BAZAJ RADIKOJ ESPERANTO-ESPERANTO BAZA ESPERANTA RADIKARO

Ĉi tio estas precizigoj kaj aldonaĵoj, kiuj ne jam estas en la libroforma eldono de decembro 2001. Stato 2003-12-10. En iuj lokoj temas nur pri ŝanĝo de ordo.

(C) 2003 Wouter F. Pilger. Ĉiuj rajtoj rezervitaj. Reprodukto nur kun antaŭa permeso.


Temas pri preparlaboro por la dua eldono de la papera versio. Mi profitis la malplenajn linio-partojn en la libro (ĉar ĝi ne fariĝu pli dika). La sekvantaj ŝanĝoj jam estas faritaj en la interretaj HTML-versioj. Ĝis nun (kompare kun la libro) mi korektis sep kompost-erarojn, precizigis aŭ plilarĝigis ĉirkaŭ 650 klarigojn, kaj aldonis pliajn ĉ. 200 radikojn. La diferencojn mi indikis per substrekado.

Wouter F. Pilger: Baza Esperanta Radikaro - ŝanĝoj stato: 2003-12-10

-ado : [daŭra aŭ ripeta ago; daŭra stato] -iĝi : [ekesti -a, -o; kvazaŭ io/iu -as ĝin/lin/ŝin] -ismo : [ide-aro, pens-aro; malsano]

-a : * [kvalito; rilato; aparteno] [adjektivo] (alta arbo; tiu arbo estas alta; mi vidas altan arbon; tiu solvo ŝajnas (esti) bona; li farbis la bluan pordon verda; ŝi nomas lin saĝa; mia frato; ŝia laboro; ilia konduto;...) (skribi: skriba ekzameno; fini: fina ĉapitro; koloro: kolora bildo; multaj koloroj: multkolora bildo; ĉiu tago: nia ĉiutaga pano; hundo: hunda vosto; problemo: problema situacio; urbo: urba trafiko; hieraŭ: la hieraŭaj okazaĵoj; plej: pleja kontenteco; tro: troa pluvo; tri: la tria horo; baldaŭ: lia baldaŭa foriro;...) {0}

abio : iu el Nordaj pinglo-arboj (Abies, Picea, Thuja,...) {7}

abrikoto : frukto kun (ofte parte ruĝa) lanugeca haŭto, flava firma karno, glata kerno, de arbo (Prunus armeniaca) {9}

absceso : puso en kavaĵo en haŭto aŭ en interne kava ŝvelaĵo {X}

-aĉ- : [malbona, malbela] (precipe laŭ ekstera aspekto) (fi- kaj -aĉ-: fihundo estas nefidinda kaj eble neatendite mordas - hundaĉo malbele aspektas kaj eble tro bojas) {9}

-ado : * [daŭra aŭ ripeta ago] (lernado, irado, frapado, martelado,...); [daŭra stato] (dormado, kuŝado,...) {0}

adicii : aldoni nombron: 2+3=5 (du plus tri estas kvin) {8}

aero : * la gasoj ĉirkaŭ ĉio en la tuta mondo; la gasoj, kiujn ni spiras por vivi; tio, en kio flugas birdoj, insektoj {4} afido : parazita (suĉanta) insekteto sur planto (Aphis,...) {X}

afiŝo : granda folio (gluita sur muro) (por anonci okazaĵon); publika mesaĝo ie pendigita; afiŝi: diskonigi grandskale {8}

agi : * fari ion pri io; aktive okupiĝi pri io; ne resti senfara; (agi al/kun iu(j):) konduti, trakti {5} agavo : granda Amerika planto kun karnecaj fibraj folioj, kiu post jaroj floras unu fojon kaj tiam mortas (Agave) (fibroj kaj suko uzataj, burĝonoj kaj floroj manĝataj) {X}

aglo : granda rabo-birdo kun kurba beko (Aquila,...) {7}

aĝo : * kvanto de vivjaroj; aĝa: (ofte:) maljuna {4} aidoso : infekta virusa malsano (perdo de imuneco) (AIDS) {X}

ajn : * [senlime, nedifinite] (kiam ajn: en ĉiu pensebla tempo; kie ajn: en ĉiu imagebla loko; iu ajn: ne gravas, kiu) {1} akaĵuo : "frukto" el du partoj (akaĵu-pomo kaj -nukso), ambaŭ manĝataj, de tropika Amerika arbo (Anacardium) {X}

akcepti : * ne kontraŭi; ne rifuzi; (ankaŭ: gastigi) {4}

akrido : saltanta insekto (Acrididae: Acrida, Locusta,...); (migra akrido: periode en grandaj kvantoj) {9} akrobato : kiu faras lertegajn korpajn movojn, saltojn,... {X} akselo : kavaĵo sub la brako ĉe la trunko {X} akuzativo : (en Esperanto:) (vorto kun) la finaĵo "-n" {X}

akvo : * tio, en kio naĝas fiŝoj; la plej ofta likvo sur Tero (H2O); loko kie estas multe da H2O kune {3}

al : * [-->] [direkto, celo] (li iras al la urbo; ŝi skribis al mi; mi donas tion al vi; kondamni al morto; pordo al koridoro) {1}

alarmo : granda ĝenerala averto pri danĝero; alvoko al batalo; alarmi: tiel averti aŭ alvoki; maltrankviligi, zorgigi {9}

alaŭdo : birdo, kiu kantas dum preskaŭ senmova (aŭ supren-leviĝanta) flugado super kampoj (Alauda,...) {9}

albumo : libro por teni fotojn, desegnojn, notojn, salutojn de amikoj, kolektitajn poŝtmarkojn,... {8} alergio : tro forta reago de la korpo al certa substanco {X}

algo : iu el senfloraj, ofte sentigaj akvoplantoj (tre malsamaj laŭ formo kaj koloro) (iuj estas manĝataj kiel legomo) {9}

alia : * ne tiu; ne sama; (unu al la alia: A al B kaj B al A) {2} alko : granda cervo-simila besto (plataj kornoj) (Alces) {X}

ambasado : grupo da senditoj de unu ŝtato por intertrakti kun alia ŝtato; ambasadorejo (kun oficistoj) {9} amboso : peza metala bloko, subaĵo por batado ĉe forĝisto {X} amelo : energi-riĉa substanco en grenoj kaj nutraj tuberoj {X}

Ameriko : (nomo de kontinento) (Nord-, Mez-, Sud-) {9} amori : seksumi por ĝuo, kun aŭ sen koito {X}

-ano : * [homo: membro; loĝanto; kredanto] (klubano, (sam)urbano, Tokiano, Aziano, Budhano, Islamano, Kristano,...) {0}

anaso : akvobirdo aŭ kortobirdo kun egale larĝa beko kaj mallonga kolo (Anas,...) (kvakas "kvak kvak") {8} anemio : kiam la sango ne bone transportas oksigenon (O) {X}

animo : * la ne-korpa, ne-intelekta esenco de iu/io vivanta {5}

animalo : plurĉela vivaĵo ne vegetala [besto aŭ homo] {8}

ankoraŭ : * ne nur antaŭe, sed ankaŭ nun; ne nur tiom, sed eĉ pli da; ankoraŭ ne: ĝis tiam ne; ne jam {1}

anonci : * diri, ke io okazos; formale aŭ publike sciigi {6}

ansero : akvobirdo aŭ kortobirdo kun longa kolo, pinta beko kaj larĝa vosto (Anser,...) (ĝi gakas "gak-gak") {9}

anstataŭ : * en la loko de...; en la funkcio de... (anstataŭi: esti aŭ funkcii anstataŭ io/iu alia; anstataŭigi (la nunan per nova): meti ion/iun alian anstataŭ la nuna...) {1}

antaŭ : * en tempo pli frua; en loko pli proksima; pli frue en vico; antaŭo: flanko kutime vidata unue; (homo:) vizaĝo, brusto,...; antaŭdiri: jam antaŭe diri ke io nesciata okazos {1} anteno : sensilo (insekto); signal-kaptilo/sendilo (radio,...) {X} antibiotiko : medikamento kontraŭ (malsanigaj) bakterioj {X}

antikva : ekzistinta antaŭ tre longa tempo; tre malnova {X} antilopo : iu el rapidkuraj aŭ saltemaj parencoj de bovo (i.a. en Afriko) (malrapidaj nomiĝas ofte bovo aŭ bubalo) {X} anuso : la elira truo de la intesto {X}

apartamento : kelkĉambra loĝejo (en pli granda domo) {8}

aperi : * ekvidiĝi; ekesti; montri sin; esti publikigita {4}

apetito : plezuro manĝi ("Bonan apetiton!"); manĝemo {8}

aplaŭdi : frapi siajn manojn unu kontraŭ la alia, por montri laŭdon aŭ aprobon {9}

apogi : * fari tiel, ke iu/io ne falos aŭ renversiĝos; diri, ke tio, kion diras aŭ faras iu alia, estas bona; monhelpi {6} apopleksio : subita ĉeso de cerbaj funkcioj (pro krevo (hemoragio) aŭ ŝtopiĝo (embolio) de cerba arterio aŭ vejno {X}

apro : sovaĝa porko (Sus,...); veruk-apro: (Phacochoerus) {9}

-aro : * [multaj kiel unu tuto] (arbaro, ŝtuparo, gazetaro, homaro, ilaro (de metiisto),...); aro (da): multaj kune {0} araŭkario : Suda pingloarbo kun globaj konusoj (Araucaria) {X}

araneo : iu el okkruraj best(et)oj (Aranea) (reto: araneaĵo) {8}

aranĝi : * okazigi; fari la necesajn aferojn, por ke io povu okazi; taŭge kunmeti; aranĝo: la maniero, en kiu io estas aranĝita; la rezulto de la aranĝado {5}

arbo : * alta planto kun ligna trunko kaj multaj branĉoj [kverko, abio, betulo, fago, tamarindo,...] {3}

arbusto : planto kun lignaj branĉ(et)oj, sed (preskaŭ) sen trunko (ne arbo, ne herbo) [frambo, ribo, pipro, teo,...] {X} ardeo : (vad)birdo (longaj kruroj, kolo; beko pika) (Ardea) {X}

argilo : iuj specoj de (knedebla) tero (el iuj de tiuj specoj oni bakas brikojn, fajencon,...) {X}

armo : * armilo; armilaro; il(ar)o por batali {6}

arto : * difinita maniero por fari ion (belan); maniero por lerte fari ion; la farado de io pro ĝia beleco (=belarto); (artefarita: farita de homo aŭ maŝino, ne natura) {3}

arterio : tub(et)o en la korpo, tra kiu fluas sango de la koro al la organoj; (figure:) ĉefa (aŭto-)vojo {9}

artiko : loko, kie ostoj estas ligitaj tiel, ke (unu el) ili povas flekse aŭ turne moviĝi [kubuto, genuo, maleolo,...] {9}

asekuri : kontrakti kompenson pro estonta perdo, difektiĝo,...: se oni regule (ĉiumonate, ĉiujare) pagas monon (premion), la asekuristo pagos kompenson, kiam difinita neantaŭdirebla okazaĵo okazos (ekzemple: akcidento, fajro, malsano,...) {8}

aspekti : esti laŭ (unua) rigardo; impresi al la vido {7}

atenci : provi mortigi iun; krime ataki ies korpon, rajton aŭ honoron; grave ataki leĝon aŭ normon mem {X}

aŭ : * [elekto] (Ĉu vi trinkos teon aŭ kafon?) {1}

aŭdi : * rimarki per la oreloj; (figure: ekscii) {3}

aŭto : aŭtomobilo (ekz.: person-, ŝarĝ-, liver-aŭto) {8}

aŭtoritato : influo bazita je respekto; povo rajtigita por postuli obeadon; instanco kun tia povo {8}

aveno : greno kun kelkfloraj pendantaj spiketoj (Avena) {9}

aviadilo : flugmaŝino por transporti homojn aŭ aĵojn (liniaviadilo, ŝarĝaviadilo,...) (aviad/il/o) {8}

balo : danc-festo; maskobalo: la homoj surhavas maskon {9}

balanci : movi tien kaj reen (unu punkto restas samloke) {8} balkono : elstaraĵo de supra etaĝo (ĉirkaŭbarita planko) {X}

balono : flugaparato (aŭ ludilo,...) konsistanta el sako kun gaso aŭ varma (varmigata) aero {7}

baloti : voĉdoni per voĉdonilo (ne per, ekzemple, manlevo) {9}

bambuo : altegaj varmlandaj herboj kun lignecaj kavaj ŝalmoj, uzataj por konstruado, meblo-farado,... (Bambusa, Dendrocalamus,...); ties ŝalmoj kiel konstru-materialo {9}

barbo : * hararo sub la buŝo; flankbarbo: apud orelo {6}

bastono : * (rekta peco de) branĉo aŭ io simila, por helpi iradon aŭ por bati; taktobastono: de orkestro-direktisto {6}

bazo : malsupra parto de objekto, kiu portas ĝin; objekto sub objekto, kiu portas ĝin; tio, sur kio io estas konstruita; la ĉefaj punktoj de pensado; loko de ekiro kaj reveno; bazi: konstrui, starigi ion (ankaŭ: opinion, decidon) sur io {8}

bati : * doni forta(j)n frapo(j)n {3} batato : "dolĉa terpomo", nutra tubero (Ipomoea batatas) {X}

bebo : suĉinfano; infaneto tre juna {8} betono : konstru-materialo el cemento, ŝtonetoj, sablo {X} bido : globeto,... kun truo tra ĝi por trameti fadenon {X}

bindi : forte kunligi (kudri,...) foliojn kaj ĉirkaŭmeti fortikan (kartonan,...) kovrilon, por fari libron {9}

birdo : * besto dupieda kun flugiloj, kun plumoj, ovo-naska (Aves) [anaso, korvo, hirundo, aglo, struto,...] {3} blato : rapidkura plata insekto en varmaj lokoj (Blatta,...); (figure: cirkvito sur plateto kun konekto-piedetoj) {X}

blinda : ne povanta vidi; (figure: ne volanta atenti) {7}

blonda : kun flavecaj haroj; (ankaŭ: blonda biero) {7}

blovi : * elpuŝi aeron (el la buŝo); (ankaŭ: la vento blovas) {6}

bombono : malgranda dolĉaĵo, frandaĵo (sukera, ĉokolada) {8}

bonvoli : afable konsenti (Bonvolu veni!) (bon/vol/i) {9}

brako : * elstara parto de homa korpo, je kies fino estas mano; elstara movebla parto de aparato {4}

branko : tio, per kio (i.a.) fiŝoj spiras sub akvo {X}

brili : * radii aŭ reflekti lumradiojn (brilas suno, oro,...) {4} bromelio : Amerika planto (ofte sentiga; la pikaj folioj formas vazeton; floroj karnecaj) (iuj sidas sur arbo) (Bromelia) {X}

broŝuro : presaĵo el pluraj folioj kunkudritaj aŭ kunpinglitaj (krampitaj), ne binditaj {8}

bruli : * esti konsumata de fajro (fajro bruligas ĝin); bruligi: (ankaŭ:) vundi per varmego; brulo: (ankaŭ:) akra jukado {3}

brusto : * antaŭa parto de la korpo inter la brakoj, de la talio ĝis la kolo (interne estas la pulmoj) {5}

bubo : petolema (seneduka, miskonduta) knabo {8} bubalo : mambesto simila al bovo (i.a. tirbesto) (Bubalus) {X} bucero : Afrika/Azia birdo (grandega beko) (Bucerotidae) {X}

budo : simpla konstruaĵo, ne servanta kiel loĝejo (vendobudo, telefonbudo, gazetbudo, ilarobudo (ekz. en ĝardeno),...) {8}

buko : ringo-forma (aŭ anguleca) ligilo (el metalo, plasto,...) kun movebla pinglo, por fermi rimenon, zonon, ŝuon,...; buki: fermi per buko; bukdorno: la pinglo de buko {9}

bulo : pli-malpli globforma objekto aŭ peco {7}

butero : * graso prenita el (bovina) lakto per kirlado de la kremo; buterpano: tranĉaĵo da pano ŝmirita per butero {5} buso : aŭtobuso; (figure: multobla (komputila) konektilo) {X}

bv. : bonvolu (= mi/ni petas) {X} celerio : diversforma legomo kun spica gusto (laŭ la formo, folioj, tigoj aŭ tubero estas manĝataj) (Apium graveolens) {X}

cent : * 100; ducent: 200; cent du: 102; ducent tridek: 230 {1}

centro : la mezo de cirklo, rondo, urbo, agado,... {7}

certa : * [sen dubo]; difinita; bone konata (almenaŭ por la parolanto); esti certa pri.../ke...: ne dubi pri.../ke... {3} ceceo : muŝo portanta dormomalsano-parazitojn (Glossina) {X} ci : = vi (al infano, amiko, subulo) [ne ĝenerale uzata] {X}

cikonio : granda migra birdo kun longaj kruroj kaj longa pinta beko, ofte nigra-blanka, faranta sonon nur per frapado de sia beko (Ciconia) {9}

cilindro : objekto longa kaj ronda; objekto kun surfaco, de kiu ĉiuj punktoj estas je sama distanco de linio (ĝia akso) (ĉiu orta sekco (tratranĉo) donas cirklon kiel rezulton) {X} cimo : iu el insektoj kun duone ledecaj antaŭaj flugiloj (Heteroptera); odoraĉa, plata insekteto en lito,..., kiu suĉas sangon (Cimex); (figure: fuŝo en komputila programo) {X} cirko : teatro, kie prezentas akrobatoj kaj besto-dresistoj {X} civeto : iu el kato-similaj rabobestoj (el familio Viveridae), kiuj produktas forte odorantan ŝaŭman substancon {X}

civito : ĉiuj ŝtatanoj kun politikaj rajtoj kune; (iam:) politike memstara urbo; civitano: ŝtatano, urbano (kiel posedanto de politikaj rajtoj) {9}

ĉambro : * parto de domo disigita de aliaj partoj per mur(et)oj; parto de parlamento, kortumo,... {2}

ĉapo : mola kapvesto; (verto)ĉapeto: nur supre sur la kapo {7}

ĉar : * [kialo, kaŭzo, motivo] (ĉar pluvis, ni malsekiĝis) {1}

ĉaro : veturilo sur radoj (kutime sen motoro, sed puŝata aŭ tirata: puŝ-, ĉeval-, lev-, post- (post aŭto), infanĉaro,...) {9}

ĉarma : plaĉa, bela, alloga; ĉarmi: iom mistere, sorĉe allogi {7} ĉato : (maĉataj stimulaj folioj de) i.a. Afrika planto (Catha) {X}

ĉe : * en loko tre proksima de; (preskaŭ) tuŝante; (preskaŭ) samtempe kun; en la domo, lando, opinio, verko,... de {1}

ĉemizo : * ne tre dika vesto, kiu kovras la supran parton de la korpo; subĉemizo: sub aliaj vestoj, sur la haŭto {6}

ĉeno : ligilo el vico da kunligitaj metalaj ringoj (ĉeneroj); sinsekvo de aferoj aŭ okazaĵoj; ĉeni: ligi per ĉeno(j) {8}

ĉerizo : malgranda firma, ofte ruĝa, globforma frukto de arbo: acida (Prunus cerasus) aŭ dolĉa (Prunus avium) {8}

ĉerko : kesto, en kiu oni enterigas/cindrigas mortinton {9}

ĉerpi : elpreni akvon (aŭ alian likvon) per la mano aŭ per ilo taŭga por tio (ĉerpilo); elĉerpi: ĝisfine vendi, trakti,... {8}

ĉesi : * komenci ne esti; komenci ne okazi (ĝi ĉesis: ĝi ne plu okazas); ĉesi -i: komenci ne -i; ne plu -i (Ĉesu plendi!) {5}

ĉi : * [proksima] (ĉi tie = tie ĉi; ĉi tiu = tiu ĉi; ĉi-foje;...) {1}

ĉifi : difekti ion (paperon, ŝtofon), malorde kunpremante aŭ faldante ĝin, kaŭzante neregulajn faldetojn {9} ĉimpanzo : simio plej simila al homo (Pan) {X} ĉiom : ĉiukvante (laŭ deziro); la tuta kvanto {9} dateno : informo en formo traktebla per komputilo {X}

degeli : ŝanĝiĝi de glacio aŭ neĝo en akvon {8}

dek : * 10; dudek: 20; dek du: 12; naŭdek tri: 93 {1} delfeno : fiŝoforma mar-mamulo kun dentoj (Delphinus,...) {X} demenco : degenero de la intelekto (ekz. pro granda aĝo) {X}

dento : * unu el la aĵoj en buŝo, per kiuj oni mordas kaj maĉas [tranĉo-, kojno-, muel-dento]; maldika elstaraĵo de forko, kombilo,...; elstaraĵo de dentrado {4}

dependi : pendi de io; esti subigita al ies volo/povo; ne povi fari sen ies helpo; esti la konsekvenco de io (de/pend/i) {8} deprimi : igi (psike) senenergia, malvigla, malgaja {X}

desegni : * fari bildon per krajono, plumo, kreto (sur papero) (aŭ simile); (ankaŭ:) fari bildon de farota objekto {6} desinfekti : forigi/mortigi kaŭzojn de infekto (ie, sur io) {X}

detalo : ero, malgranda parto de io (plano, bildo, teksto,...) {8}

determini : precize konigi al si, kio aŭ kia estas io ne jam konata (laŭ signifo, amplekso, kondiĉoj, nomo, enhavo,...) {9}

devi : * ne povi ne fari, pro neceseco aŭ forta volo, aŭ pro ordono; devas esti: sendube (aŭ tre probable) estas {2} devii : irigi laŭ alia vojo ol normale, aŭ al ne celita loko {X}

dianto : herbo kun tubeca kvinnombra floro (Dianthus) {9} didelfo : iu el Amerikaj poŝbestoj en arboj (Didelphis,...) {X}

difini : precize, sendubige klarigi aŭ priskribi ideon, vorton, taskon,..., menciante ecojn, kiujn ĝi havas kaj ne havas {7}

digesti : kiam la korpo prilaboras nutraĵojn (manĝaĵojn) por ensorbi la utilajn elementojn (en stomako, intestoj) {9}

dika : * (kun pli granda ol kutime) mezuro en neĉefa direkto (arbo dika aŭ maldika, dum la alto estas sama) {4} diktatoro : reganto (ŝtatestro,...) kun absoluta potenco {X}

diligenta : laborema; sen ĉeso plene atentanta sian laboron {7}

direkto : * tien, kien iu/io iras; vojo irota [norden, dekstren, rekte antaŭen,...]; direkti: turni kaj/aŭ irigi al iu direkto aŭ celo (ankaŭ: orkestron, entreprenon,...); stiri {4}

direktoro : estro de entrepreno, laborejo, lernejo,... {7} disenterio : infekta malsano de la intesto (sanga lakso) {X}

distribui : disdoni, disporti, dissendi, disvendi {8}

dividi : disigi; fari partojn el tuto (por disdoni); (en kalkulado: 8/2=4 (ok (dividite) per du estas kvar)); kun alia(j) homo(j) havi ion (ĉiu do parton) {7}

do : * [konkludo] (pluvis, do ĉio estas malseka) {1}

dolĉa : * kun gusto kiel de sukero, mielo,...; aminda {3}

domo : * konstruaĵo; loĝejo (kun propraj eksteraj muroj) {3}

dorloti : tro permeseme agi al iu {9} dormomalsano : Afrika parazita malsano (dorm/o/mal/san/o) {X} dosiero : kolekto da interrilatantaj skribaĵoj pri io/iu {X}

doto : havaĵo, kiun edz(in)o alportas okaze de geedziĝo; kvalitoj, donitaj al iu de la naturo; doti: doni doton {9} drako : fabela fluganta lacertego; (aŭ vera lacerto (Draco)) {X} drogo : dependiga stimula/malstimula substanco [tabako, kafo, alkoholo, kokaino,...]; (antaŭe: natura medicinaĵo) {X}

du : * 2; dudek: 20; dek du: 12; duonhoro: 30 minutoj {1}

dum : * [daŭro]; en la sama tempo (dum la festo ni kantis) {1}

-e : * [maniero; cirkonstanco; loko] [adverbo] (ŝi bele kantas; li povas alte salti; parolu ĝentile!; ĝenerale ŝi pravas; dumnokte (=dum la nokto) oni dormas; ili kante (=per kanto) salutis nin; estas varme; estas bone, ke li venos; bone farita laboro; publike konata aktoro;...) (skribi: ili skribe informis; fini: fine mi diru...; koloro: li kolore pentris ĝin; multaj koloroj: multkolore presita teksto; mano: mi mane faris tion; mateno: li venis matene; en ĉiu tago: ĉiutage mi manĝas panon; per aŭto: ni veturis aŭte; vera: tio vere okazis; hejmo: li loĝas hejme; unu: unue mi diru...; ekster: ekstere staras multe da homoj; post: mi faros tion poste,...) {0}

ebena : * sen elstaraĵoj aŭ kavaĵoj; sen altaĵoj aŭ malaltaĵoj; ĉie je (proksimume) sama nivelo; sen reliefo {6}

-eco : * [kvalito mem de io/iu] (boneco, blankeco, moleco, blindeco, amikeco, infaneco,...) (-eca: kun la/iuj ecoj de: knabineca konduto, silkeca ŝtofo (ne silko)) {0}

edzo : * viro ligita al virino (iuloke: al vir(in)o(j)) por vivi kune, per ceremonio (geedziĝo, nupto), fakto aŭ kontrakto {3}

efekto : impreso al vidanto, leganto aŭ aŭskultanto de (parto de) spektaklo, libro,...; impresa kombino de sonoj, lumoj,... {9}

efiki : * havi, kaŭzi (konstateblan) rezulton; estigi; influi {5}

egala : * tute sama; kun la samaj ecoj, mezuroj,...; same (mal)bona, (mal)utila, (mal)granda,...; same (mal)grava, (mal)interesa,...; (egalblua: ĉie same blua); egalas: "=" {5}

ek- : * [(subite) komenci] (ekridi, ekdormi, ekparoli,...); [tre mallonga ago] (ekbrilo, ekkrii, ektimi,...); ek! = startu! {0}

ekrano : blanka tuko aŭ surfaco, sur kiun oni projekcias filmon aŭ lumbildojn; (vitra) surfaco, sur kiu projekciiĝas bildoj aŭ teksto (de televidilo, komputilo); ŝirmilo en formo de maldika plato; portebla provizora vand(et)o {9}

ekskluziva : ne enhavanta; ne konsideranta; ne allasanta aliajn aŭ alispecajn; ne akceptanta eksterulojn; ne por ĉiuj; ekskluzive (de): ne enhavante; ne enkalkulante {X}

ekskursi : fari turisman aŭ esploran promenadon/vojaĝon {7}

eksplodi : subite, forte plivastiĝi; subite, forte diskrevi (pro interna premo) (ekzemple: bombo eksplodas) {8}

ekspozicio : kolekto da objektoj, orde aranĝitaj por montri/konigi ilin al la publiko; ekspozicii: publike elmontri {9} ekvizeto : senflora herbo el "apartaj tubetoj" (Equisetum) {X}

el : * de en; [origino; fonto; materialo; konsisto]; el- (ankaŭ:) el fundo, ĝisfunde, komplete (elĉerpi, ellerni, elmontri,...) {1}

-ema : * [ŝato aŭ inklino kun/sen ŝato] (ridema, babilema, dormema, kritikema, ludema, erarema, (io) rompiĝema,...) {0}

eminenta : distinginda, estiminda pro merito, kapablo, scio, aĝo, saĝo aŭ rango; (io:) supera pro kvalito {8} emiro : Araba provincestro aŭ landestro; princo {X}

emocio : forta tuŝo aŭ skuo al la animo (al la koro) ((mal)ĝojo, entuziasmo, kolero,...); emocii: forte tuŝi la animon {8}

energio : necesa forto por fari laboron; fonto de forto {7}

enhavo : tio, kion io havas en si; tio, kio estas en io (en/hav/o) (ekz.: la enhavo de libro, de parolado, de botelo) {X}

enigmo : malklara, malfacile komprenebla afero; ne klarigebla afero; speciale malklare vortumita demando {8} entuziasmo : emocia fervoro; entuziasmi: havi entuziasmon {X} epilepsio : malsano (ripeta konscio-perdo, konvulsioj) {X} erinaco : mamulo kovrita de ne longaj pikiloj (Erinaceus,...) {X} eriko : arbusteto (are kovras spacojn: erikejo) (Erica,...) {X}

esenco : la ĉefa, plej signifa, nemalhavebla parto de io {8}

Esperantisto : iu, kiu parolas Esperanton (kaj eventuale ŝatus, ke pli da homoj parolu ĝin) {8}

esti : * [esti -a; esti -o; esti -e]; identi; ekzisti; troviĝi {2}

-estro : * [homo: kiu gvidas, regas, prezidas] (urbestro, lernejestro, ŝipestro, imperiestro, centestro (t.e. super cent soldatoj),...); estri: gvidi, regi, prezidi; estraro: gvidantaro de societo aŭ asocio; estrarano: membro de estraro {0}

-et- : * [tre malgranda; tre malforte] (urbeto, varmeta, rideti (sen sono), ludglobeto, forketo (por torto),...) {0}

fabo : iom plata, ren-forma semo (de diversaj plantoj), manĝata kiel legomo; (la semoj de) herbo (Vicia faba) {9}

facila : * simple, sen peno, farebla aŭ komprenebla {2}

fadeno : * (tre) longa, tre maldika peco ŝpinita el plantaj fibroj, bestaj haroj, aŭ alia materialo {6} fajna : en tre etaj eroj; tre delikate farita, desegnita,... {X}

fakturo : priskribo de farita laboro aŭ liveritaj varoj, kun indiko de la pagota prezo; fakturi: enmeti en fakturon {X}

fali : * rapide moviĝi de supre malsupren; renversiĝi {3}

familiara : senceremonia; kiel inter familianoj {9}

fandi : likvigi solidaĵon; produkti per fandado {7}

fantomo : figuro videbla sed ne palpebla; reaperanta mortinto; io ne vera, nur ŝajna {X}

faruno : (seka) muelita, pulvorigita greno (aŭ legomo) {7}

fasko : aro da samspecaj (longaj, maldikaj) objektoj, kunligitaj; aro da paralelaj (lum-)radioj aŭ signaloj {7}

fasti : ne manĝi dum pli longa tempo (pro religio aŭ alia motivo); fasto: la periodo, dum kiu oni fastas {9}

fazeolo : pli-malpli renforma semo, aŭ guŝo kun semoj, de pluraj herboj, manĝata kiel legomo (Phaseolus, Vigna,...) {9} fekunda : multe naskanta; multe produktanta (tero, aŭtoro) {X}

fenestro : * truo en muro (kun vitro) por tralasi lumon aŭ por trarigardi; fako sur komputila ekrano {3}

fermi : * igi ne en- aŭ elirebla (pordon, ĉambron, sakon,...); forigi interspacon (fermi kurtenon, rondon, zonon, cirkviton, libron,...); ĉesigi, fini (diskuton, kunvenon,...) {3}

fermenti : ŝanĝi, malkomponiĝi sub influo de fermento (iu el certaj organikaj substancoj), bakterio, ŝimo,... {X}

fervojo : transportsistemo per vagonaroj sur reloj (trajnoj), por pasaĝeroj kaj por varoj (fer/voj/o) {X}

festeni : feste manĝi; festeno: luksa, abunda, festa manĝo {8}

fibro : pli-malpli fadenforma parto de besta karno aŭ de planto (aŭ home (ĥemie) farita, ekzemple: nilona) {X}

fidela : * kiu ĉiam helpas kaj defendas sian amikon; kiu neniam agas kontraŭ tiu aŭ tio; precize konforma {6}

fiera : * tre konscia/kontenta pri siaj meritoj kaj faroj {6}

figuro : videbla formo; simbola formo; klariga desegnaĵo; skulptaĵ(et)o; simbola vort-uzo {7} filiko : iu el senfloraj herboj aŭ arboj kun spirale malvolviĝantaj folioj, sur kiuj estas ĝiaj sporoj (Filicopsida) {X}

filmo : bendo kun bildoj projekcieblaj; bendo sur kiun oni faras bildojn projekcieblajn aŭ fotojn; rakonto fotografita per moviĝantaj bildoj; filmi: fotografi moviĝantajn bildojn sur filmo (aŭ sur magneta bendo,...) {7}

filtri : pasigi likvon tra penetrebla tavolo (filtrilo), por disigi la likvajn kaj nelikvajn partojn; pasigi lumon tra iu tavolo aŭ (vitra) plato por haltigi parton de la (kolor)radioj {X}

fini : * igi kompleta; baldaŭ ne plu fari; fari/konsistigi la lastan parton; ĉesigi; finiĝi: esti en sia lasta parto; ĉesi; fino: lasta parto aŭ momento; ĉes(ig)o; fin(aĵ)o: ekstremaĵo {2}

firma : * ne (facile) ŝancelebla, forpuŝebla, enpremebla aŭ malfiksebla; ne ŝanĝiĝema; konstanta; ne elasta; ne akveca {6}

fiŝo : * besto kun skvama haŭto kaj naĝiloj, vivanta en akvo, movanta sin naĝante (Pisces) [karpo, haringo, ezoko,...]; fiŝ(kapt)i: (provi) kapti fiŝojn {4} flamengo : granda vadbirdo (ofte rozkolora; longaj kruroj kaj kolo; kurba beko por elkribri bestetojn) (Phoenicopterus) {X}

flanko : * dekstra aŭ maldekstra, antaŭa aŭ malantaŭa parto, surfaco aŭ rando; korpoparto inter brako kaj kokso {2}

flava : * kun koloro de matura citrono, kun koloro simila al tiu de oro; ovoflav(aĵ)o: flava interna parto de ovo {5}

fleksi : kurbigi; faldi; fleksiĝi: (ankaŭ:) ŝanĝi opinion {8}

floso : objekto el kunligitaj trunkoj aŭ traboj por transporti homojn,... sur akvo; flosi: resti sur akvo, ne subakviĝante; veturi per floso; flosigi: transporti per floso (aŭ kiel floson (arbotrunkojn)) {7}

flugi : * sin movi en aero, kiel birdo aŭ insekto; moviĝi en aero per aparato (aviadilo, balono, helikoptero,...) {3}

foiro : granda komerca kunveno kun multaj vendistoj {8} foko : iu el mar-mamuloj kun hara felo (Phocidae) {X}

folio : * plata, ne-ligna, elstara parto de planto (ofte verda); peco da papero aŭ alia maldika plata materialo; foliumi (libron): rigardi (ne vere legi) folion post folio {5}

fondi : starigi, konstrui ion (estante la unua, kiu tion faras); fondaĵo: kapitalo por (mon-)apogo al iu celo {8}

fonto : * loko, kie venas akvo el tero; tio, el kio venas io; tio, de kio oni ekhavis informon; fonti: eliĝi el fonto {5}

for : * al malproksima loko (iri for aŭ foriri, ĵeti for aŭ forĵeti); ne (plu) ĉi tie (esti for); (fore: malproksime) {1}

forko : * manĝilo kun pikiloj; (forkego: por pajlo,...) {6}

formo : * videbla, palpebla ekstera aspekto (bela, taŭga, kvadrata, ronda, anguleca,...); formi: doni formon; konsistigi; form(uj)o: en kio io mola ekhavas formon {2}

foto : fotografaĵo; foti: fotografi; fotilo: foto-aparato {X}

fotelo : seĝo kun apogiloj por la brakoj; brakseĝo {9}

frandi : manĝi ion por plezuro, pro la bona gusto, ne pro malsato; frandaĵo: [bombono, ĉokolado, glaciaĵo, torto,...] {7}

frapi : * (subite) forte tuŝi per mano aŭ io alia {4}

frazo : vortoj kune farantaj eldiron ("Li sidis tie, kiam ŝi eniris kaj mi salutis ŝin." kaj "Jen li!" estas frazoj) {9}

freŝa : * nova, ne malboniĝinta; ĵus farita aŭ rikoltita {5}

frosto : forta malvarmo (sub 0 gradoj Celsiaj); frostas: la temperaturo estas sub 0°C; frosti: esti en frosta stato; frostigi: fari ion glacie malvarma; frostiĝi: rigidiĝi pro malvarmo {7}

froti : premante ŝovi ion tien kaj reen sur surfaco de io alia {7}

fulmo : brila fajra streko en ĉielo pro elektro inter nuboj (kaj tero); fulmotondro: vetero kun fulmo kaj tondro {7}

fundamento : masonaĵo en tero kiel bazo de konstruaĵo; la firma bazo de io; Fundamento: bazo de Esperanto (1905) {8}

fungo : ne-verda, senflora, senfolia sporo-planto, kreskanta el ŝlimecaj fadenoj (subteraj, en putranta ligno,...) (Fungi) {9}

furaĝo : (herboj kiel) nutraĵo por bestoj {9}

gajni : * ricevi, ĉar oni ion bone faris; esti la plej kapabla, lerta aŭ bonŝanca en konkurso (kaj do gajni premion) {4}

ganto : manvesto (kontraŭ malvarmo aŭ por protekto) {8}

gardi : * atenti kaj fari ĉion por ke ne okazu io malbona al iu/io; gardilo: (ankaŭ:) kiu interrompas elektran cirkviton {5}

gaso : * io ne solida kaj ne likva (akvo je malpli ol 0 gradoj Celsiaj estas solido (glacio), inter 0 kaj 100°C likvo (akvo), super 100°C gaso (vaporo)) {6}

gasto : * iu kiu vizitas iun aŭ dum iom da tempo loĝas ĉe iu (amike); gasti: loĝi ĉe iu kiel gasto; gastigi: akcepti iun kiel gaston; gastejo: (simpla) hotelo, restoracio,... {6} gazo : tre maldense teksita ŝtofo (ankaŭ el metalo) {X}

generi : naskigi (viro ne naskas, sed generas idon); estigi {X}

geografio : (scienco pri) la aspekto de Tero, ĝiaj landoj kaj regionoj,... {9}

gesti : fari movojn per mano(j), brako, kapo (por esprimi senton aŭ por komuniki ion); gesto: unu tia movo {8} gingivo : la karno de la buŝo, en kiu staras la dentoj {X} gipso : pulvoro (CaSO4), kiu kun akvo firmiĝas (por bandaĝi rompitajn ostojn kaj por fari statuetojn, reliefaĵojn) {X} gisto : eta fungo (alkoholigas sukeron kaj ŝveligas paston) {X} gitaro : instrumento kun 5-7 kordoj sonigataj per fingroj {X}

glacio : * solida akvo (malpli varma ol 0°C); glaciaĵo: frostigita dolĉaĵo el akvo aŭ lakto (kremo), siropo, fruktoj,... {5}

gladi : glatigi vestojn per varm(eg)a ilo (gladilo) {8} glano : kverkofrukto; (ankaŭ:) la ekstremaĵo de peniso {X}

glaso : * vitra trinkujo (vinglaso, akvoglaso,...) {4}

globo : objekto en formo de perfekte ronda pilko; objekto kun surfaco, el kiu ĉiuj punktoj estas same (mal)proksimaj al la centro; terglobo: nia planedo Tero {7}

gluo : substanco, kiu post sekiĝo fiksas unu aferon al alia; glui: fiksi per gluo; (algluiĝi: ankaŭ sen gluo) {7}

gobio : malgranda Eŭropa kaj Azia riverfiŝo (Gobio) {9} gorilo : plej granda hom-simila simio (Gorilla) {X}

grado : kiomo (kiom aŭ kiel ...a io aŭ iu estas); mezuro por temperaturo (je 100 gradoj Celsiaj, akvo bolas) (simbolo: °); mezuro por angulo (1/360 de cirklo); unu el (iel) difinitaj dividoj de progresado, evoluo, salajro, rangoj, laborpostenoj, studrezultoj,... {7}

gramo : 0,001 kilogramo [mezuro por maso kaj pezo] {9} gramineo : iu el herboj (altaj aŭ ne) kun mallarĝaj folioj kaj maldika rekta tigo (i.a. kanoj, grenoj) (Gramineae) {X}

graso : * facile ŝmirebla kaj fandebla substanco [butero, oleo,...]; grasa: kun multe da graso; (pri literoj: dike presitaj) {6}

grati : fari striojn (sur haŭton) per ungoj aŭ io alia, ekzemple ĉar jukas; degrati: tiel forigi ion de iu surfaco; skrapi {9}

gratuli : bondeziri pro okazaĵo aŭ atingaĵo {8}

graveda : havanta idon en sia ventro (en la utero) {9}

grego : brutaro; paŝtbestaro (ŝafaro, bovinaro,...) {9} grio : krude (ne fajne ĝis faruno) muelita/pistita greno {X}

grimpi : supreniri malfacile (en arbon, sur rokon,...) {7} gujavo : frukto de Amerika blankflora arbo (Psidium) {X}

gusto : sensaĵo en la buŝo [dolĉa, amara, acida, sala]; ies kriterioj por (mal)ŝati; gusti: kaŭzi sensaĵon en la buŝo {7} guŝo : longeca semujo kun unu aŭ du vicoj da semoj, de iuj plantoj (ekz. fazeolo, pizo, tamarindo, ternukso) {X}

ĝemelo : dunaskito: unu el du samtempe naskitaj infanoj de la sama patrino; (simile: trinaskito,...) {9}

ĝeni : * (iom) malhelpi al iu; ĝeni sin: ne kuraĝi, honteti {6}

haki : tranĉi aŭ fendi per frapo(j) de akra ilo (hakilo) {7} harpo : granda instrumento multkorda, sonigata fingre {X}

hazardo : kiam io okazas sen plano, intenco, volo, reguleco {9}

hejmo : * la propra aŭ familia loĝejo; famili(ec)a restadejo {3}

helico : linio sur la ekstero de cilindro de malsupre oblikve supren (kiel ĉe ŝraŭbo); rotacianta aparato ŝraŭboforma (aŭ kun oblikvaj elstaraĵoj) por movi ŝipon, flugmaŝinon, akvon, aeron,..., aŭ por esti movata de akvo, aero aŭ vaporo {X} hepatito : iu el infektaj hepato-inflamoj (flava okulblanko) {X}

herbo : * (kutime verda) planto sen lignaj partoj {5}

heredi : ricevi ion post morto de iu; ekhavi iujn ecojn, kiujn havas aŭ havis (unu el) la gepatroj aŭ geavoj {8} hieno : hundo-simila striita/makulita rabobesto (Hyaena,...) {X}

hieraŭ : * en/dum la tago antaŭ la nuna tago {1} hirudo : sangosuĉa vermo en sensala akvo (Hirudo) {X}

hirundo : birdo kun longaj, pintaj flugiloj (Hirundo, Delichon,...) (iuj konstruas sur muro neston el koto) {7} histriko : mamulo kovrita de longaj pikiloj (Hystrix,...) {X}

hodiaŭ : * en/dum la nuna tago; en/dum ĉi tiu tago {1}

hoko : fiksilo en formo de "J" aŭ "L"; hoki: kapti, fiksi per hoko; hok(et)o: supersigno (ŭ) aŭ subsigno (ç) {8} hokeo : iu el teamosportoj kun pilketo kaj kurbaj bastonoj {X}

homo : * (Homo sapiens); viro aŭ virino aŭ knabo aŭ knabino; la homaro: ĉiuj homoj sur Tero {2}

horo : * 60 minutoj [mezuro por tempo]; (la horo: la (nuna) punkto en tempo: kioma horo estas? la dua kaj duono) {3}

hordeo : greno de malvarma modera klimato, interalie uzata por fari bieron (Hordeum vulgare) {9} hormono : substanco produktita en glando, transportata per la sango al organo, al kies funkciado ĝi efikas {X}

hufo : la piedo (fakte: ungo) de ĉevalo, azeno, ŝafo,... {8} ĥolero : infekta malsano (senfebra likva lakso, vomado,...) {X}

iam : * en nedifinita (aŭ ne menciata) tempo; ne nun {1}

-ido : * [infano; juna besto] (idoj: infanoj; posteuloj) (ĉevalido, ŝafido, reĝido, Napoleonidoj,...) {0}

-igi : * [fari -a, -o; kaŭzi ke io/iu -as] (je 100°, akvo bolas, sed homo boligas akvon) (grandigi, ruinigi, kunigi, ridigi, laborigi, surtabligi, enpoŝigi,...); igi: fari, kaŭzi {0} ignamo : nutra tuber(eg)o de varmlanda herbo (Dioscorea) {X} igvano : Amerika rampulo (granda lacerto) (Iguana,...) {X}

-iĝi : * [ekesti -a, -o; kvazaŭ sin -i; kvazaŭ io/iu -as ĝin/lin/ŝin] (sur horizontala ebeno, iu devas ruli pilkon, sed sur deklivo, pilko ruliĝas) (grandiĝi, ruiniĝi, kuniĝi, puŝiĝi, enfermiĝi, elverŝiĝi,...); iĝi: ekesti, fariĝi {0}

-ilo : * [instrumento, rimedo] (kutima, ĝenerale uzata ilo por ...-i) (tranĉilo, kudrilo, tondilo,...); (iu el diversaj iloj por ...-i) (manĝilo, skribilo, pafilo, komunikilo,...) {0} ilekso : planto kun ledecaj folioj kun dornoj (Ilex) {X}

imagi : * vidi en siaj pensoj; formi por si mensan bildon {6}

imperio : regno (ŝtato) kun multaj popoloj, kies estro (imperiestro) foje sub si havis reĝojn, regantajn pri partoj de la regno; ŝtato reganta aliajn ŝtatojn {8}

impreso : influo al la sensoj aŭ al la koro; sento aŭ imago ekhavita de aŭ pri io/iu; impresi: fari impreson {8}

impulso : ekpuŝo; ekmovo; ekinstigo; momenta kurento {9}

-ino : * [virino; (principe) naski-pova individuo] (virino, patrino, knabino, reĝino, ĉevalino, kokino,...) {0}

-inda : * [estas bone, fari; oni prefere devus fari; merito] (leginda, vidinda, ridinda, puninda, laŭdinda,...) {0} inflamo : kiam organo malsane varmiĝas, ŝvelas, ruĝiĝas,... {X}

informi : * sciigi (pri io); informiĝi: ekhavi informojn {6} infuzi : fari trinkaĵon, trempante foliojn en varmega akvo {X}

-ingo : * [io, en kion oni metas tion (parte), por teni ĝin] (kandelingo, lampingo, ŝtopilingo, glavingo, piedingo,...) {0}

inspiri : (sen instigo) kaŭzi, ke iu pensas pri io, ekhavas ideon, sentas ion, faras ion iumaniere,... {9}

interpreti : doni al io signifon (eblan, probablan, laŭ kunteksto,...); klarigi al nekomprenantoj; buŝe traduki {9}

inundi : subakvigi; inundo: kiam akvo de rivero aŭ maro akcidente kovras teron; (figure: amasa alveno, eniro) {9}

inventi : elpensi ion novan (novan aparaton, metodon,...) {9}

inversa : turnita (dekstro, kie estis maldekstro; kun supro malsupre; kun interno ekstere; nigro, kie estis blanko kaj blanko, kie estis nigro; ne de A al B, sed de B al A;...) {X}

iom : * nedifinita (aŭ ne menciata) kvanto; (ofte:) malgranda kvanto; (iom ...a: (ofte:) relative ...a) {1}

ironio : diri ion kontraŭan (aŭ kontrastan) al tio, kion oni volas esprimi, por ridigo aŭ alia efekto {9}

-ismo : * [ide-aro, pens-aro; malsano] (imperiismo, komunismo, kapitalismo, tutmondismo, oportunismo, alkoholismo,...) {0}

-isto : * [profesiulo; scienculo; sportulo]; iu, kiu ofte, daŭre aŭ speciale okupiĝas pri io (vendanto vendas ion, vendisto vendas ion profesie; kuranto kuras, kuristo kuras sporte aŭ profesie) (bakisto, tubisto, ĝardenisto, fizikisto, futbalisto); [ism-ano; ism-ulo] (imperiisto, oportunisto, alkoholisto) {0}

izoli : tute apartigi de la ĉirkaŭaĵo; malebligi kontakton aŭ paroladon kun aliaj; preventi (mal)varmiĝon aŭ infekton {9}

-j : * du aŭ pli [ò2] (altaj arboj; tiuj arboj estas altaj; mi vidas tiujn altajn arbojn; knaboj; stratoj; musoj; problemoj; (unu) ruĝa kaj (unu) flava pomoj...) {0} jaguaro : Amerika makulita katego (Panthera onca) {X}

jaro : * 12 monatoj; 365 aŭ 366 tagoj; sunciklo {2}

juna : * de malgranda aĝo {2}

ĵeti : * per forto (tra aero) meti ien {3}

ĵus : * antaŭ tre mallonga tempo; antaŭ momento {1}

kablo : (ofte metala) ŝnur(eg)o; longa fasko da dratoj (en izola volvaĵo aŭ tubo (kaŭĉuka, plasta)) (aŭ alia ŝnureca aŭ tubeca objekto) por transporti elektron aŭ signalojn {X}

kaĉo : ne tre densa manĝaĵo el faruno kaj lakto aŭ akvo (kun aŭ sen aldonaĵoj); manĝaĵo el dispremitaj fruktoj aŭ legomoj (ofte longe kuiritaj); (figure: ne sukcesinta aŭ malbone preparita manĝaĵo; senorda miksaĵo) {9}

kadro : (ofte kvarangula) objekto aŭ desegno ĉirkaŭ io; io ĉirkaŭanta; vicestra oficulo; kadri: ĉirkaŭigi per kadro {7}

kafo : * bruna aŭ nigra trinkaĵo (kuirita aŭ filtrita), el muelitaj rostitaj semoj de la kafarbo (Coffea) {5}

kaĝo : kvazaŭ skatolo el dratoj, tigoj stangoj (ekzemple kiel loĝejo aŭ tenejo por bestoj aŭ birdoj) {9}

kahelo : (rektangula) plato el bakita argilo, cemento,... {9}

kakao : (pulvorigitaj rostitaj fermentintaj) semoj de kakao-arbo (Theobroma); trinkaĵo el kakao-pulvoro {9}

kakto : iu el karnecaj plantoj kun pikiloj (Cactaceae) {9} kaleŝo : (luksa) ĉevalĉaro por transporti homojn {X}

kalkanumo : la parto de ŝuo sub la kalkano (kalkan/um/o) {9}

kalkuli : * labori kun nombroj: 7+5=12 8x7=56 312/3=104; (kalkuli pri io/iu: firme fidi (ke 2+2 estos 4)) {4}

kalsono : subvesta pantalon(et)o; bankalsono: por banado {8}

kamelo : kur- aŭ ŝarĝbesto kun unu aŭ du ĝiboj sur la dorso (unu ĝibo: dromedaro, du ĝiboj: Baktria kamelo) (Camelus) {9} kameleono : insektomanĝa rampulo (skvamulo) kun longega risorta lango, kapabla ŝanĝi sian koloron (Chamaeleo) {X}

kampo : * tereno sen arbaro; (ĉirkaŭlimita) tero por kreskigo de plantoj; limoj, inter kiuj iu agas aŭ inter kiuj efikas ago (kampo de esplorado; magneta kampo; kampo de influo); kamp(ad)i: dormi ekster domo en kamparo (en tendo) {2}

kano : alta herbo kun fortikaj rektaj kavaj tigoj (ŝalmoj), ofte kreskanta ĉe akvo (Arundo, Phragmites,...); ĝia tigo, uzata kiel bastono aŭ skribilo; suker-kano: simila planto (Saccharum), el kiu oni prenas sukeron {X} kanabo : alta herbo kun dise manformaj folioj (Cannabis), kultivata por fibroj (por ŝtofoj kaj ŝnuroj) (el la tigoj), aŭ por medicinaĵoj kaj psiko-stimulaĵoj (el folioj kaj floroj) {X}

kanalo : de homoj fosita kvazaŭ-rivero; tub(ar)o tra kiu io iras; la vojo, laŭ kiu iras komunikado-signaloj {9} kancero : malsano (tro- aŭ mis-kreskado de korpoĉeloj) {X}

kanguruo : Aŭstralia poŝbesto (moviĝas saltante, per grandaj fortaj malantaŭaj kruroj) (Macropus, Dendrolagus,...) {X}

kankro : iu el (longecaj) dekkruraj krustuloj (Astacus,...) {9}

kanono : pafilego; (muziko:) ĉen-kanto {X}

kanti : * muzike paroli; kanto: vortoj kaj melodio kantataj {3}

kapo : * supra parto de homo; antaŭa parto de besto (kun cerbo, buŝo, okuloj, oreloj); (figure: cerbo; estro) {2} kapibaro : plej granda, longhara ronĝulo (Hydrochoerus) {X} kapsulo : ferma tegaĵo; glutota ujeto kun kuraca pulvoro {X}

kapti : * ekpreni, tiel, ke la kaptaĵo aŭ kaptito ne plu povas foriri; (figure: kapti la atenton, la signifon) {4}

kara : * amika, amata; (ankaŭ:) multekosta; kun alta prezo {4}

karaktero : ne-korpaj (ofte: moralaj) ecoj, kiuj estas malsamaj ĉe diversaj homoj; la (ĉiuspecaj) ecoj de io {7} kareo : Barata (Hinda) spicaro; kareaĵo: manĝaĵo kun ĝi {X}

karesi : delikate, ame tuŝi {8}

karpo : granda fiŝo kun "barbo" (Cyprinus carpio,...) {9}

karto : * foli(et)o el dika papero, kartono aŭ plasto {5} kartoĉo : ujeto kun ŝargaĵo (kuglo+pulvo, filmo, inko,...) {X} kasavo : maniok-faruno (kasavo-pano, -kaĉo, -brando) {X} kasko : protekta kapvesto (lankasko: kontraŭ malvarmo) {X} kastoro : platvosta ronĝulo, konstruanta digojn (Castor) {X}

kato : * kvarpieda besto ĉe homoj (Felis domesticus) (miaŭas: "mi-aŭ"); kategoj: grandaj rabobestoj parencaj al kato {4} katarakto : kiam okulo(-lenso) fariĝas netravidebla {X}

kateno : fortika ĉeno por ligi malliberulon; mankatenoj: ringoj ĉirkaŭ la manradikoj de arestito; kateni: ligi per kateno(j) {8}

kavo : malplenaĵo; pli-malpli profunda truaĵo en tero,... {7}

kazo : aparte priparolata aŭ komparata okazaĵo aŭ situacio; (gramatiko:) formo de substantivo,... laŭ ĝia rolo en frazo (en Esperanto nur distingo inter "sen -n" kaj "kun -n"); (juro, scienco:) difinita speciale studinda okazaĵo {9}

ke : * (li diris, ke li iris: li diris "mi iris"; ŝi diros, ke ŝi vidas: ŝi diros "mi vidas"; li aŭdis, ke ŝi venos: li aŭdis "ŝi venos"; estas bone, ke li faros; mi vidas, ke pluvis) {1}

kejlo : konusa peco da ligno,... por ŝtopi truon aŭ por fiksi ion; vorto sen signifo en la frazo; kejli: meti kejlon {9}

kial : * [kaŭzo? bazo? motivo?]; kialo: tio, pro kio {1}

kies : * [posedanto?]; de kiu(j)?; apartenanta al kiu(j)? - (..., kies...: [<=> aparteno]) {1}

kilogramo : * 1000 gramoj [mezuro por maso kaj pezo] {6}

kino : film-arto; kinejo: domo, kie oni montras filmojn {8}

kitelo : vasta (labor)vesto el nedelikata ŝtofo (de la ŝultroj ĝis la genuoj, kun (longaj) manikoj) {8} klamidio : perseksa infekto (nerimarkite kaŭzas sterilecon) {X}

klara : * facile (tra)videbla, komprenebla, distingebla; sen enmiksaĵoj (akvo, vino); sennuba (ĉielo) {2} klitoro : malgranda sentema organo antaŭe en la vulvo {X} koalo : Aŭstralia mamulo simila al urseto (Phascolarctos) {X} kodo : leĝ-kolekto; (normaj) signoj anstataŭ aliaj signoj {X} koiti : sekskuniĝi (kiam peniso penetras en vaginon) {X} kojno : peco (je sekco plata triangulo) por fendi, teni fendon malferma aŭ senmovigi ion; kojnoskribo: iam en Asirio {X} kojpo : Sudamerika ronĝulo, vivas apud akvo (Myocastor) {X} kokao : (maĉataj stimulaj folioj de) Sudamerika arbusto (Erythroxylum coca) (fonto de stimula ĥemiaĵo: kokaino) {X}

kolo : * parto de la korpo, inter la kapo kaj la cetero de la korpo; simila parto de objekto (ekz. de botelo) {4}

kolego : ĉiu, kiu havas la saman oficon aŭ profesion, lernas en la sama lernejo (samklasano, samlernejano),... {X} kolibro : eta birdo (flugante suĉas el floroj) (Trochilidae) {X}

kolono : vertikala cilindro el ligno, ŝtono,... subtenanta aŭ ornamanta konstruaĵon; vico de armeaj unuoj {8} kolonio : lando okupita kaj regata de iu ŝtato, ne kiel ĝia egalrajta parto; homoj aŭ bestoj kiuj grupe ekloĝis ie {X}

kolumno : vertikala dividaĵo de gazeto,...; vertikala vico {9}

komo : la skribsigno "," (3,125 = 3 1/8 (ne 3125)) {8}

komenci : * fari/konsistigi la unuan parton; ekfari; komenci -i: (ĵus antaŭe ne -i, sed) nun -i; komenciĝi: (ek)esti en sia unua parto; (ĵus antaŭe ne esti/okazi, sed) nun esti/okazi; komenco: ekfaro; la unua parto; la unua momento {2}

kompari : * rigardi du aŭ plurajn aferojn por vidi la diferencojn kaj/aŭ similaĵojn {6}

komplemento : (gramatiko:) ĉio en propozicio, krom subjekto kaj predikato (komplemento sen prepozicio havas -n: dum la tuta tago li laboris = la tutan tagon li laboris) {9}

kompleta : ĉiuparta; ne mankas parto; ne mankas kvanto {8}

komputi : kalkuli laŭ instrukcioj kaj kriterioj ne nur matematikaj (ekzemple: ankaŭ laŭ tarifoj kaj kontrakt-kondiĉoj) (komputi salajron, kostojn); per elektronika aparato (komputilo) plenumi taskojn laŭ ((parte) antaŭe fiksitaj, programitaj) matematikaj kaj ne-matematikaj instrukcioj kaj kriterioj; nombri kvanto-unuojn laŭ mezurado dum fluo (kaj kalkuli prezon) (akvo-, gas-, benzin-komputilo) {X}

komuna : * de pluraj homoj (aŭ bestoj aŭ aĵoj) kune {4}

koni : * scii, ke oni jam vidis, aŭdis aŭ legis ion; scii, ke oni jam vidis aŭ renkontis iun; memori la signifon aŭ enhavon de io; havi sperton pri io, aŭ pro kontakto kun iu {2} konciza : esprimanta la ideo(j)n per malmulte da vortoj {X}

kondamni : juĝe deklari, ke iu estas kulpa, kaj difini la punon (kondamni iun al morto, malliberejo, monpuno) {8} kondomo : kaŭĉuka tegilo (saketo) por peniso, por preventi gravedigon kaj infekt(iĝ)on je (per)seksa malsano {X}

konekti : ligi (aparato(j)n) tiel, ke kurento aŭ signalo,... povas traflui; fari la necesajn ligojn antaŭ ekfunkciigo {X}

konfesi : * diri, ke oni faris ion malbonan, kiam iu demandas pri tio; publike deklari siajn intimajn sentojn aŭ pensojn {6}

konfidenco : informo, kiu restu sekreta, ne publika {9}

konfirmi : (ankaŭ) diri: "jes, tiel estas" aŭ "vi/li/ŝi/ili pravas"; (plie) certigi, ke io estas vera {8} konforma : ĝusta laŭ la nomitaj deziroj, postuloj; plenumanta la kondiĉojn; (pri kopio:) sama kiel la originalo {X}

konfuzi : malordigi; malcertigi; malebligi distingadon; konfuzi A kun B: pensi, ke A estas B kaj ke B estas A {8}

konko : kalka tegaĵo de molusko; io similforma (orel-,...) {X}

konservi : * teni ion tiel, ke ĝi ankaŭ poste estu, kiel ĝi nun estas, ke ĝi ne malboniĝu, ne difektiĝu, ne perdiĝu; konservaĵo: nutraĵo konservata (en ladskatolo,...) {5}

konsonanto : parolsono, kiu ne mem povas formi silabon; litero, kiu indikas tian sonon [b c ĉ d f g ĝ...t ŭ v z] {X}

konstrui : * kunmeti el diversaj materialoj, ekzemple domon, ponton,... (ankaŭ: vorton, frazon, argumentojn,...) {3}

konsulti : demandi (fakulon) aŭ rigardi (fakan libron) por ekscii ion pri io; konsultiĝa: ekzistas por esti konsultata {X}

kontakto : kiam du objektoj tuŝas unu la alian; kiam du personoj havas interrilaton; kontakti: havi kontakton; kontaktilo: aparato por fari elektran cirkviton per kontakto inter metalpecoj [(kontakt)ŝtopilo, ŝtopilingo,...] {X} kontuzi : kaŭzi (per frapo,...), ke sango disfluas en karnon; kontuzaĵo: "blua makulo" (post forta frapo, falo,...) {X}

konuso : objekto havanta je unu ekstremo cirklan surfacon kaj je la alia ekstremo pinton; "frukto" de pino,... {X}

konvalo : arbara planto kun kutime du folioj kaj pluraj bonodoraj floretoj je unu flanko de tigo (Convallaria) {9}

konvena : * tia, ke ĝi ĝenerale plaĉas al aliaj homoj en certa situacio; konveni: esti konvena {6} konvulsio : senvola, ne-regata movo (kuntiriĝo de muskolo) {X}

koro : * parto de homa aŭ besta korpo, kiu movas sangon; (figure: fonto de sentoj) {2} koracio : multkolora, akrobate fluganta birdo (Coracias,...) {X} koralo : kalkaj skeletoj de kolonioj da maraj bestetoj {X} kormorano : granda naĝbirdo (nigra; subakviĝas por kapti fiŝojn, dismetas flugilojn por sekiĝo) (Phalacrocorax) {X}

korno : * elstaraĵo sur la kapo de iuj bestoj; muzikilo farita el tio; simila/similsona muzikilo; supersigno (` aŭ ´) {6}

korniko : griza korvo (Corvus corone cornix) aŭ nigra korvo (Corvus corone corone) (ne tre grandaj korvoj) {9}

korto : * terpeco inter aŭ apud domoj; ne-kampa parto de bieno, biendom(ar)o; kortego: domo de reĝo, reganto,..., kun funkciuloj {3}

korupti : per mono, donacoj, promesoj,... akiri ies favoron; subaĉeti; morale malbonigi, difekti; (morale) falsi {X}

kosmo : ĉio ekster Tero; tio, en kio estas steloj, planedoj... {9}

kosti : * kiom da mono necesas por fari aŭ ekhavi (aĉeti, produkti, venigi) ion; kiom da peno necesas por atingi ion {3}

kostumo : vesto-kompleto speciala por iu grupo, ofico aŭ okazo; kompleto de vestoj kune akordiĝantaj (jaketo - veŝto - pantalono; ŝultrotuko - bluzo - jupo;...) {9}

kotono : la haroj kiuj kovras la semojn de koton-arbusto (Gossypium), el kiuj oni teksas ŝtofon kaj faras vaton {7}

kovri : * igi nevidebla (aŭ fermi), surmetante ion; malkovri: (ankaŭ:) ekvidi, ekrimarki (aŭ montri) ion nekonatan {4} krabo : iu el dekkruraj (iom rondaj) akvobestoj (krustuloj) (ili iras ne antaŭen, sed flanken) (Brachyura) {X}

kraĉi : elĵeti salivon el buŝo; (ankaŭ:) drako kraĉas fajron {9}

krado : aro da lignaj aŭ feraj stangoj aŭ tuboj, fortike interligitaj (kiel barilo; por surmeti ion; kiel firmaĵo por fiksi diversajn partojn;...); motivo simila al # {8}

kremo : la grasa parto de lakto, kiu leviĝas, kiam lakto estas senmova; oleeca ŝmiraĵo; (figure:) la plej bona parto de io {7}

kreski : * pligrandiĝi (iom post iom) {3}

kresto : karneca (ruĝa) elkreskaĵo sur kapo de virkoko,...; plumtufo sur kapoj de iuj birdoj; supra elstaraĵo de io {9}

kreto : kalkŝtono facile pulvorigebla (CaCO); stangeto el tiu aŭ simila substanco por skribi (ekzemple sur nigra tabulo en lernejo,...) aŭ desegni {8}

krii : * tre forte, tre laŭte, tre akre diri aŭ voki {3}

kribri : apartigi pli dikajn kaj malpli dikajn erojn per aparato kun truoj aŭ fendoj (kribrilo) {X}

krokodilo : granda rivera rampulo (Crocodilus); (krokodili: (ŝerce:) paroli nacilingve inter Eo-parolantoj (kor/kod/?)) {9}

krom : * [aparta mencio] ne nur ... sed ankaŭ aliaj (krom pano, ni manĝas (ankaŭ) rizon); ĉiuj aliaj, sed ne ... (krom rizo, ĉiuj grenoj kreskas sur seka tero); krome: aldone, plie; kromnomo: alia nomo ol la oficiala aŭ kutima nomo {1}

krono : ornama kapvesto de reganto; ringo-forma plektaĵo el floroj, folioj,...; (arta) supro de dento; kroni (iun): meti kronon sur kapon; fari iun reĝo {8}

kruro : * tiu parto de la korpo, per kiu homo aŭ besto iras; malsupra membro (inter genuo kaj piedo aŭ inter kokso kaj piedo); simila parto, sur kiu staras objekto {5}

krusto : malmola supra aŭ ekstera tavolo (bakaĵo, kuiraĵo: pro varmo; vundo: pro sekiĝo de sango); krustuloj: akvobestoj kun ekstera skeleto (Crustaceae) [kankro, krabo,...] {8}

kruta : tre dekliva (pli vertikala ol horizontala) {8}

kukolo : birdo, kiu metas siajn ovojn en nestojn de aliaj birdoj (kukolo kukuas: "ku-ku") (Cuculus) {8}

kukumo : pli-malpli cilindroforma, akvoplena (ne matura) frukto de grimpplanto (Cucumis sativus), manĝata kiel legomo; (kukumeto: malgranda, ofte en vinagro) {9}

kukurbo : iu el diversformaj, ofte grandaj, fruktoj de grimpplanto (Cucurbita, Lagenaria,...), uzataj kiel legomo kiam nematuraj, kiel kruĉo, vazo aŭ ornamaĵo, kiam maturaj {9}

kulpa : * kiu (konscie) faris ion malbonan {5}

kultivi : (zorge) kreskigi (plantojn) {X}

kulturi : * prilabori (teron) por bone kreskigi utilajn plantojn {6}

kun : * [akompano, helpo] (li promenis kun sia amiko; mi faris tion kun li); ne sen (teo kun sukero); (kune: ne aparte; ne dise); kunigi: igi kunaj; kuniri: iri kune {1}

kuniklo : mambesto simila al leporo, sed malpli granda kaj kun malpli longaj oreloj (Lepus, Oryctolagus cuniculus) {9} kupolo : pli-malpli duonsfera tegmento {X}

kupono : detranĉita parto (de akcio, obligacio, reklam-anonco, bileto,...), kiu kiel tia donas rajton pri io {9}

kurbo : linio sen rekta parto; nerekta parto ("I" estas rekta, "C" kaj "S" estas kurbaj); kurba parto de vojo {7}

kurso : vico da lecionoj; difinita vojo sekvenda {7}

kurteno : tuko antaŭ fenestro aŭ scenejo (ŝovebla, levebla) {8}

kutimo : * tio, kion oni faris, faras kaj faros same (sen devo por fari same); kutima: laŭ kutimo; en plej multaj okazoj {4}

kvankam : * [tiel estas, sed tamen...] (kvankam forte pluvis, ni (tamen) iris eksteren (= malgraŭ la forta pluvo,...)) {1}

kvar : * 4; kvardek: 40; dek kvar: 14; kvaronhoro: 15 minutoj {1}

kvartalo : parto de urbo (loĝkvartalo, komerca kvartalo,...) {8}

kvieta : * tute trankvila, paceca; ne kolerema {6}

kvin : * 5; kvindek: 50; dek kvin: 15 {1} kvitanci : skribe atesti pri ricevo de mono aŭ aĵo(j) {X}

laiko : homo, kiu ne estas pastro aŭ monaĥo; homo, kiu ne estas specialisto pri la koncerna fako {X} lakso : tre mola aŭ fluida fekaĵo {X}

lakto : * likvo el mamo de homo aŭ besto (ekzemple: bovino, ŝafo), kiun trinkas tre juna ido; simila suko el planto {4} laktuko : legomo kun multaj folioj formantaj pli aŭ malpli densan globon, nekuirite manĝata (en salato) (Lactuca) {X}

lama : ne povanta iri bone; kun malbone aŭ tute ne funkciantaj muskoloj; lami: iri malbone, malfacile {7} lamo : Sudamerika remaĉanta mamulo, ŝarĝbesto (Lama) {X}

lameno : mallarĝa, tre maldika (metala, plasta,...) plato {8}

lampo : * ilo por lumi (per kandelo, gaso, oleo, elektro,...) {6}

lando : * parto de Tero, aparta pro geografio aŭ historio (ne ĉiam =ŝtato aŭ =regno); (eksterlando: aliaj landoj ol la propra) ("ŝtato" kaj "regno" estas politikaj terminoj) {2}

lanterno : skatolo kun fenestretoj, por ŝirmi kandelon aŭ alian lumilon kontraŭ vento {9}

lanugo : tre delikataj, molaj, malpezaj plumoj sub la eksteraj plumoj de birdo; molaj haroj sur homa vango,... {X}

larĝa : * (kun granda) mezuro alie ol laŭ longo aŭ alto; kun sufiĉe da spaco {4}

larvo : formo de insekto, tiel, kiel ĝi eliras el ovo (rampanta, ne fluganta aŭ kuranta); simila stadio de alia besto {9}

lasi : * ne ŝanĝi; ne forpreni; restigi; ne ĝeni; ne malhelpi; ne malpermesi; forlasi: foriri kaj restigi {3}

latitudo : kiom da gradoj norde aŭ sude (ekz. 52°N, 3°S) {9}

laŭ : * sekvante; konforme al (iri laŭ vojo; fari ion laŭ la reguloj); laŭ li,...: li diris, ke...; li pensas, ke... {1} laŭso : iu el parazitaj insektetoj [pediko, litocimo, afido,...] {X}

laŭta : forte sonanta; aŭdebla malproksime {7}

ledo : prilaborita (senharigita) haŭto de besto {7}

legi : * vidi kaj kompreni vortojn; voĉlegi: legi aŭdeble {2}

legitimi : pruvi ies rajton aŭ pretendon; atesti, ke io estas laŭ la leĝoj; atesti, ke iu/io estas tiu/tio (legitimilo: dokumento, ofte kun foto, por atesti tion) {X} lenso : vitro kun kurba(j) surfaco(j), por devii lumradiojn {X}

leono : granda Afrika/Azia mambesto parenca al kato, egale flavebruna, viro kun kolharoj (Felis, Panthera leo) {7} leopardo : Afrika/Azia makulita katego (Panthera pardus) {X} lepro : infekta malsano (difektas haŭton kaj nervojn) {X}

lerni : * enmeti ion novan en sian kapon; legi kaj ekzerci por ekscii ion novan; apliki spertojn en sia posta vivo {2}

letero : * frazoj sur papero por sendi al iu (en koverto) {3} liano : iu el plantoj kun ligneca volviĝanta/grimpanta tigo {X} libelo : longa insekto kun kvar longaj flugiloj (Odonata) {X}

libro : * frazoj sur papero: multaj paĝoj kune (binditaj) {3}

licenco : permeso de la ŝtato (aŭ rajtanto) por fari ion, vendi ion,..., kion laŭleĝe nur la ŝtato (aŭ tiu rajtanto) rajtas; escepta permeso; escepta malobeo al gramatika regulo {9}

ligi : * igi kunaj; maldisigi; fiksi per ŝnuro {4}

ligno : * materialo el arbo (el tio: bretoj, traboj, tabuloj,...) {4}

liki : (pri ujo:) tralasi likvon (gute) aŭ gason (iom post iom); liko: tru(et)o aŭ alie difektita loko, tra kiu eliras likvo aŭ gaso; tralikiĝi: (figure, pri sekreto:) koniĝi ne oficiale {X}

likva : povanta flui kiel akvo; ne gasa, ne solida (akvo inter 0°C kaj 100°C estas likva); likvo: likva substanco {9} likvoro : forta (30-40%) alkoholaĵo kun aromo (kaj sukero) {X}

limako : iu el surteraj (aŭ, malprecize, maraj) moluskoj, malrapide rampantaj (Gastropoda: Limax,...) {9}

lino : alta moderklimata herbo kun unu vertikala tigo, multaj malgrandaj folioj kaj kvinnombraj floroj (Linum), kultivata por oleo (el ĝiaj semoj) aŭ por fibroj (el ĝiaj tigoj), el kiuj oni teksas linaĵojn (tukoj, vestoj,...) {9}

lingvo : * ĉio, kion homoj diras (malsama en malsamaj lokoj); skribaĵoj kaj paroloj, per kiuj homoj komprenas unu la alian; nacilingva: ne en Esperanto {3} linko : rabobesto, kato kun orelpintaj hartufoj (Lynx) {X}

lipo : * ekstera parto de buŝo; simila parto de floro,... {6} lipharoj : haroj inter buŝo kaj nazo (lip/har/o/j) {X}

literaturo : bel-artaj skribaĵoj; skribaĵoj pri unu temo {8}

literumi : nomi unu post la alia la literojn de vorto (liter/um/i) (literumo: kiel oni skribas vorton; ortografio) {X} lobo : (duon)ronda elstara parto (de orelo, nazo, folio,...) {X}

logi : altiri al si, venigi al si, proponante ion plaĉan aŭ deziratan (aŭ estante mem plaĉa aŭ dezirata) {7}

loko : * tie, kie io/iu estas; spaco por io; urbo aŭ vilaĝo; loki (ion ie): meti en lokon; loka: en/pri/... (unu) certa loko {2}

longitudo : kiom da gradoj oriente aŭ okcidente (ekz. 5°E) {9}

ludi : * fari ion ne pro utilo, sed nur por plezuro aŭ lertiĝo; sonigi muzikilon; prezenti rolon (en teatraĵo) {4}

lumi : * esti tre hela, brila; (suno lumas, kaj lumigas Teron; luno lumas, kaj lumigas Teron; lampo lumas kaj lumigas) {3}

luno : * natura satelito de planedo; Luno: la natura satelito de Tero (ĝi lumigas (ne ĉiam) la teron dum la nokto) {5}

lupo : rabobesto tre simila al granda hundo (kaj ĝia antaŭulo) (Canis lupus) (ĉasas ankaŭ grandajn bestojn (grupe)) {8} luti : fiksi metalon al metalo per fandmetalo kaj varmego {X} lutro : molfela fiŝomanĝa mamulo ĉe/en akvo (Lutra) {X} magistro : kiu finis universitatan studon, sed ne doktoriĝis {X}

makulo : alikolora punkto aŭ loko (pro difekto aŭ malpuro, aŭ por ornamo); difekta punkto; malbona parto; makuli: fari makulo(j)n sur io; malpurigi {7} makzelo : (supra kaj malsupra) ostoj de la buŝo {X}

mal- : * [tute ne; inverse; kontraŭe] (mallonga, malamiko, mallumo, malakcepti, mallaŭdi, malsupre, malpli,...) {0} malario : parazita malsano (febro ĉiun trian/kvaran tagon) {X}

malgraŭ : eĉ se tio aŭ tiu malhelpus (malgraŭ la forta pluvo, ni (tamen) iris eksteren (= kvankam forte pluvis,...)) {7}

malvo : iu el diversaspektaj florplantoj kun kvinnombraj floroj (ofte kun koloro inter roza kaj viola) (Malva) {9}

mano : * korpoparto (je fino de la brako, kun fingroj), per kiu oni povas ion preni; manilo: malfermilo sur pordo {2}

mandato : rajtigo reprezenti personon aŭ organizaĵon; dokumento pri tia rajtigo; ordono pri (el)pago de mono (poŝtmandato) {8} mango : flava aŭ oranĝkolora, ovoforma frukto kun fibreca kerno, al kiu algluiĝas la karno, de arbo (Mangifer) {X} mangrovo : tropika marborda arbaro (kreskanta en akvo) {X} manioko : varmlanda planto kun amelriĉaj radikoj (Manihot) {X}

manki : * ne esti (kie tio/tiu devus esti); (mankas io al ĝi: ĝi ne estas kompleta; ĝi ne bone funkcias); (ĝi mankas al mi: mi ne havas ĝin, kaj tion mi bedaŭras (ĉar mi bezonas ĝin, aŭ ĉar mi ŝatas ĝin)) {3} manradiko : man-artiko, la (plurobla) artiko inter mano kaj brako (man/radik/o) {X} manto : raboinsekto (atendas kaptaĵon "preĝante") (Mantis) {X}

mantelo : longa vesto kun aŭ sen manikoj, kovranta la aliajn vestojn (banmantelo: kovras la nudan korpon (post bano)) {7}

mapo : folio kun desegno de la mondo aŭ de (parto de) lando (kun vojoj, urboj,...); maparo: mapo-kolekto (en libro) {8}

maro : * tre granda (sala) akvo {3}

marĉo : tero tre malseka; lago plena de koto kaj plantoj {8} masko : artefarita vizaĝo (por festo, protekto,...) {X}

masto : fosto sur ŝipo aŭ boato, al kiu estas fiksita(j) la velo(j); fosto aŭ stango, al kiu flago estas fiksita {8}

mastrumi : fari ĉion, por ke ĉio okazu bone en domo aŭ entrepreno (mastr/um/i); mastrumo: ekonomia unuo {8}

maŝino : * aparato por produkti ion aŭ fari iun laboron, (ĝenerale) funkciigata per elektro, petrolo, vaporo,... {6}

meblo : * [tablo, seĝo, lito, ŝranko,...]; mebli: provizi per mebloj; meblaro: la mebloj de unu ĉambro aŭ domo {6}

Mediteraneo : (regiono de) la maro inter Eŭropo kaj Afriko {9} meduzo : naĝanta stadio (travidebla, gelateneca) de polipo {X} mefito : mamulo (ŝprucigas odoraĉan likvon) (Mephitis) {X} melodio : sinsekvaj tonoj en muziko; muzika "frazo" {X}

melono : granda globforma frukto kun sukplena karno (Cucumis melo,...); akvomelono (Citrullus lanatus) {9}

mem : * [akcentas: tiu menciita, ne alia] (mi aŭdis tion de li mem: mi aŭdis tion de li, ne de iu alia; mi mem faris tion: mi ne petis, ke iu alia faru tion, sed mi faris; la vorton mem mi ne konas, sed mi komprenas, kion ĝi signifas); [sen helpo] (faru tion mem!; memlernanto); [per si] (memĉesa moviĝo) {1}

membro : ano, aliĝinto de klubo, asocio, societo,...; elstara parto de korpo [brako, kruro] {7}

memori : * teni en kapo; ankoraŭ scii poste {3}

mencii : mallonge priparoli; nur diri, ne plie priparoli {9} mento : forte aroma herbo (Mentha); (-infuzaĵo, -bombono) {X}

metio : manlabora profesio [ĉarpentado, buĉado, frizado,...] {7} mevo : iu el laŭte kriantaj blanke-nigraj/grizaj mar-birdoj (ĉefe ĉe la marbordo, iuj land-interne) (Laridae) {X}

mezuri : * kompari nekonatan grandon kun konata grando; rigardi, kiom da centimetroj io estas longa, larĝa aŭ alta; kiom da litroj estas; kiom da minutoj estas...; mezuro: grando laŭ kiu oni mezuras; grando difinita per mezurado; (muziko:) unu el egalaj dividaĵoj {4}

migri : iri de unu loĝloko al alia (malproksima) loko, por ekloĝi tie; iri de loko al loko (al loko,...), ne havante fiksan loĝlokon; (elmigri: (kutime:) migri al alia lando) {8}

miksi : * kunigi (unu tra la alia) per movoj (per skuado, per kirlado,...); (inter)miksi (figure:) konfuzi {6}

mil : * 1000; dumil: 2000; mil du: 1002; dumil okcent: 2800 {1}

milda : ne akra por la sensoj; malsevera; varmeta (vetero) {7}

militi : * per multaj homoj kaj armiloj batali kontraŭ malamika lando (aŭ kontraŭ enlandaj malamikoj) {2}

ministerio : ministrejo: oficejo de ministro kun ĉiuj ties funkciuloj kaj oficistoj; taskaro de ministro {9}

minus : "forprenu la sekvantan"; minuso: la signo "-" en kalkulado (8-3=5 ok minus tri estas kvin); malavantaĝo {8}

mis- : * [ne ĝuste; erare] (misprononci, misaŭdi, miskalkuli, miskompreni, mistraduki, mispaŝi, misgluti,...) {0}

modelo : objekto, farita por esti imitata aŭ kopiata; io/iu imitinda; iu pentrata; iu surhavanta vestojn por prijuĝo {8}

modera : ne ekstrema; ne (mal)troa; ne tro postulanta {8}

modesta : ne havanta altan opinion pri siaj faroj aŭ scioj; ne akcentanta sian gravecon; (io) ne tro grava aŭ valora {8}

mola : * se la formo estas facile ŝanĝebla per premado (freŝe bakita pano, lano kaj lanugo estas molaj, sed malnova pano, vitro kaj ŝtono estas malmolaj) {5}

molusko : besto kun mola korpo, ofte kovrita de kalka konko (Mollusca) [limako, mitulo, ostro, polpo,...] {X}

mono : * per kio oni pagas [dolaroj, eŭroj, frankoj, rupioj, enoj,...]; monbileto: papera mono; monero: metala mono {3}

monto : * tera altaĵo (centojn aŭ milojn da metroj alta) {3}

montri : * indiki; vidigi; diri, kie io estas; elmontri: vidigi {2}

moralo : instruo aŭ reguloj por distingi inter bono kaj malbono; morala: (ankaŭ:) laŭ moralo, sed ne laŭ juro {9} morbilo : infekta malsano (kataro, ruĝaj makuloj sur haŭto) {X}

morgaŭ : * en/dum la tago post la nuna tago {1} moŝto : [ĝenerala titolo] (lia/ŝia/via reĝa/princina/... moŝto) {X}

motoro : aparato por transigi ian energion en movon; (figure:) objekto aŭ persono, kiu instigas al progreso {8}

mueli : diserigi, pulvorigi (grenon) per aparato (muelilo) aŭ inter du ŝtonoj (el greno oni tiel faras farunon) {7}

multa : * en granda kvanto; multaj: pli ol 4 aŭ 5; pli ol kutime; multnombro: granda nombro; pluralo {2} mureno : dika, longa, senskvama rabofiŝo (Muraena) {X}

murmuri : neklare paroli; fari sonon de rivereto {7}

muso : malgranda ronĝulo kun longa vosto (Mus,...); (figure: aparato por i.a. movi la montrilon sur komputila ekrano) {8} musbirdo : iu el Afrikaj birdoj (griza, longa vosto, tufo sur kapo, fingroj turneblaj, saltetas) (Coliidae) (mus/bird/o) {X}

musko : etaj plantoj kun foliecaj tigoj kaj dense sidantaj folioj (kovrantaj pli-malpli grandajn surfacojn) (Musci) {9} mustelo : longa mallongkrura molfela rabobesto (Mustela,...) {X}

muŝo : * (ofte nigra) insekto rapide fluganta kaj zumanta, ofta en loĝejoj kaj ĉe bestoj (Musca, Homalomyia,...) {6}

muta : ne povanta paroli; sensona {7}

muzeo : domo, kie oni elmontras (ekspozicias) kolekto(j)n (artajn, sciencajn) {9}

muziko : * plaĉa kombino de sonoj (sinsekvaj kaj samtempaj) de sama aŭ diversa alteco (farata per voĉo(j) aŭ per instrumento(j)); muziki: fari aŭ ludi muzikon {5}

-n : * [-o -as --> -(e)n / -(e)n <-- as -o] [al; direkto] (la kato saltas (de la planko) sur la tablon; ŝi iras (de la vojo) en la domon; meti (ion) en poŝon, sur hokon,...; Restu hejme! - Iru hejmen! (de ĉi tie); Restu tie! - Ne iru tien!; Iru antaŭen!; paŝi tien kaj reen; veturi Parizon (=al Parizo)) {0}

-n : * [-o -as --> -(o)n / -(o)n <-- as -o] [komplemento sen prepozicio: i.a. objekto, daŭro, mezuro] (tiu viro legas libron; li vidas tiujn altajn arbojn; mi vidis ŝin, sed lin mi ne vidis; tion ni pripensu; li farbis la bluan pordon ruĝa; mi konas lin kiel ĉefo (mi=ĉefo); mi konas lin kiel ĉefon (lin=ĉefon); li dormis du horojn (=dum du horoj); tio daŭras unu horon; ŝi pagis unu eŭron; tio kostas du dolarojn; tri horojn longa filmo; du metrojn alta viro; (mi deziras) bonan nokton!) {0}

najbaro : * homo, kiu loĝas apude; homo, kiu sidas apude {6}

naŭ : * 9; naŭdek: 90; dek naŭ: 19 {1}

necesa : * ne malhavebla por fari ion; bezonata {3}

nek : * [ne tiu, kaj la alia ankaŭ ne] (nek hundo, nek kato estas sovaĝa besto; mi manĝis nek panon, nek kaĉon) {1}

nervoza : kiu facile ekscitiĝas, impresiĝas; malkvieta {9}

nesto : tio, kion konstruas birdoj por enmeti siajn ovojn; loĝejo de birdo; nesti: fari neston; loĝi en nesto {7}

-nj- : [kara virino aŭ knabino] (post kelkaj literoj de la vorto: panjo = pa(trino) + -njo; filinjo = fili(no) + -njo; Manjo = Ma(ria) + -njo; Elinjo = Eli(zabeto) + -njo) {9} nocio : difinebla ideo; tio, kion oni volas esprimi per vorto {X}

nordo : * [Kanado kaj Siberio estas en la nordo, Aŭstralio kaj Fuegio (Fajrolando) estas en la sudo] (N) {6} novelo : literatura rakonto (malpli ampleksa ol romano) {X}

nukso : frukto kun ligneca ŝelo; ternukso: subtera guŝo de varmlanda herbo (Arachis), kun oleo-riĉaj semoj {9}

nul : * 0; nuligi: senvalidigi; malanonci {4}

numero : * nombro kiel rekonilo; vicnombro; signo de nombro (n-ro 12); unu eldono de revuo, gazeto; numeri: signi per numero (kvin numeritaj ekzempleroj) {5} nupto : geedziĝo, edz(in)iĝo (ceremonio, festo aŭ fakto) {X}

nur : * ne pli ol (nur tiom); nenio/neniu alia ol (nur ŝi; nur tiu; nur tio); ne alimaniere ol (nur tiel); ne en alia tempo ol (nur tiam); ne sen plenumo de kondiĉo (nur se) {1}

nutri : doni manĝon (taŭgan por kreskado kaj vivado) {7}

-o : * [io ekzistanta] [substantivo] (viro; vojo; arbo; muso; akvo; problemo; skribo; skribado; skribaĵo; belo; beleco; li estas avo; li fariĝis avo; mi nomas lin avo) (skribi: bela skribo; fini: mi restis ĝis la fino; helpi: mi dankas pro via helpo; adicii: ĝusta adicio; vera: tio estas la vero; blua: la bluo de la ĉielo; adiaŭ: malĝojiga adiaŭo; unu: metro estas mezur-unuo; tri: tiu trio (aŭ triopo) bele kantis) {0}

obei : * fari tion, kion iu ordonas aŭ instrukcias {6}

objekto : * aĵo konkreta; (gramatiko:) tio/tiu, al kio/kiu la ago estas direktita (t.e. unu funkcio de komplemento) {5}

obstaklo : baro, (granda) malhelpo (dum en- aŭ trairado) {9}

oceano : grandega maro (inter kontinentoj) {9}

oferti : proponi ion por vendo (je certa prezo) {7}

ofico : * ies difinita laboro (ne manlaboro); ofici: plenumi oficon; oficejo: loko por administra aŭ serva laboro {5}

ok : * 8; okdek: 80; dek ok: 18 {1}

okcidento : * kie la suno malleviĝas (geografie: °U=ueste) {6} oksigeno : elemento (O) (en spirata aero) necesa por vivo {X} okulfrapa : tre atento-kapta, impresa laŭ vido (okul/frap/a) {X}

okupi : * eniri aŭ eksidi kaj ne foriri; preni por sia uzo; plenigi kapon kaj ne foriri el la kapo; plene altiri ies atenton; (okupiĝi pri io: dediĉi sian atenton al io; esti faranta ion; esti pensanta pri io); okupo: kio okupas iun {3}

ol : * [komparo: malsama] (pli ol; malpli ol; alia ol) {1}

olivo : manĝebla oleeca frukt(et)o de Mediteranea arbo kun ledecaj folioj (Olea europaea) {8} omleto : batitaj ovoj frititaj en pato (kun lakto, legomoj,...) {X}

ondo : * ripetiĝanta plialtiĝo de la akvo-surfaco; motivo kiel "~"; amasa antaŭeniro (kun interrompoj); antaŭeniro de radio-signalo,...; ondi: leviĝi kaj malleviĝi kiel ondoj {6} onidiro : cirkulanta diraĵo sen konata fonto (oni/dir/o) {X}

opero : muzika teatraĵo (la aktoroj (roluloj) kantas) {9}

operacii : (provi) kuraci per tranĉado; fari komplikan agadon; (matematiko:) fari kalkulon {8} opio : dormiga substanco el la laktosuko de papavo {X}

oponi : kontraŭi ies opiniojn aŭ intencojn kaj provi malhelpi ilian plenumiĝon; kontraŭ-agi {9}

oportuna : faciliganta ag(ad)on aŭ labor(ad)on; bona laŭ la cirkonstancoj; oportunismo: agado ne laŭ principo {7}

oro : * flaveca valora metalo (Au); ori: tegi per oro {6} orangutano : granda hom-simila simio (Indonezio) (Pongo) {X}

oranĝo : preskaŭ globforma dolĉa frukto de oranĝo-arbo (Citrus sinensis) kun ruĝflava (=oranĝkolora) ŝelo {7}

ordoni : * forte diri al iu, ke li/ŝi faru ion; diri "faru!!" {4}

orelo : * parto de la korpo, per kiu oni aŭdas (rimarkas sonojn); orelkonko: la ekstera parto de la orelo {4}

organo : parto de homo, besto aŭ planto (aŭ organizo) kun speciala funkcio; komunikilo (revuo,...) de organizo {7}

oriento : * kie la suno leviĝas (geografie: °E=eoste) {6}

origino : komenco, deveno; origini: veni de...; havi sian komencon en...; origina: kia (ĝi) estis en la komenco {7}

originalo : la origina formo (aŭ ekzemplero) de io (ne kopio; ne imitaĵo; ne traduko;...); io kopiota, tradukota {8} orko : granda nigra-blanka rabo-delfeno (Orcinus orca) {X} orkideo : iu el florplantoj kun ofte okulfrapaj tripartaj floroj (meza lipo ofte granda) kaj polvecaj semoj (Orchidaceae) {X}

osto : * firma (sed rompebla), malmola, kalkeca parto en la korpo de homo aŭ besto; ostaro: skeleto {6} ovario : organo en ino, en kiu produktiĝas ov(et)oj {X}

pacienca : * trankvile atendanta (okazaĵon, rezulton) {6} pado : vojeto (ne por veturiloj) (en arbaro, ĝardeno,...) {X}

pagi : * doni monon (por ricevi ion (objekton, servon,...) aŭ pro devo); enpagi (al konto/kaso); elpagi (de konto/kaso) {3}

pano : * manĝaĵo bakita el knedita fermentinta pasto {4} pando : granda nigra-blanka urso (Ĉinio) (Ailuropoda); ruĝa aŭ malgranda pando: fruktomanĝa Azia mamulo (Ailurus) {X} pantero : Azia leopardo (ankaŭ nigra) (Panthera pardus) {X} papajo : meloneca, multsema frukto de arbo (Carica papaya) {X} papavo : iu el herboj kun semoj en "bareleto" (Papaver) {X}

papilio : iu el insektoj kun kvar relative grandaj, ofte koloraj flugiloj (Lepidoptera) (la larvo estas raŭpo) {9}

paro : * duo de samspecaj aferoj (paro da ŝuoj, paro da gantoj, paro da okulvitroj,...); du interligitaj homoj (geedza, gefianĉa paro,...); para: (pri nombroj:) senreste dividebla per 2 [2, 4, 6, 8,...]; nepara: [1, 3, 5, 7,...] {6} parazito : estaĵo vivanta en aŭ sur alia estaĵo, kaj nutranta sin per la sukoj aŭ ĉeloj de tiu alia ("la gastiganto") {X}

pardoni : * diri: "ne estis bone, ke vi faris tion, sed nun estas bone inter ni"; ne puni ion punindan {4} parotito : infekta inflamo de (i.a.) salivoglando ĉe orelo {X} pasifloro : tropika grimpplanto kun okulfrapaj rondaj floroj kun harcirklo kaj tipaj stamenoj kaj pistiloj (Passiflora) {X}

pasto : * pli-malpli densa miksaĵo el faruno kaj akvo aŭ lakto, por fari manĝaĵon (panon, kukon,...); simila knedebla substanco; pastaĵo: manĝaĵo el kuirita (ne bakita) pasto {6}

pato : malprofunda senkovrila (metala) poto (ofte kun longa tenilo), uzata por friti manĝaĵon en ĝi {8}

paŭzi : nelonge interrompi agadon; provizore ĉesi {8}

pedalo : parto de aparato, kiun oni movas per piedo {X} pediko : parazito alkroĉiĝanta inter haroj,... (Pediculus) {X} pego : birdo kiu pikadas arboŝelon pro insektoj (Picinae) {X}

pekli : meti en salon (sal-akvon) (por konservi,...) {9} pelikano : granda marbirdo kun beko-poŝo (Pelecanus) {X} pelvo : (malprofunda) ujo por likvoj (lavpelvo, neceseja pelvo,...); ambaŭ koksoj kun la ostoj inter tiuj {X}

pendi : * esti fiksita supre, sed krome ne; esti fiksita vertikale; pendigi: fiksi tiel; pendumi: ekzekuti kondamniton, pendigante lin per ŝnuro ĉirkaŭ la kolo {5}

penetri : (profunde) eniri, trairi ion malgraŭ obstakloj (en korpon tra la haŭto; en densan arbaron; tra filtrilo,...) {8} peniso : ŝvelema ekstera vira seksorgano, kun urintubo {X}

perdi : * ekmalhavi; ekhavi malprofiton, malavantaĝon {3}

perfekta : tute tia, kia ĝi devas esti; senmanka {8} perko : iu el fiŝoj kun dorna unua dorsa naĝilo (Perca,...) {X}

perono : kelkŝtupa ŝtuparo, kun pli larĝa plata supro, antaŭ domo; simila afero por faciligi eniron en tramon aŭ buson {9}

persiko : tre sukoplena frukto (haŭto ofte lanugeca, kerno tre sulka) de arbo (Prunus persica, Amygdalus persica) {9}

persono : * homo, konebla laŭ nomo aŭ funkcio; homo kun siaj propraj ecoj; (gramatiko:) parolanto ("unua persono"), alparolato ("dua persono") aŭ priparolato ("tria persono"); personeco: la propraj (ne-korpaj) ecoj (karaktero, konduto,...) de iu homo, kiel tuto {3}

peti : * diri, ke oni deziras ekhavi aĵon aŭ servon; diri, ke oni deziras, ke iu faru ion; diri "bonvolu ...i" {2}

petoli : fari ne bezonatajn, ne seriozajn, viglajn, amuzajn agojn (ofte nepripensitajn) {7}

piedo : * la parto de la korpo, je fino de la kruro, sur kiu homo aŭ besto iras; simila parto, sur kiu staras objekto {3}

piki : * puŝi (per pinta aĵo, aŭ per beko) en unu punkto; vundi per akra pinta ilo; (figure:) inciti {6} pilgrimi : pro religia kialo iri aŭ vojaĝi al sankta loko {X}

pilko : * globforma ludilo; piedpilkado: futbalo; retpilkado: (mane ĵeti pilkon trans reton); korbopilkado: (en korbon); bazpilkado: (post pilkofrapo, kuranto provas atingi bazon) {6} pilolo : medikamento/dolĉaĵo en formo de malmola globeto {X}

pinglo : * metala stangeto kun pinto je unu fino, uzata por fiksi ion, trapikante per ĝi; juvelo aŭ insigno provizita per pinglo; folio pingloforma; pingli: fiksi per pinglo(j) {6} pingveno : subakve naĝanta, ne flugipova mar-birdo (en Sudo) (sur tero ĝi staras "kvazaŭ homo") (Spheniscus,...) {X}

pipro : (akra spico el la sekigita) frukto de pipro-arbusto (Piper nigrum) (Capsicum annuum, frutescens...) {9} pisti : pulvorigi, pecetigi ion, batetante ĝin per pistilo en pistujo; pistilo: (ankaŭ:) ina genera organo en floro {X}

planto : * [arboj, arbustoj, herboj]; (vastsignife:) vivaĵo ne kapabla movi sin de loko al loko (ne besto) (=vegetalo) {6}

plata : * iom longa kaj larĝa (ofte ebena), sed ne dika {6}

plumo : * tio kio kovras la haŭton de birdoj (birdoj havas ne harojn, sed plumojn); skribilo (por skribi per inko); pluma: (ankaŭ:) kvazaŭ aro (tufo) da plumoj {4}

pluraj : * pli ol unu (aŭ du); ne nur unu {6}

pluralo : (gramatiko:) multnombro, en Esperanto indikita per -j (tiu (unu) ruĝa pomo - tiuj (du, cent) ruĝaj pomoj) {9}

plus : "aldonu la sekvantan"; pluso: la signo "+" en kalkulado (2+3=5 du plus tri estas kvin); avantaĝo {8}

pneŭmatiko : parto de fiziko, pri gasoj; aertubo ĉirkaŭ la rado de aŭto aŭ biciklo (mallonge: pneŭo, pneŭmo) {X}

po : [distribuo: sama kvanto por ĉiu aparte] (la kvar infanoj ricevis kune ok pomojn - po du); [prezo] (po du eŭroj por metro); [en samaj porcioj] (la kvardek viroj marŝis po kvin - do en ok sinsekvaj vicoj) (:::: :::: :::: = okope po du) {9}

poemo : arta versaĵo; poezia verkaĵo {8} polipo : tubereto (kreskaĵo en la korpo); fiksiĝinta stadio de meduzo (iu el sakformaj marbestoj (Coelenterata)) {X} polpo : ok-braka mar-molusko ("inkmolusko") (Octopus,...) {X}

poluro : * surfaca brilo pro frotado; poluri: brilige froti {6}

pomo : * pli-malpli globforma frukto manĝebla kun tre firma karno, de pom-arbo (Pyrus malus = Malus); simila frukto {6}

ponto : * konstruaĵo por iri de unu flanko de rivero aŭ kanalo al la alia super la akvo (aŭ super valo, strato,...) {6}

popolo : * nacio; homoj kiuj sentas sin samaj, ofte kun la sama lingvo, ne ĉiam loĝantaj en la sama lando; tiuj homoj de iu lando, kiuj ne estas regantoj, sed regatoj; (insektoj:) kunvivanta aro kun unu ovo-meta individuo (la "reĝino") {3}

porcio : parto de io destinita por iu (manĝo, mono,...); pli-malpli egala dividaĵo; porciumi: distribui laŭ porcioj {9}

pordo : * malfermaĵo, per kiu oni eniras kaj eliras domon aŭ ĉambron (fermebla); tio, kio fermas la eniran (kaj eliran) malfermaĵon de domo aŭ ĉambro {3}

post : * malantaŭ; pli malfrue ol; pli malantaŭe en vico; (mi faros tion poste: ne jam nun, ne tuj); postaĵo: pugo {1}

postuli : * firme diri: "mi volas havi tion!" aŭ "faru tion!"; fari aŭ kaŭzi, ke io estas nemalhavebla; necesigi {3}

poŝo : * saketo en vesto; io simila en aŭ sur io alia; poŝuloj, poŝbestoj: mamuloj, kies idoj kreskas en haŭto-poŝo de la ino, en kiu estas la cicoj (=marsupiuloj) [kanguruo,...] {5}

poto : * iom alta ujo por diversaj uzoj: kuir-poto, flor-poto, akvo-poto,...; mikspoto: manĝaĵo miksita (en unu poto) {6}

potenco : kapablo (forte) influi; kapablo obeigi; (matematiko: la kvara potenco de 3 estas 3x3x3x3 = 81) {7}

pra- : (pri parencoj:) je distanco de unu plia nasko (praavo: patro de avo; pranepo: filo de nepo); (pri tempo:) (jam de) antaŭ tre, tre longa tempo (prahistorio, praarbaro) {9}

pramo : boato aŭ ŝipo por transporti homojn, veturilojn,... de unu flanko de rivero,... al la alia - kaj reen {X}

preĝi : * paroli al dio; preĝejo: domo por di-servoj {6}

preni : * ekteni; ekhavi por si; difini por si; preni kun si: kunporti; preni kiel...: (ankaŭ:) pensi ke estas... {2}

prepari : * fari tion, kio estas necesa por povi komenci fari ion; fari ion taŭga por iu celo (ekz. legomojn por manĝo) {5}

preta : * [laboro finita]; finfarita (ĝi estas preta); (do:) tuj uzebla/disponebla; finfarinta (li/ŝi estas preta); (do:) povanta tuj komenci fari ion (alian) (Ĉu preta(j)? Ek!) {4}

pretendi : postuli ion, dirante (ĉu laŭvere aŭ pretekste), ke oni havas rajton pri ĝi; aserti sian propran gravecon {8} preventi : fari tiel, ke io ne povos okazi {X}

pri : * koncerne [temo] (libro pri bestoj; atentu pri la truoj en la vojo; kontenta pri...; certa pri...) {1}

principo : fundamenta veraĵo; baza elemento aŭ regulo de rezonado, scienco, moralo,...; principe: (ankaŭ:) teorie {9}

procedi : uzi difinitajn rimedojn por atingi rezulton aŭ por efektivigi ion; agi laŭ metodo {8}

procento : profito el cent unuoj en unu jaro; centona proporcio (simbolo: %) {9} prociono : ringovosta mamulo (lavas nutraĵojn) (Procyon) {X}

programo : priskribo aŭ listo de taskoj plenumotaj unu post la alia; priskribo pri prezentota teatraĵo aŭ spektaklo, pri radio- aŭ televido-elsendoj,...; priskribo de planoj de registaro, politika partio,...; prezento aŭ spektaklo (ankaŭ en radio aŭ televido), konsistanta el pluraj partoj (programeroj) unu post la alia (Ĉu vi havas la programon de la programo?); programi: aranĝi la programon de evento aŭ de radio- aŭ televido-elsendo; verki programon por agado aŭ por tasko plenumota de/per komputilo {9}

proleto : homo sen kapitalo, kiu povas vendi nur sian laborforton por vivteni sin {9}

propagandi : klopodi disvastigi ideon; reklami ideon {9}

proponi : montri ion por uzo (aŭ por manĝado, trinkado, aĉeto, vendo); diri al iu, ke tiu eble faru ion {9}

proporcio : rilato (laŭ mezuro) inter partoj de io, inter si, kaj al la tuto; kiam la grandeco de unu afero pliiĝas kaj malpliiĝas same aŭ simile kiel la grandeco de alia afero (proporcio inter laboro kaj rezulto, inter kulpo kaj puno) {X}

propozicio : (gramatiko:) parto de frazo, en kiu estas predikato ("Li ĝojas ĉar ŝi venos.": unu frazo, du propozicioj) {9}

provi : * fari por vidi, ĉu oni povas fari (aŭ ĉu funkcias) {3} pruda : kiu hontas paroli, aŭdi, legi,... pri seksaj aferoj {X}

pruno : pli-malpli ovoforma frukto kun firma karno kaj longeca ŝtoneca kerno de prun-arbo (Prunus domestica,...) {9} pubo : ventro-malsupro inter la femuroj (kun pubharoj) {X}

publiko : * tiuj, al kiuj iu parolas; tiuj, kiuj rigardas teatraĵon, ĉeestas sportkonkuron, vizitas muzeon,...; la homoj ĝenerale; publika: por ĉiuj, kiuj volas aŭdi, utiligi, ĉeesti,...; publikigi: publike anonci; aperigi en presa formo (en/kiel libro, en gazeto,...) por ke la publiko povu legi ĝin {6} pugo : korpoparto, sur kiu homo sidas (postaĵo, sidvangoj) {X} pulo : saltanta fi-insekteto (suĉas sangon) (Pulex,...) {X} pumo : Amerika ruĝbruna/griza katego (Felis concolor) {X}

pumpi : eligi, levi aŭ movi likvon per aparato (pumpilo) {8}

puni : * fari ion malagrablan al iu, ĉar tiu faris malbonan agon (ekzemple per: monpuno = punpago, malliberigo,...) {6}

puŝi : * (provi) movi ion, premante al ĝi {5}

rabi : per forto aŭ minaco forpreni ies posedaĵon; rabobirdo, -besto: kiu ĉasas kaj kaptas aliajn bestojn por nutri sin {8} rabio : freneziga infekta malsano (pro mordo de hundo,...) {X}

rado : * ronda objekto turniĝanta ĉirkaŭ akso (por faciligi mov(iĝ)adon (vetur(ig)adon), en maŝino,...) {6}

radiko : subtera parto de planto, per kiu ĝi prenas nutraĵojn kaj akvon el la tero, kaj per kiu ĝi estas fiksita al la tero; la fiksa, tena parto de io; fiksa, ne ŝanĝiĝanta parto de vorto (en "laboro" kaj "labori", "labor" estas la radiko); (matematiko: la (dua) radiko de 49 estas 7); radiki: havi siajn radikojn en... {7}

rafano : (diversgranda, diverskolora (sed interne blanka) manĝebla radiko de) krucflora herbo (Raphanus) {9} rajo : plata fiŝo kvadrateca ("flugas" en la maro) (Raja) {X}

rano : (plenkreske senvosta) amfibio kun longaj malantaŭaj kruroj (Rana) (kvakas: "kva-vak") {9} rangifero : "norda cervo", bredata paŝtbesto (Rangifer) {X}

rato : ronĝulo simila al muso, sed pli granda (Rattus,...) {8}

re- : * [denove, ankoraŭfoje; inversdirekte] (rekonstrui, reskribi, ĝis revido!, redoni, reveturi, tien kaj reen,...) {0}

reala : vere ekzistanta, ne elpensita; ne virtuala {9} recikligi : re-uzi materialojn el forĵetaĵoj (re/cikl/ig/i) {X}

regi : * igi homojn (aŭ aĵon) fari tion, kion oni volas; estri ĉiujn aliajn; regilo: ilo por regi aparaton {3}

registro : (libro aŭ folio(j) aŭ sliparo kun) laŭordaj notoj, enskribitaj (registritaj) por posta uzo kiel atestaĵo; registri: noti en registro; "skribi" signalojn sur magneta bendo aŭ al komputila memoro,... {7}

regno : * sendependa lando (aŭ landaro) {6}

rekompenco : io bona, donita aŭ farita al iu, por montri kontentecon pro io donita aŭ farita de tiu; rekompenci: doni rekompencon {8}

rekta : * sen kurboj, sen flankeniĝoj; tiel ke du punktoj estas ligitaj per plej mallonga linio; tiel, ke la vojo estas plej mallonga; (pri angulo:) orta (90°); rekto: rekta linio {5}

relo : metala stango, sur kiu ruliĝas radoj de vagonaro aŭ tramo; metala stango por gvidi aŭ apogi {7}

reliefo : io kun partoj pli altaj kaj malpli altaj, ne ebena {X}

religio : * scio aŭ kono pri supernaturaj estuloj aŭ estaĵoj kaj pri la vivo post morto (kun rilataj agoj kaj normoj) {5}

rendevuo : interkonsento pri renkontiĝo je certa horo en certa loko; rendevui: interkonsenti pri renkontiĝo {9}

renkonti : * vidi alian homon kaj iri al li aŭ ŝi; vidi aŭ sperti (ion) survoje, dum legado,...; renkontiĝi: renkonti unu la alian; kunveni {3}

reprodukti : estigi novajn individuojn per jam ekzistantaj individuoj (pri bestoj, plantoj,...); produkti novajn ekzemplerojn samajn kiel (aŭ similajn al) ekzistanta ekzemplero (pri tekstoj, pentraĵoj,...) (re/produkt/i) {X}

resti : * ne iri al alia loko; esti ne forigita; ne aliiĝi; esti nefarita, nedirita, nemenciita, nemanĝita, neprenita...; esti ankoraŭ videbla aŭ trovebla poste; resto: tio, kio restas/restis/restos; tio, kio ne estas jam menciita (=la cetero) {2}

reto : * plektaĵo el ŝnuroj aŭ fadenoj, en kiu ĉiu fadeno estas ligita al multaj aliaj fadenoj, kun sufiĉe larĝaj interspacoj (maŝoj) (simila al "#") (i.a. por fiŝkapti); interligita aro da homoj, aparatoj,... (telefonreto, komputila reto) {6} reŭmatismo : iu el doloraj malsanoj de i.a. la artikoj {X}

rezisti : ne subiĝi; elteni, kontraŭstari de-eksteran forton {8}

ribeli : rifuzi obei aŭtoritaton; rifuzi obei ŝtatan aŭtoritaton, penante per forto forigi ĝin {8}

riĉa : * kun multe da mono, havaĵoj; kun multe da valora enhavo (ekzemple: libro riĉa je bildoj) {2}

ridi : * per buŝo kaj sono (ne vortoj) montri ĝojon,...; rideti: per buŝo sen sono montri ĝojon, kontentecon,... {2}

ringo : ronda objekto kun truo en la mezo (kiel "O") {7} rinocero : dikhaŭta besto kun korno sur nazo (Rhinoceros) {X}

riproĉi : * akuze, kulpige kritiki; mallaŭdi; diri: "Vi estus devinta ne fari tion!", "Pro vi iris malbone!" {6} ronĝi : demordi, deskrapi per la dentoj; ronĝuloj: mamuloj kun po du tranĉdentoj supre kaj malsupre (Rodentia) {X}

rosti : prepari manĝon per varmego, aldonante nek akvon nek grason (sur krado, sur trapikilo,...); prepari ion per varmego, preskaŭ bruligante ĝin (panon, kafograjnojn,...) {8}

rozo : * floro kvinparta, ofte ruĝa laŭ koloro (koloro "roza": hele ruĝa, pale ruĝa), de ofte dorna arbusto (Rosa) {4} saguo : nutra faruno el saguo-palmo (Metroxylon) {X}

sako : * ujo el ŝtofo, ledo, papero,...; dormosako: el izola materialo, por dormi en ĝi (ekstere) dum kampado {5} sakri : diri kolera(j)n vorto(j)n (pro la situacio, ne al iu) {X}

salato : manĝaĵo el (miksaĵo de) legomoj (kuiritaj aŭ ne), kun oleo, salo, spicoj,...; (figure:) senorda miksaĵo {9}

saliko : iu el multaj diversformaj arboj aŭ arbustoj kun floretaroj (amentoj) aperantaj pli frue ol la folioj, ĝenerale kreskantaj en malsekaj teroj aŭ ĉe akvo (Salix) (el la flekseblaj branĉoj de iuj oni plektas korbojn,...) {9} salikoko : (manĝebla) kankreto (Paeneus, Crangon,...) {X} salmo : iu el fiŝoj kun kroma grasa dorsa naĝilo (Salmo,...) {X}

salti : * (homo aŭ besto:) (ek)movi sin tiel, ke neniu piedo tuŝas ion (surloke aŭ de unu loko al alia); (aĵo:) moviĝi de unu loko al alia loko, ne tuŝante la lokojn inter tiuj {4}

sama : * ne alia; ne alispeca; identa {2} sario : tutkorpa (virina) vesto el unu tuko ĉirkaŭvolvita {X}

sata : * sufiĉe manĝinta; plene kontentigita {4} savano : tropika ebenaĵo (gramineoj, dise starantaj arboj) {X}

sciuro : ronĝulo en arboj (la dikan, haran voston ĝi sidante tenas vertikale) (Sciurus,...); tersciuro: simila, sur tero {9}

sed : * [kontrasto] (ne tiu, sed tiu; ne tiel, sed tiel; ne aŭto, sed ĉaro; ne ruĝa, sed blua; mi manĝis, sed ne satiĝis) {1}

seĝo : * meblo por sidi (por unu homo) (en formo de la litero "h"); (ankaŭ: seĝo en parlamento); brakseĝo: fotelo {4}

seka : * senakva, senlikva; sen agrabliga aldonaĵo (vino,...) {5}

sekalo : greno de iom malvarma modera klimato, uzata por baki panon kaj por fari brandon (viskion) (Secale) {9}

sekreto : * io, pri kio neniu sciu; io, kion oni rakontu al neniu; (ankaŭ:) ne ĝenerale konata bona metodo {6}

sekvi : * iri post iu/io; veni post iu/io alia; iri laŭ {2}

sendependa : memstara, ne dependa de aliaj (homoj); (lando:) ne dependa de alia lando (nek parto de iu ŝtato, nek iel regata de alia ŝtato) (sen/de/pend/a) {X}

senso : unu el la kapabloj por ekscii pri sia ĉirkaŭaĵo: tuŝado, vidado, aŭdado, flarado, gustumado {8}

senti : * ekhavi per la fingroj, per la haŭto aŭ interne en la korpo impreson doloran aŭ plezuran; ekhavi impreson agrablan aŭ malagrablan; ekhavi impreson ne racie klarigeblan; sin senti ...: laŭ propra konscio esti ... {3}

sep : * 7; sepdek: 70; dek sep: 17 {1} sepio : dek-braka mar-molusko ("inkmolusko") (Sepia,...) {X} serĝento : armea estro sub leŭtenanto (suboficiro) {X}

ses : * 6; sesdek: 60; dek ses: 16 {1}

signifi : havi kiel precizan sencon; estu interpretata kiel {7}

simpatio : favora inklino al alia persono, pro simileco de sentoj, gustoj,...; simpatii: senti simpation {8}

simpla : * sen komplikaĵoj; facile solvebla; unu-parta {3} skarabo : insekto kun firmaj antaŭaj flugiloj (Coleoptera) {X}

skatolo : * ujo (ofte rektangula) el kartono aŭ simile fortika materialo; ladskatolo: el lado, por konservi nutraĵojn {6} skizofrenio : psika malsano (i.a. misfunkcio de la intelekto) {X}

skorpio : okkrura besto (artikulo) kun vosto finiĝanta per venena pikilo (Scorpio) {9}

skrapi : * per akra ilo forpreni iom de la surfaco de io {6}

skribi : * meti vortojn kaj frazojn sur (ekzemple) paperon; skribo: la literoj kaj la aspekto (latina, araba, kursiva skribo; bela manskribo;...); skribaĵo: teksto {2} skroto : haŭto-saketo en kiu estas la testikoj {X} slipo : unu el la kartoj aŭ folioj de registro (sliparo) {X}

socio : homoj kunvivantaj, kun komunaj normoj kaj divido de funkcioj; (bestoj:) kunvivanta aro kun funkcio-divido {7} sojo : (akra aŭ dolĉa) saŭco el sojfaboj (Glycine) {X}

sonoro : sono postsonanta (ne rapide ĉesanta); sonori: estigi sonoran sonon; sonorigi: frapi/funkciigi sonorilon {7}

sorgo : varmlanda grenplanto kun fortika tigo ne kava kaj longaj mallarĝaj folioj (Andropogon sorghum = Sorghum vulgare); sorgo-sukero, -siropo, -brando (el la tigoj) {9}

speciala : * ne ordinara; ne kutima; kun nekomunaj ecoj; ne ĝenerala; farita por aparta celo; specialisto: iu, kiu tre multe scias pri aparta temo aŭ fako {6} spermo : (likvaĵo kun) "semoj" (spermatozooj) de viro {X}

sperta : * kiu havas sciojn, akiritajn per praktikado kaj ekzercado aŭ akiritajn pro travivaĵoj; sperti: ekhavi sciojn per praktikado aŭ pro travivaĵoj {6}

spiko : iom longa flor(et)aro kun flor(et)oj (poste semoj) sidantaj sur komuna akso (kiel de tritiko, sekalo) {9}

spinaco : legomo kun malgrandaj triangulecaj aŭ ovoformaj folioj (Spinacia); Nov-Zelanda spinaco: simila (Tetragonia) {9} spiralo : kurbo ĉirkaŭ punkto, pli kaj pli malproksimiĝanta {X} sporo : "semo" de filikoj kaj fungoj; "dormanta" bakterio {X}

stadio : (pri evoluanta afero:) (tempoparto,) kiam la afero estas klare malsama ol ĝi estis antaŭe aŭ estos poste {9}

stano : arĝente blanka/griza, facile fandebla metalo (Sn) {9}

stari : * esti en vertikala pozicio; ne iri; ne sidi, ne kuŝi {2}

starti : komenci sportan konkuron; ekiri, ekkuri; (motoro:) ekfunkcii; startigi: doni la start-signalon; ekfunkciigi {9}

staturo : la impreso, kiun faras la alteco (kaj korpo-formo) de iu homo (altstatura, belstatura vir(in)o) {9} stepo : senarba ebenaĵo, vintre sub neĝo, somere varmega {X} sterila : ne povanta naski/generi; (ankaŭ: sterilizita) {X} sterilizi : forigi aŭ mortigi ĉiujn bakteriojn,... (sur/en io) {X} stimuli : plivigligi; instigi al (pli energia) agado {X} stiri : direkti veturilon (aŭton, boaton,...) (per stirilo) {X}

streĉi : * plilongigi aŭ plilarĝigi per tirado; tre uzi sian korpan aŭ spiritan forton; trostreĉita: ne plu elasta {6}

studento : studanto en alta lernejo, en universitato {8}

sub : * malpli alte ol (tuŝante aŭ ne); malpli alte ol la surfaco de (sub akvo, sub tero); dependa de; regata de {1}

subjekto : (gramatiko:) tiu parto de la propozicio, kiu indikas tiun/tion, kiu/kio agas aŭ estas en iu stato; aganto; (ankaŭ:) homo havanta iun malsanon (esplorata de kuracisto); homo farinta iun krimon (esplorata de policisto) {9}

subtrahi : depreni nombron: 8-2=6 (ok minus du estas ses) {9}

suĉi : entiri likvaĵon en la buŝon (per vakuo); entiri ion en aparaton per vakuo (ekz.: polvosuĉilo); suĉinfano: bebo {9}

sudo : * [Kanado kaj Siberio estas en la nordo, Aŭstralio kaj Fuegio (Fajrolando) estas en la sudo] (S) {6}

sukero : * dolĉ(ig)a aĵo (ofte kiel sukereroj) (el suker-kano, -beto, -palmo,...); sukeri: dolĉigi per sukero {4}

super : * pli alte ol (ne tuŝante); supersigno: signo super litero (ekzemple: "^"); supera: pli alta, pli bona {1}

supro : * tiu parto de io, kiu estas plej alta, plej malproksima al tero aŭ planko; supre: en pli alta parto {4}

sur : * tuŝante (supron aŭ flankon) (sur seĝo; sur muro) {1}

surda : * ne povanta aŭdi; (figure: ne volanta aŭskulti) {6}

ŝafo : * mambesto, bredata pro ĝia lano, lakto aŭ viando (Ovis) {5}

ŝakalo : rabobesto simila al maldika hundo (Canis aureus,...) (en Afriko kaj suda Azio, sed ankaŭ en orienta Eŭropo) {9}

ŝalmo : pli-malpli tuboforma rekta tigo de iuj herboj, kanoj,...; blovinstrumento; suĉtubeto (trinktubeto) {X} ŝalti : ekfunkciigi aparaton aŭ eklumigi lampon, fermante elektran cirkviton (per aparateto (ŝaltilo)); malŝalti, elŝalti: ĉesigi, rompante la cirkviton (per la ŝaltilo) {X} ŝamano : homo, kiu povas rilati al supernaturaj fortoj {X}

ŝanceli : tiel puŝi ion tien kaj reen, ke tio ne plu firme staras; malekvilibrigi; ŝanceliĝi: (ankaŭ:) dubi; heziti {9}

ŝarĝo : * tio (peza), kion iu/io portas; ŝarĝi: meti pezajn portotajn aferojn sur iun/ion aŭ en ion {6} ŝarko : iu el fiŝoj kun dentoj kaj branko-fendoj (Selachii) {X}

ŝati : * havi plezurajn sentojn pro havado aŭ farado de io; havi favoran opinion pri; vidi kiel valoran; preferi {5}

ŝaŭmo : likvaĵo kun multege da veziketoj (kiam la likvaĵo bolas, estas kirlata,...); ŝaŭmi: eligi, formi ŝaŭmon (ŝaŭmanta biero, ŝaŭmvino); ŝaŭmigi: fari, ke io ŝaŭmas {9} ŝejko : Araba tribestro, familiestro, vilaĝestro; moŝto {X}

ŝimo : ĝenerala nomo por etaj fungoj (kreskantaj i.a. sur malfreŝa pano,...); ŝimi: kovriĝi per ŝimo; (figure: resti longe neuzata); ŝimfromaĝo: kun speciala (blua, blanka) ŝimo {X}

ŝiri : * distiri (paperon, ŝtofon); deŝiri: per (forta) tirado apartigi parton {6}

ŝoki : (subite) ĉagrenegi iun, ĉar kontraŭa al (ties sentoj pri) deco kaj konveneco, aŭ ĉar tute ne atendita; ŝoko: (ankaŭ:) animskuo; (medicine:) subita nerva misfunkcio {X}

ŝtato : * lando kiel regado-sistemo ("lando" estas ĝenerale uzata vorto, "ŝtato" kaj "regno" estas politikaj terminoj) {5}

ŝtofo : teksaĵo aŭ trikaĵo por fari vestojn k.t.p. [tolo, drapo, trikoto, silko, veluro, felto,...] {8}

ŝtopi : fermi truon, plenigante ĝin; ŝtopilo: [korko,...]; (ankaŭ:) elektra kontaktilo, metata en ŝtopilingon {7}

ŝtormo : tre forta vento, ofte kun pluvo, neĝo aŭ sablo {X}

ŝuti : elglitigi mult-eran nelikvan substancon (sablon, ŝtonetojn, grenon,...); grandkvante send(ig)i datenojn {8} tablojdo : medikamento/dolĉaĵo en formo de plata rondeto {X}

tajdo : la perioda (kutime dufoje tage) alterna movo de mara akvo: alta tajdo, malalta tajdo {X} taksio : veturilo kun ŝoforo, per kiu unu aŭ kelkaj homoj, kontraŭ pago laŭ kilometroj, povas veturi al dezirata loko {X}

takto : (muziko:) la nombro kaj ritmo de la "frapoj" en la mezuroj; (figure:) kapablo ĝentile agi kaj paroli, ne incitante la ĉeestantojn {9} talpo : insektomanĝa mamulo vivanta tute sub tero (Talpa) {X} tamarindo : (riĉe nutra karno de la guŝoj de) granda varmlanda arbo (Tamarindus), ŝatata ankaŭ pro ĝia ombro {X}

tamen : * tio estas vera, sed... (Pluvas - tamen ni iru!) {1}

tapeto : murpapero k.s.; tapeti: glui paperon,... sur muron {9}

tapiŝo : pli-malpli luksa, ofte ornamita, teksaĵo aŭ nodaĵo sur planko (aŭ sur muro: murtapiŝo) {7} taro : amelriĉa tubero de varmlanda planto (Colocasia) {X}

taso : * trinkujo sufiĉe malalta, kun larĝa malfermaĵo, ofte kun anso (tenilo); subtaso: telereto sub taso {6}

tavolo : (malgranda) kvanto de iu materialo sur la tuta surfaco de alia materialo (tavolo da tero sur roko; tavolo da farbo;...); (povas esti pluraj tavoloj unu sur la alia) {X}

teo : * infuzaĵo de folioj de te-arbusto (Camellia, Thea) {6}

teatro : domo, kie oni prezentas spektaklojn (aktorado, kantado, dancado,...); teatraĵo: porteatra verkaĵo; spektaklo {8}

tedi : kaŭzi malagrablan senton, pro tro longa daŭro, pro troa ripetado, pro ne sufiĉa intereseco,... {8}

tegi : tute kovri per tuko aŭ per tavolo da alia materialo (tegilo, tegaĵo), ofte ne (aŭ ne facile) forprenebla {8}

tegolo : diversforma (plata, kurba,...) objekto el bakita argilo, per kiuj oni kovras tegmenton (unu tegolo parte kovras alian); tegoli: kovri tegmenton per tegoloj {9}

telegrafo : aparato por transsendi informojn je granda distanco, per interkonsentitaj signoj; telegrafi: sendi mesaĝon per telegrafo; (telegrafa stilo: tre konciza) {7}

telero : * plata, nur iom kava, manĝujo; (ankaŭ: tia anteno) {5}

temperaturo : varmo-kvanto; tio, kion oni mezuras per gradoj Celsi(us)aj (°C) aŭ Farenhejtaj (°F), aŭ per kelvinoj (K) {8}

teni : * havi (en mano aŭ proksime); ne fordoni; fari tiel, ke io/iu ne povas (de)fali, foriri, forflugi,...; restigi; (teni sian vorton: fari tion, kion oni promesis) {2} tenajlo : prenilo/pinĉilo el du kruce ligitaj metalaj pecoj {X} tendeno : tio, kio ligas muskolon al osto; ŝnuro de pafarko {X}

tendenco : daŭra inklino al io, al iu celo, aŭ en iu direkto; propaganda enhavo (de libro,...) {9} tenio : iu el rubandformaj, multpartaj parazitoj (ekz.: unu stadio en porko, alia stadio en homo) (Cestodes: Tenia,...) {X} teniso : sporto (ĵeti pilkon per batilo (rakedo) trans reton) {X}

teorio : pripensado de reguloj, laŭ kiuj oni faru ion, tion ne farante; teoria: (ankaŭ:) en la praktiko ne farebla/farata {8}

tero : * tio, sur kio estas homoj, bestoj, domoj...; tio, en kio kreskas plantoj; Tero: la nomo de nia planedo {2}

teraso : plialtigita, ebena loko (apud domo, ekster kafejo, en parko,...) (por pli komforte sidi aŭ promeni por ĝui la belan vidaĵon); ŝtup(ar)e aranĝita kampo {9} termito : lignomanĝa insekto vivanta en grandaj popoloj, en arboj/traboj, tero aŭ memfaritaj konstruaĵoj (Isoptera) {X}

teroro : super terpomo!

terpomo : amelriĉa subtera tubero de moderklimata planto (Solanum tuberosum) (kuirita, fritita, -kaĉo) (ter/pom/o) {7} testiko : ovoforma vira organo, en kiu produktiĝas spermo {X} tifo : infekta malsano (alta febro (delira), (sanga) lakso,...) {X}

tigro : Azia rabobesto, granda kato kun flava, malhele striita haŭto (Felis, Panthera tigris) {9}

tinkturo : likva farbo por kolorigi ŝtofon, harojn,... per sorbado; solvaĵo (de kurac-herbo,...) en alkoholo {9} tinuso : tre granda (ofte ruĝkarna) marfiŝo (Thunnus) {X}

tiom : * en tiu kvanto; en tiu/tia (granda) amplekso {1}

tipo : ideala modelo havanta ĉiujn/multajn ecojn de iu speco; tuto de ecoj de iu speco; tipa: kun klaraj ecoj de sia speco; (literoj:) tipo: litero kun certa aspekto; tiparo: kompleto el literoj+ciferoj+signoj kun alia aspekto ol aliaj tiparoj {8}

tiri : * uzante forton, movi al si (aŭ kun si); fari, ke io sekvas: ĉevalo tiras ĉaron; retiriĝi: cedi, reiri {3}

titolo : surskribo (nomo) de libro, artikolo, poemo, teatraĵo, filmo,...; respekta (aldona) nomo por persono (ekz.: princo, doktoro); titoli: doni titolon; nomi iun per titolo {7}

tomato : ruĝa aŭ flava frukto de herbo (Lycopersicon esculentum = Solanum lycopersicum), (foje traktata kiel legomo (en salatoj,...)) {9}

tondro : (ĉiela) bruego, kiu akompanas fulmon (fulmotondro); tondras: aŭdiĝas tondro (en ĉielo) {7} torturi : turmenti iun, por ke tiu kontraŭvole diru ion {X}

trafi : * sukcesi atingi lokon celitan; kiam ĵetita ŝtono aŭ pilko aŭ pafita kuglo atingas la punkton, kiun oni volas, ke ĝi atingu; suferigi; sukcesi renkonti; hazarde renkonti {5}

trafiko : transportado de personoj, varoj aŭ informoj; ties cirkulado; (kvanto de) la veturantoj kaj irantoj en iu loko {9}

tragika : tragedia; kun (ne-evitebla) malfeliĉa fino {9}

trajno : fervoja vagonaro: vagonoj ligitaj kun lokomotivo aŭ sen aparta lokomotivo, irantaj laŭ difinita horaro {8}

trakti : diskuti pri iu afero por veni al iu rezulto; esplori temon; prilabori ion; (laŭ iu maniero) agi al iu persono {8}

trankvila : * sen timo; sen grandaj movoj; ne rapidanta {3}

trans : * je/al la alia flanko de (li loĝas trans la rivero; flugi trans la maron) {1} trans- : * de unu (flanko, loko, persono, stato) al alia (ne apuda, tute alia) (transiri, transmeti, transporti, transsendi, transdoni, transformi, transskribi, transkonstrui,...) {1}

tremi : * skuiĝi; skuetiĝi (pro timo, malvarmo) {6}

treni : tiri post si (kun malfacilo) pezan objekton; (treni sin: malfacile iri); trenŝipo: ŝipo por treni aliajn ŝipojn {8}

tri : * 3; tridek: 30; dek tri: 13 {1}

tribo : (organizita aŭ kune vivanta) homgrupo kun komuna(j) prapatro(j), foje subdividaĵo de popolo {X}

triki : produkti ŝtofon, farante maŝojn per fadeno kaj du aŭ kvar stangoj (trikiloj) (aŭ per maŝino) {9}

tritiko : greno (en Eŭropo kaj norda Ameriko la plej grava) (Triticum), por baki panon kaj kuiri pastaĵojn {7} tropiko : latitudo 23°27´ norde kaj sude; (inter)tropika: en varmaj landoj, kie Suno povas esti rekte super la kapo {X}

trovi : * ekvidi, ekrimarki (post serĉado); (ankaŭ:) opinii {6}

trunko : la ĉefa (vertikala, supertera) ligna parto de arbo; homa aŭ besta korpo sen kapo kaj sen membroj {8} tuberkulozo : infekta malsano (formiĝas buletoj en organoj) {X}

tuko : * peco de teksaĵo (aŭ alia materialo), ofte kvadrata aŭ rektangula (tablotuko, littuko, buŝtuko, naztuko, kaptuko, ŝultrotuko, volvotuko, koksotuko, viŝtuko, sekigtuko,...) {6} tukano : Amerika birdo (grandega beko) (Rhamphastidae) {X}

turmenti : kaŭzi al iu grandajn (korpajn) suferojn {8}

turni : * meti antaŭon malantaŭen aŭ supron malsupren (tiel, turnita "b" estas "d" aŭ "p"); movi ĉirkaŭ (imagita) akso (tiel, turnita "^" povas esti ">"); ŝanĝi la direkton {3}

tuŝi : * (homoj:) meti fingro(j)n (aŭ alian korpoparton) sur ion; (aĵoj:) tiel, ke en iu loko ne estas spaco inter du aĵoj; netuŝebla: kion oni ne povas aŭ ne rajtas tuŝi (aŭ ŝanĝi) {4}

tuta : * ĉiuj partoj; ne rompita; plen-ampleksa {2}

-u : * [ago/stato: peto, deziro, konsilo, ordono] [verbo] (bonvolu eniri!; fermu la pordon!; pli bone ne manĝu tion; mi petas, donu al mi tiun libron; li volas, ke mi venu al li; ĉu mi venu al vi?; ŝi legu tiun libron; ni nun manĝu;...) {0}

-ujo : * [io, en kio]; io por teni... (sukerujo, monujo, abelujo,...); (ankaŭ: planto laŭ frukto (pomujo = pomarbo); lando laŭ popolo (Francujo, Japanujo)); ujo: [vazo, poto, skatolo, kesto, sako,...] {0}

-um-: * [io kun ia rilato al] (kolumo, malvarmumo, akvumi teron, plenumi taskon, foliumi libron,...) {0} umbiliko : kaveto en la ventro (cikatro de umbilika ŝnuro) {X}

universala : rilata al, aplikebla al ĉiuj membroj (homoj, objektoj) de iu grupo aŭ al ĉiuj homoj sur Tero {9}

unu : * 1; dek unu: 11; unuo: kvanto aŭ mezuro uzata por nombri (kg, m); unueco: ĉiuj kune en konsento, en akordo {1}

urbo : * loko kun multaj (pli ol kelkmil) domoj kaj multaj homoj; urbego: kun milionoj da loĝantoj {3}

urso : granda mamulo iranta sur plandoj (Ursus,...) {8} urtiko : herbo, kiu ĉe tuŝo kaŭzas brulsenton (Urtica) {X} utero : organo en ino, en kiu kreskas naskota ido {X} vagino : la (nasko)kanalo inter vulvo kaj utero {X}

valo : * malalta parto inter altaĵoj, inter montoj {6}

valoro : * graveco; dezirindeco; grandeco de kosto; ŝatateco; utileco; valori: havi (grandan, iun) valoron; havi meriton {3}

varo : objekto farita por vendo; komercaĵo {8} varano : Afrika/Azia rampulo (granda lacerto) (Varanus) {X} variolo : iama infekta malsano (febro, pusaj haŭto-vezikoj) {X}

varma : * kun relative alta temperaturo; (fajro: varmega) {3}

vasta : * (kun granda) mezuro en pluraj direktoj {5}

vazo : iu ujo; relative alta ujo kun pli-malpli larĝa malfermaĵo (el vitro, fajenco, metalo,...) (por teni likvon) {7}

vegetalo : plurĉela vivaĵo ne animala [planto, fungo, algo] {9}

vegetara : (pri nutrado:) tia, ke oni ne manĝas produktojn de (mortigitaj) bestoj; vegetarano: kiu manĝas vegetare {9}

vejno : tubeto en la korpo, tra kiu sango fluas de organoj al la koro; streko da mineralo en alia mineralo aŭ en roko {9}

veni : * movi sin/moviĝi al la loko de la parolanto aŭ al la loko de la alparolato aŭ al interkonsentita loko aŭ al priparolata okazaĵo; (ankaŭ:) (veni al:) atingi; havi rezulton; (veni de:) origini en; esti rezulto de {2}

veneno : substanco, kiu difektas aŭ mortigas vivantajn ĉelojn (aŭ tutan individuon); veneni: mortigi per veneno {8}

venĝi : kiam A faras malbonon al B (aŭ parenco aŭ amiko de B), ĉar B faris malbonon al A (aŭ parenco aŭ amiko de A) {9}

ventro : parto de la korpo, en kiu estas la stomako kaj la intestoj; antaŭa ekstero de ĝi; vasta parto de botelo,... {7}

ventumi : movi aeron al iu aŭ io (por malplivarmigi) (per mano aŭ per ventumilo); purigi grenon, saltigante ĝin (por ke la vento forblovu pajlon kaj ŝelojn) (vent/um/i) {X}

vergo : pli-malpli longa, maldika, fleksebla bastono (aŭ fasketo da tiaj); vergi: frapi, bati per vergo {8}

verso : unu linio de kanto, poemo aŭ versaĵo (versoj ofte rimiĝas); versaĵo: rimaĵo, poeziaĵo {7} vertebro : unu osto de la vertebraro (=la dorsa kolumno) {X}

vesperto : iu el flugantaj mamuloj (Chiroptera) {X}

vidi : * rimarki per la okuloj; (figure: kompreni) {2}

violo : planto (Viola) kun kvinpartaj floroj (sovaĝaj ofte ruĝece bluaj (=violkoloraj), ĝardenaj ofte trikoloraj) {7} viruso : eta io kaŭzanta malsanon (transprogramante ĉelojn por produkti malsanigajn substancojn kaj virus-kopiojn) {X}

vitro : * malmola, rompebla, travidebla materialo, farita el sablo; okulvitroj: lensoj en muntaĵo por pli bone vidi {4}

vivi : * esti inter naskiĝo kaj morto; povi sin movi, sin nutri, sin reprodukti (homoj, bestoj kaj plantoj vivas, ŝtono aŭ metalo ne vivas); travivi (ion): sperti, senti dum sia vivo {2} vizo : (en pasporto:) permeso por en-/el-/tra-iri landon {X}

vojo : * sur kio oni iras/veturas de unu loko al alia {2}

volonta : * faranta ion kun (aŭ por) plezuro (aŭ por sperto) (ne profesie, ne pro devo) {6}

vortaro : libro, en kiu estas listo de tre multaj vortoj de iu lingvo, kun klarigoj aŭ kun tradukoj en alia lingvo; (ankaŭ:) ĉiuj vortoj, kiujn iu konas (vort/ar/o) {X}

vulpo : rabobesto simila al hundo, kun pinta muzelo kaj pluma vosto (Canis vulpes,...) (kaptas ĉefe malgrandajn bestojn) {8}

vulturo : granda rabobirdo kun rekta hoka beko kaj pli-malpli nuda kapo (Vultur, Aegypius,...) {9} vulvo : ekstero de ina seksorgano (kun -lipoj, -lipetoj) {X}

vundo : * difekto de la korpo, el kiu fluas sango, aŭ kie mankas karno aŭ haŭto; vundi (iun): fari vundon {6}


------

zzz : paĝo 157, antaŭ "Ĉar la karaktero..." (aparta alineo): La radikoj el la Baza Radikaro Oficiala aperas en la listo kun la finaĵo, kiu laŭ la Akademio indikas la gramatikan karakteron (substantivan, verban, adjektivan). Por la de mi aldonitaj radikoj, mi provis fari same.

zzzz : paĝo 158, Fine mi ne povas sufiĉe akcenti, [...]

zzzzz : paĝo 158, [...] per retpoŝto (wpil@uea.org) [...]

zzzzz : paĝo 11: Ĉefaj prefiksoj kaj sufiksoj

zzzzz : paĝo 6: Ĉe la dua eldono Por ĉi tiu dua eldono mi korektis sep (kompost)erarojn, precizigis aŭ plilarĝigis pli ol 650 klarigojn, kaj aldonis pliajn ducent radikojn, interalie por korpopartoj, diversregionaj tipaj bestoj kaj plantoj, bazaj nutraĵoj kaj oftaj malsanoj. (Iuj uzantoj prave kritikis la preskaŭ kompletan foreston de kelkaj nocio-kategorioj.) La suma nombro de la radikoj nun estas iom pli ol 2900. Ĉe multaj kapvortoj mi menciis pliajn (ankaŭ figurajn) signifojn aŭ signifo-nuancojn, aŭ aldonis memor-helpajn detalojn kaj ekzemplojn de kunmetaĵoj. Aliajn klarigojn mi povis koncizigi sen perdo de klareco. Tiel, la teksto-amplekso kreskis je ĉirkaŭ dek procentoj, sed la paĝonombro restis sama. Kun danko al ĉiuj komentintoj, LA AUXTORO.

memore al Clotilde kaj Tingoi, defendintoj de siaj lingvoj kaj kulturoj, kiuj estis inter la unuaj komentintoj de la listo

[se sur p.6, tiam la frazo "La duoblaĵon...forstrekis." estu sur p.157 antaŭ "(Sed arĥaismojn..." (alineo: Aliflanke)]

La duoblaĵon proletario (=proleto) mi forstrekis.

zzzzz : paĝo 12: {X}       aldonoj (ne en la Akademia listo) [aldoni:] iu el ... komuna nomo por pluraj/multaj malsamaj, sed iel similaj aŭ parencaj, plantoj aŭ bestoj

Nomoj de ne-Esperantaj literoj [p. 12?]

q: kuo; w: vavo (duobla vo); x: ikso; y: ipsilono

Alfabeta ordo laŭ radikoj [p.12?]

agi      = ag /i      (ag/ad/o, ag/as, ag/em/a, ag/o,...) agento      = agent /o      (agent/a, agent/ar/o, agent/ej/o,...) agiti      = agit /i      (agit/ant/o, agit/e, agit/o,...)

zzzzz Rilataj TTT-adresoj - aldoni: Babilejo: babilejo.org - ŝanĝi: W.F. Pilger: www.xs4all.nl/~pilger/wfp/


Lingvo-Studio, LS, 2014.