la sekreciaj glandoj, kiuj en kelkaj regionoj de la korpo estas pli viglaj, en aliaj ne tiel multe. Tiu distribuado varias ankaö en viroj kaj en virinoj, kun la sekva distingo de la ekstera aspekto de unuj kaj de aliaj. Vasta hararo sur la kapo estas la ornamo de la virinoj. Vasta hararo sur la mentono kaj vangoj, - la barbo, - estas karakterizo de la viroj, sed kiuj ili tendencas forrazi.

3. Kiel simbolo barbo estas ofte menciita, sed tamen ne estas îiam preciza. Kutime barbo signifas virecon en pozitiva senco kaj sekve viran kuraûon.

En apartaj kazoj, barbo enhavas iom da sento de supereco, de pluraj viroj pri si mem.

Razita barbo povas signifi civilizecon. Îar por razi la barbon estas necese iom da strebo kaj disciplino, homo senbarba impresi kiel civilizita, kontraste kun la barbaroj. Razi aö ne razi la barbon povas esti influata de psikologiaj sintenoj.

Blanka barbo, same kiel blanka hararo, pro la kombino kun la plenaûeco, sugestas la saûon. Kiam tio ne okazas, oni avertas pri la neceso honori grizan barbon.

4. En religia kampo barbo ankaö influis.

Îar Dio estas rigardata antropomorfisme kiel homo, kaj tiu homo kiel potenca kaj saûa viro, ofte Li estas figurata kun barbo; nur sekundaraj diecoj estas imagataj virinaj.

La greka îefa Dio Zeus îiam estas prezentata havanta barbon. Same la romiana Jupitero (Deus Pater, en la antikva latina Deus Piter).

La kristana Dio la Patro ankaö estis prezentata kiel maljuna viro kun barbo, kaj do kiel la paganaj îefaj Dioj.

Jesuo, kiu ûis la 6-a jarcento kutime estis prezentita kiel razita romiana junulo, ankaö pasis al reprezentado kun barbo.

Kurioza afero estas, ke la reûinoj de la antikva Egipto estas foje bildigitaj kun barbo, per kio oni signis, ke ili havis la samnivelan povon de la reûoj.

5. En Oriento la episkopoj, monakoj kaj aliaj gravaj religiuloj konservis la barbon.

Inverse, en Okcidento, dum longa tempo estis malpermesata al klerikoj uzi barbon. Pluraspekte, ili estis restaëoj de la romia latina pasinteco.

Post la liberaleco enkondukita de la Koncilio Vatikano II (1962-1965), pluraj klerikoj pasis al uzo de barbo, sed sen aparta enhavo, nur pro individuaj tendencoj.

Judoj dumtempe uzis la barbon por resti karakterize aparta popolo.

Foje barbo estas atingata de ritoj, ekzemple tiu de la purigo de la levidoj per ûenerala korpa skrapado:

"La Eternulo ekparolis al Moseo, dirante: Prenu la levidojn el inter la izraelidoj, kaj purigu ilin. Kaj tiel agu kun ili, por purigi ilin: aspergo ilin per akvo propeka, kaj ili razu sian tutan korpon kaj lavu siajn vestojn kaj purigu sin" (Nombroj, 8,5-7).

Samaj ritoj troviûis en pluraj aliaj religioj de la mondo.

5. Takse, rigidaj barbaj simboloj kaj sintenoj rilate la barbon malhelpas la flekseblecon de la homa konduto.

Sen radikaleco, îiu lernu razi aö konservi sian barbon laö la persona gusto kaj estetikeco.

E. Pauli.

BARCELONO. Skolo de... 0736.

1. Nomo proponita de Eduardo Nicol (n. 1907, Barcelona) kontraste kun Skolo de Madrido (vd).

2. Skolo de Barcelono estas la filozofia realisma orientiûo de la filozofoj de tiu nordorienta regiono de Hispanio, dum la 19-a kaj 20-a jarcento (vd. 2763-450).

Tipaj filozofoj de la barcelona skolo, laö listo de Ferrater Mora, kiu ankaö estas el Barcelono:

Joaquin Llaró Vidal, Antonio Llobet Valllosera, Jaime Balmes, Ramon Martí d'Eixalá, Francisco Xavier Llorens Barba, Ramón Turró, Jaime Serra Hunter, F. Mirabent, Tomás Carreras Artau, Joaquin Carreras Artau, Jaime Bofill, Joaquin Xirau,

E. Pauli.

BAREJNO. Filozofio en... 0737.

Ûeneralaëoj (vd 0737-000);

Filozofoj (vd 0737-002);

Resumo (vd 0737-005).

BAROCO (2-a silog. fig.). 0738.

1. Mnemonika vorto, Baroco (foje skribita Baroko), estas silogismo:

- de la 2-a silogisma figuro (en ambaö premisoj la meza termino kiel predikato),

- en kiu ûi estas la 4-a modo (en kiu la kvalito de la unua premiso estas A = universala asertiva, de la dua O = partikulara negativa, kaj la konkludo ankaö O = partikulara negativa),

- kontraste kun la aliaj modoj de la sama 2-a figuro Camestes, Cesare, Festino).

Baroko, restas, laöjene:

îiu P estas M (A = universala asertiva);

nu, kelka S ne estas M (O = partikulara negativa);

do, kelka S ne estas P (O = partikulara negativa).

Konkreta ekzemplo, kaj oni atentu pri la kvalito de la propozicioj kaj pri la lokigo de la terminoj:

Îiu homo estas animalo (A);

kelkaj ïtonoj ne estas animaloj (O);

do, kelkaj ïtonoj ne estas homoj" (Petro Hispano, Summulae logicae, 4, 11).

2. Modo Baroco estas reduktebla al Barbara, aö per regreso (vd), aö per redukto al absurdo (vd).

3. En elementa kvanteca logiko, Baroco ekvivalentas al la leûo:

E. Pauli.

BAROKO. Stilo... 0740.

A: baroque. F:barroque.: G: Barrock. H: barroco. I: barroco. P: barroco. R: (baróko).

1. Etimologie, baroko devenas el la portugala barroco (= baroko), siavice el barro (= grundo, knedebla tero, argilo), el kiu fareblas konstruaëoj kaj ornamoj; tiel same, el barro devenis la portugala barraca (= barako), farita ankaö per grundo.

La rilatoj de Baroko, kiel nomo de stilo, al la mnemonika termino Baroco (vd) estas eble nur spekulacia, pro la ekstera simileco de la vorto kaj malfacileco prezentita de la logiko.

Substantiva radiko. Vortformoj: baroko, baroka, barokismo.

2. Baroko estas stilo de arto karakterizata de ekstremismoj en la rimedoj de esprimo kaj en la temoj esprimataj.

Pli detale, kaj atente al la diversaj specoj de arto, baroko estas stilo de vivoplenaj fortoj de la kurbaj linioj, energio de la formoj de masoj, intenseco de koloroj, pleneco de muzikaj sonoj, troigaj stilfiguroj en beletro kaj retoriko, prefero de temoj kun emociia ïarûo kaj kontrastoj.

Tre ïatataj estas la ûojege optimismaj barokoj (ekzemple, Rubens), kontraste kun aliaj, tre katastrofaj, apokalipsaj, eskatologiaj.

Kompreneble, baroko dependas de filozofio pri la arto; krom tio, okazas la historio de tiu filozofio, îar ne îiam okazis akordo pri la koncepto mem de baroko.

Aldone, okazas la historia praktikado de baroko fare de a artistoj, precipe en la periodo inter la renesanca klasikismo kaj posta neoklasikismo.

3. Principe, filozofio pri arto distingas inter tio, kio estas esenca en la artoesprimo, kaj tio, kio estas propraëo kaj akcidenca.

Arto esence estas esprimo de io; en tiu kampo baroka arto akordas kun la aliaj artoj.

Baroko nur diferenciûas akcidence de la aliaj formoj de praktikado de arto, pro la prefero pri apartaj manieroj de esprimo kaj pro la prefero pri apartaj temoj.

Îar en tiu kampo rilataj al manieroj de esprimo kaj prefero pri apartaj temoj malakordas la filozofioj de arto, fariûis la diferenco de stiloj, îiu proponante la sian, kaj rifuzante la aliajn.

4. Takse. La malakcepto de baroko kiel grava arto oni konstatas ûis la komenco de la 20-a jarcento, kaj nur inversiûas la situacio kun la kreskema evoluo de la moderna arto, kies principoj enhavas similaëojn.

En 1740 vortaro de la Franca Akademio sugestis, ke baroko uzeblas en senso senvaloriga:

"Oni diras ankaö baroque en figura senco rilate al io neregula, ekstravaganca, malegala. Baroka spirito, baroka esprimo, baroka figuro".

Jean Jacques Rousseau, en artikolo de la franca Enciklopedio (1750, eldonita de Diderot kaj D'Alembert) diris:

"Baroka muziko estas tiu, kies harmonio estas kunfuza, ïarûita de modulacioj kaj disonancoj, de malfacila tonigado kaj de perforta movo".

Tiaj konceptoj persistis dum la 19-a jarcento kaj ripetiûas ankoraö je la komenco de la 20-a jarcento, eî fare de altrangaj filozofoj, ekzemple Croce, kiu konsideris barokon kiel malbongustan stilon.

5. Historie baroka stilo ekstartis el la interno mem de la klasikismo, sen perdo de la ûenerala koncepto de la klasikismo. Pro tio, baroka stilo falis kun la falo mem de la klasikaj idealoj.

Kiel sciate, flanke de klasikismo okazis la elekto de idealigitaj temoj, kaj tio malhelpis la diversecon kaj movon. Nun baroko inkluzivis en tiujn idealojn la dinamikecon de la moviûanta naturo, precipe la kontrastojn.

Poste venos la moderna stilo kun pli da rompoj rilate la klasikan idealigon de la temoj kaj de la esprimo mem. La diferenco okazas en tio, ke baroko estis transformo post klasikismo, dum moderna stilo estas transformo post realismo.

La spirito mem de baroko okazas en îiu epokoj, malkraö kun aliaj stilnomoj. Historiistoj montras tion per analizo de la verkoj.Ekzemple, helenisma stilo estis milda baroko rilate la pli antikan klasikan grekan stilon.

BASTARDO. 0741.

A: bastard. F: bâtard. G: Unehelisch. H: bastardo. I: bastardo. P: bastardo. R: (vnebráchnij).

1. Etimologie, bastardo devenas el la mediteranea (greka kaj latina) radiko bat-, kun la baza signifo porti. Ekzemple, bastono, kun la sama vortformado,enhavas la signifon de afero portata (vd 0742).

2. Bastardo estas naskinto ekster la lauleûa instituciita familio.

Bastardeco estas nur relativa ekster laöleûa fenomeno, îar ûi supozas nur laöleûa nur la monogamia familio. Poliandria formo de familio absorbas la bastardon kiel laöleûa.

3. Takse. Tre rigidaj formoj de familio povas resti kontraö la fundamentaj rajtoj de la homoj, ne nur de tiuj kiuj deziras havi filojn, sed precipe de tiuj, kiuj estas nomataj bastardoj.

Principe familio ne estas tute uniforma institucio. Monogamio estas la prefera familio, îar la interrilatoj inter edzo kaj edzino restas pli facilaj. Tamen, tiu rekomendideco de la monogamio ne signifas, ke ûi estas la naturan unikan formon de familiiûo.

Sekve civila leûo devas antaövidi ambaö kazojn per pozitiva rigardo.

4. En la pasinteco bastardoj estis ofte maljuste akceptitaj de la socio kaj de la aliaj familianoj mem.

Tamen, pluraj el la bastardoj de la pasinteco fariûis famaj kaj utilaj al la homaro. Krom la konataj kazoj, certe multaj aliaj homoj estis bastardoj, sen ke la socio havis informon pri tio.

E. Pauli.

BASTONO (*) (figure). BASTONA ARGUMENTO. 0742.

L: baculum, -i; bastum (populara latino); argumentum baculinum.

A: baton; stick.... F: bâton... G: Stock.... H: bastón, báculo, bordón.... I: bastone... P: bastão; báculo; argumento baculino. R: (pálka).

1. Etimologie, bastono devenas el la populara latino bastum, aö simple el basto (= bastono), enkadre de la mediteranea radiko bast - (= porti). Same devenas la latina baculum (= bastono).

Substantiva radiko. Vortformoj: bastono, bastoni (tr), bastonado, bastonego, bastoneto, bastonbato, hokbastono (ïafista bastono), kalkulbastono, lambastono, montrobastono, ordonbastono, regbastono, noîbastono, ordonbastono, regbastono, taktobastono, tuîbastoneto.

2. Bastono estas sufiîe longa stango uzebla de la mano kiel helpilo, por sin apogi, kaj kapabla esti utila por diversaj funkcioj de la mano.

3. Figure kaj simbole bastono ricevis diversajn signifojn, kelkaj foje kombinita kun la efektiva uzo de la bastono mem.

Bastona argumento estas figura nomo, kiu tradukas la skolastikan latinan esprimon argumentum baculinum (vd L: 0713), de argumento kiu pruvas per praktika sinteno de rekta konstato. Ekzemple, por pruvi la ekziston de la ekstera mondo, frapi per bastono la plankon (Vd. J. S. Mill, Filozofio de Hamilton, î. 9).

4. Bastona argumento direblas ankaö de la argumento de Sganarelle (Molière, Mariage forcé, esc. VIII), kiu frapas al "pirona doktoro" Marfurio, tiel forigante lian skeptikismon.

5. Bastono estas uzata foje de edukisto kaj kaj païtisto por indukti al obeo.

6. Cetere, bastono estas ûenerala simbolo de aötoritato, rezulte de la sugestoj donataj de îiuj specoj de bastonaj argumentoj.

7. Takse, îiuj formoj de bastonaj argumentoj kaj simboloj enhavas la karakteron de perforteco, kontraste al la persvadaj kaj raciaj rimedoj.

E. Pauli.

BATOLOGIO (N). 0743.

Gr: $ " J J @ 8 @ ( \ " , -" .

A: Battology. F: battologie. G: Battologie. H: batología. I: battologia. P: batologia. R:

1. Erudicia vorto, el la greka $ " J J @ 8 @ ( \ " (= babilado), per kunmeto de $ V J J @ H (probabla mencio al Battos, fondinto de Kireno, kiu estis babilulo) kaj 8 @ ( X T (= paroli).

Substantiva radiko.

2. Batologio estas la senutila ripeto de samaj vortoj; aö eldiro de samaj pensoj per aliaj vortoj, sen okazado de progreso.

Jen ofta difekto de doktrinaj prezentadoj. Okaze de prediko sur la monto avertis Jesuo kontraö la batologio de paganoj: "Dum via pre ado ne vante ripetadu (.....), kiel la naciano, ar ili supozas, ke ili estos auskultintaj pro sia multvorteco" (Mt. 6,7). Kompreneble, la greka teksto ne estis de Jesuo mem, sed de la verkisto.

Kartezio: "Kaj fine iuj tiuj îi belaj diskutaëoj finos en puran batologion" ("Tandemque omnes hasce egregias quaestiones in meram battologiam... fore ut desinerent" (Inquisitio veritatis per lumen naturale, Ad. et Tann., X, 5l6. Réponses aux septièmes Objections, ad finem).

E. Pauli.

BAYES, Teoremo de... 0744.

Jen kiel estas konata aparta teoremo pri Probableco (vd).

BAZO (+). 0745.

Gr: # V F 4 H , -, T H . L: basis, -is.

A: base; basis. F: baze. G: Grundlage. H: base. I: base. P: base. R: (báza).

1. Etimologie, bazo devenas, tra la latina basis (= bazo, fundamento), el la greka (= marïo, païo, piedo, bazo).

Substantiva radiko. Vortformoj: bazo, bazi (tr), bazado, bazeco, baziøi, senbaza.

2. Bazo estas la malsupra subportanta parto de io konkreta. Ekzemple, bazo de la domo.

Nuance, principo (vd) akcentas la komenciûon de io, kio havas sinsekvajn erojn, dum bazo, en la sama sinsekvo havas karakteron de subporto.

3. Figure, bazo estas iu ajn deirpunkto, ekzemple la deipunkto de logika sinsekvo, kaj kun aspekto esti suportanta la sekvon. Ekzemple, bazoj de la le o (vd), bazoj de la argumentado (vd), bazo de la empiria scienco (0746).

E. Pauli.

BAZO DE LA EMPIRIA SCIENCO. 0746.

1. La empiria sciencisto nur sciencas en rekta atento; ekde la momento, kiam li demandas, - kion li faras, - komenciûas la filozofiado pri la scienco mem. Tiam li situas en metafiziko de la scienco, nomata ankaö epistemologio.

Same filozofo, escepte metafizikisto, nur filozofias en rekta atento; ekde kiam li demandas, - kion li faras, - komenciûas la filozofiado pri la koncerna filozofia scienco. Nur la metafiziko pruvas sian propran objekton, kaj do simple demandas pri la ebleco mem de la scienco.

Ordinare, neniu restas nur en la kadro de izolita scienco. Îiu sciencisto faras la filozofion pri sia scienco. Sed li devas scii pri tiu disfaldigo, por ne konfuzi malsamajn aferojn.

2. Kion diras epistemologio pri la komenco mem de la empiria scienco? Poste, kie komenciûas la filozofio? Kiel epistemologiaj, ambaö temoj estas metafizikaj, filozofiaj.

Kaj la intereso nun estas, - kia estas la bazo de empiriaj sciencoj? Kontraste, - kia estas la bazo de la filozofiaj sciencoj?

La empiriaj sciencoj nur atentas al tio, kio konstatiûas, kaj eblas meti en racia ordo (vd 3).

La filozofiaj sciencoj atentas al kompreno mem, atingata de la racio pri la samaj konstatoj.

Jen, kiam unuj restas je la komenco, kaj faras la empiriisman filozofion.

Aliaj iras antaöen, kaj faras la racionalisman moderan filozofion, surbaze de intuiticita ento de la empirio.

Cetere, radikalaj racionalistoj kredas je objektoj atingataj sendepende de la empirio.

3. Demandante specife kaj pli detale pri la bazo de la empiriaj sciencoj, pluras la opinioj.

Radikala empiriismo konsideras, ke la empiria bazo de la scienca teorio estas la ensemblo de konstatoj rekte kaptitaj de la sperto.

Tiuj asertoj estas kiel nevarioj de la kono (france, invariants de la connaissances, en Jacob II-I, 223).

Tiu empiria bazo estas absoluta, kaj îiuj aliaj asertoj redukteblas al ûi, per logika analogio.

Kontraömetis aliaj, ekzemple Neurath kaj Popper, ke la aserto ne povas esti pravigata, se ne per alia aserto, kaj ke sekve îiuj konstatoj kaj teorioj îiam povas esti metataj sub dubo.

Sekve, post la akcepto de la falsigebleco, la bazo de la empiria scienco konsistas en la ensemblo de la observoj, per kiuj kontroleblas la scienca teorio.

E. Pauli.